استقلال طلبی کودکان نوپا
«خودم انجامش می‌دهم» جمله‌ای است که معمولاً کودکان، در دوران نوپایی، بیشتر از هر جمله‌ی دیگری آن را به کار می‌برند. اگر فرزند 2 تا 3 ساله دارید، احتمالاً این جمله را زیاد شنیده‌اید.
برای بعضی از پدرومادرها گذر از این مرحله که بچه‌ها می‌خواهند همه‌ی کارهایشان را خودشان انجام دهند، دشوار است. شاید برای شما هم سخت باشد که بین وابستگی فرزندتان به خودتان و در عین حال استقلال‌طلبی او تعادل برقرار کنید، اما باید بدانید که یکی از ویژگی‌های مهم کودکان نوپا استقلال‌طلبی آن‌هاست.
برای شکل‌گیری استقلال در کودک، خواندن نکات زیر می‌تواند کمک‌کننده باشد.
به چه دورانی «نوپایی» گفته می‌شود؟
برای شناخت بیشتر دوران نوپایی، بد نیست بدانیم که این دوران چه تعریفی دارد و چه زمانی را دربر می‌گیرد.
نوپایی مرحله‌ای از رشد است که از حدود یک‌سالگی و با به‌دست‌آوردن مهارت راه‌رفتن آغاز می‌شود و تا 3 سالگی ادامه دارد.
استقلال‌طلبی یا لجبازی با پدرومادر؟
احساس نیاز به استقلال، تمایل به انجام کارها به‌طور مستقل و مقوله‌ی انتخابگری، در دوران نوپایی کودک پدیدار می‌شود. بنابراین «نه» گفتن مکرر از ویژگی‌های بارز این دوره است.
بعضی از پدرومادرها بعد از روبه‌روشدن با نه گفتن‌های پی‌در‌پی و مخالفت‌های فرزندشان، به اشتباه تصور می‌کنند که باید به‌طریقی به او یاد بدهند لجبازی کار درستی نیست و او را وادار کنند که از مخالفت دست بردارد، اما این کار فقط باعث کشمکش و پیامدهای منفی ناشی از آن می‌شود.
پاسخ «نه» در برابر مخالفت‌های کودک، باعث نمی‌شود او درک کند که چرا نمی‌تواند به خواستهاش برسد. جدال‌های پی‌در‌پی، ممکن است ناخواسته باعث تضاد بین پدرومادر و فرزندشان شود که اغلب به لجبازی‌های بیشتر کودک نوپا منجر خواهد شد.
کج‌خلقی؛ مسئله‌ای طبیعی
در این دوران، ممکن است اشتیاق کودک به استقلال با لجبازی یا کج‌خلقی همراه شود، اما این جزئی از فرایند طبیعیِ رشد کودک است؛ بنابراین رفتار شما در جایگاه پدر یا مادر در این دوره اهمیت بسیاری دارد. شما باید با صبوری و احتیاط به رفتارهای فرزندتان واکنش نشان دهید تا در عین جلوگیری از لجبازی او، حس استقلال‌طلبی‌اش را به شیوه‌ای سالم تقویت کنید.
راهکارهایی برای شکل‌گیری قاعده‌مند استقلال در کودک:
در صورت امکان به فرزندتان حق انتخاب بدهید.
مهارت‌های گسترده‌ای که کودک در دوران نوپایی به دست می‌آورد، باعث می‌شود برای انجام کارهای مختلف ذوق داشته باشد، پس تا حد امکان به فرزندتان فرصت انتخاب بدهید. برای مثال از او بپرسید: «امروز که می‌رویم فروشگاه، دوست داری سوار سبد خرید شوی یا راه بروی؟» به همین آسانی می‌توانید به احساس استقلال‌طلبی کودک و اشتیاق او برای انتخاب، پاسخ بدهید. هم‌چنین با این کار می‌توانید از کشمکش‌های احتمالی جلوگیری کنید. مثلاً فرزندتان می‌خواهد در زمستان و وقتی برف می‌بارد، شلوارک بپوشد. شما می‌توانید به‌جای بحث و جدل با او، این سؤال را مطرح کنید: «دوست داری شلوار سبز بپوشی یا آبی؟» این کار به شما امکان می‌دهد که محدودیت‌های متناسب با موقعیت را تعیین کنید، در‌حالی‌که نیاز فرزندتان به داشتن حق انتخاب را هم در نظر گرفته‌اید.
به فرزندتان فرصت بدهید کارهای ساده را خودش انجام دهد.
کودکان در این سن می‌توانند کارهای بسیاری را انجام دهند که بزرگ‌ترها انجام می‌دهند، فقط کمی بیشتر طول می‌کشد. کارهای ساده‌ای مثل باز کردن در وقت خروج از خانه، پوشیدن کفش و خالی‌کردن کوله‌پشتی حس استقلال را در کودک تقویت می‌کند. از آن‌جایی که کودک نوپا اغلب اصرار دارد که خودش لباسش را بپوشد و برای بیرون‌رفتن آماده شود، همیشه فرصت بیشتری را برای ترک خانه در نظر بگیرید تا به خاطر عجله یا ترس از دیرشدن، با فرزندتان جدل نکنید. هم‌چنین فرصت بیشتری را برای پایان‌دادن به یک فعالیت و آغاز فعالیتی دیگر در نظر بگیرید چراکه کودکان نوپا نمی‌توانند مانند بزرگسالان بلافاصله از کاری که به آن مشغول بوده‌اند سراغ کار دیگری بروند.
