ترس کودکان از رفتن به دست‌شویی

ترسیدن بچه‌ها از رفتن به دست‌شویی، ترسی پیچیده و ناشناخته است. ترس آن‌ها ممکن است به هیولاهای خیالی یا عوامل دیگری مثل ترس از میکروب‌های خطرناک مربوط باشد.

ترسیدن بچه‌ها از دست‌شویی حتی ممکن است در اثر تجربه‌ی ناخوشایندی مانند رفتن به یک توالت عمومی کثیف یا بدبو ایجاد شده باشد. در این حالت، ممکن است هر بار که بچه به دست‌شویی می‌رود، آن خاطره‌ی ناخوشایند به‌شکل ناخودآگاه برایش تداعی شود و باعث شود که او از رفتن به دست‌‌شویی امتناع کند. بعضی از بچه‌ها هم به دلیل ترس از مدفوع، وقتی می‌خواهند به دست‌شویی بروند، به اضطراب دچار می‌شوند.
 

علت ترس بچه‌ها از مدفوع

ترس از خروج مدفوع، ترس رایج کودکان است. بسیاری از بچه‌ها مدفوعشان را نگه می‌دارند چون از رها‌کردن آن می‌ترسند. آن‌ها مدفوعشان را بخشی از بدنشان می‌دانند، بنابراین ممکن است از اینکه از خودشان جدا شود و داخل توالت یا لگن بیفتد، احساس ترس کنند.

یکی از علت‌های رایج ترس از دست‌شویی رفتن به یبوست مربوط است که در بین بچه‌ها بسیار شایع است. تأثیر دفع دردناک مدفوع که کودک به علت ابتلا به یبوست تجربه کرده ‌است، ممکن است به مدت طولانی باقی بماند و حتی اگر مزاج او به حالت عادی بازگردد، احتمال دارد اضطراب آن تجربه‌ی ناخوشایند تا مدت‌ها در ذهنش باقی بماند.

اغلب ممکن است نتوانید به راحتی تشخیص دهید که چرا فرزندتان از رفتن به دست‌شویی می‌ترسد. ممکن است فرزندتان هنوز آن‌قدر بزرگ نشده باشد که آمادگی آموزش آداب دست‌شویی رفتن را داشته‌ باشد. البته زمان مناسب این آموزش برای همه‌ی بچه‌ها یکسان نیست، اما به‌طور متوسط، بین دو تا سه سال سن مناسبی برای شروع این آموزش است.
 

نشانه‌های متداول آمادگی کودک برای شروع آموزش دست‌شویی رفتن:

• کودک به مدت طولانی‌تری می‌تواند در پوشک دست‌شویی نکند؛
• کودک متوجه کثیف‌شدن پوشکش می‌شود و احساس ناخوشایندی دارد؛
• برای یادگیری عملکرد سیستم گوارش در بدن، آمادگی و توانایی لازم را دارد؛
• خودش درباره‌ی رفتن به دست‌شویی سؤال می‌کند و دوست دارد مثل بزرگ‎‌ترها به دست‌شویی برود. 

بنابراین بهتر است منتظر بمانید تا یک یا چند نشانه‌ را در فرزندتان ببینید و سپس آموزش رفتن به دست‌شویی را شروع کنید.

 

دلایل ترس کودک از دست‌شویی رفتن:

• محیط جدید و ناآشنا؛
• ابتلا به یبوست؛
• التهاب پوستی یا احساس درد در ناحیه‌ی دفع؛
• احساس جداشدن بخشی از بدن و از‌دست‌دادن آن؛
• ترس از سقوط در چاه توالت؛ 
• حساسیت به تحریک حواس پنج‌گانه مثل صدای هواکش، بوی نامطبوع، تماس بدن با توالت فرنگی، نور زیاد محیط و عوامل دیگر؛
• پیش‌زمینه‌ی ابتلا به اضطراب؛
• تغییرات بزرگ در زندگی کودک که برایش استرس ایجاد کرده‌اند؛ مانند به‌دنیا‌آمدن نوزاد جدید، تغییر محل زندگی و عواملی از این دست.

 

ترس از لگن 

موقع از پوشک گرفتن کودک و آموزش آداب رفتن به دست‌شویی، همه‌ی بچه‌ها این‌طور نیستند که نشستن روی لگن را به‌راحتی بپذیرند. بعضی از بچه‌ها واقعاً از نشستن روی لگن می‌ترسند که ممکن است علت‌های مختلفی