به فرزندتان بیاموزید که نظر خود را بگوید.
فرزندتان را تشویق کنید که بیشتر حرف بزند. هر روز زمانی را به نشستن و صحبت‌کردن درباره‌ی اتفاق‌های روزمره اختصاص دهید. نظر فرزندتان را بپرسید و به او فرصت بدهید به روش خودش پاسخ دهد. به هر سؤالی که ممکن است به ذهنش برسد، پاسخ دهید و مسائل را به زبان ساده برای او توضیح دهید.
اگر فرزند نوپای شما می‌خواهد در جمع خانواده، در گفت‌و‌گوها شرکت کند، به حرف‌هایش گوش بدهید. هرگز ایده‌های بچه‌ها را نادیده نگیرید، در عوض بگویید: «چه فکر خوبی، اما ....» این روش خوبی برای کمک به یادگیری آن‌هاست.
اجازه دهید فرزندتان کارهایی را به صورت مستقل اما با نظارت شما انجام دهد.
هر روز به فرزندتان اجازه دهید برخی از کارهای بی‌خطر را با نظارت غیرمستقیم شما و به‌تنهایی انجام دهد. او را تشویق کنید تا بتواند توانایی‌هایش را باور کند. به‌طور مثال، فرزند نوپای شما می‌تواند در‌حالی‌که شما آشپزی می‌کنید، با استفاده از چاقوی پلاستیکی میوه‌هایش را خرد کند، یا به تنهایی لباس‌هایش را بپوشد. هرچند دقیقه یک‌بار با یک کلمه، یک لبخند یا یک بوسه‌ی از راه دور با فرزندتان در تعامل باشید.
فرزندتان را در کارها مشارکت دهید.
کودکان به مشارکت‌کردن نیاز ذاتی دارند. کودکان نوپا می‌توانند در کارهای خانه و سایر امور روزمره کمک کنند.
فرزندتان را پشت میز آشپزخانه بنشانید تا کاهوها را تکه‌تکه کند یا پاستاهای نپخته را بشکند. موقع درست‌کردن صبحانه به او کاسه و قاشق بدهید. ممکن است فرزندتان کمکی نکند و در واقع کار بیشتری برای شما درست کند، اما نتیجه‌ی این کارها افزایش اعتماد‌به‌نفس او است که همکاری را نیز بیشتر می‌کند.
برنامه‌ی منظم همیشگی ایجاد کنید.
در‌حالی‌که شما در جایگاه یک بزرگسال، برای انجام فعالیت‌هایتان به تعیین زمان دقیقی نیاز ندارید، فرزند نوپای شما دوست دارد بداند در آینده‌ی نزدیک چه اتفاقی خواهد افتاد. به‌عنوان مثال، همیشه قبل از خواب دو کتاب برای فرزندتان بخوانید، هنگام بیرون رفتن از خانه برای او دست تکان دهید و ...
داشتن برنامه‌ی پیش‌بینی‌پذیر، استقلال کودکان را تقویت می‌کند، زیرا آن‌ها می‌دانند که در آینده چه اتفاقی می‌افتد و همین از کج‌خلقی آن‌ها و کشمکش‌های احتمالی جلوگیری می‌کند.
استقلال‌طلبی در کنار قانون‌مداری
در کنار فراهم‌کردن فرصت‌های مختلف انتخاب و فعالیت، به فرزندتان آموزش دهید که برخی از موقعیت‌ها انتخابی نیست؛ مثل قانون‌هایی که باید از آن‌ها پپروی کند. مثلاً نشستن در صندلی مخصوص ماشین یا خوابیدن در ساعت تعیین‌شده. با این روش، فرزندتان درک می‌کند که حق انتخاب و فرصت انجام کارها به‌صورت مستقل را دارد، ولی باید به قوانین نیز احترام بگذارد.
این فقط آغاز راه است
ممکن است واضح به نظر برسد، اما تأکید می‌کنیم که این آغاز راه است. فرزند شما هم‌چنان بین حس استقلال‌طلبی و نیاز پدرومادر به حفظ امنیت او در دوران کودکی و حتی بزرگسالی حرکت می‌کند.
کشمکش‌ها طبیعی، سالم و کاملاً ضروری‌اند تا کودکان به بزرگسالانی قدرتمند و خودکفا تبدیل شوند. نقش شما در جایگاه پدر و مادر این است که آن‌ها را به‌آرامی راهنمایی کنید، در‌حالی‌که رابطه‌ای گرم و سرشار از اعتماد را ایجاد و تقویت می‌کنید.
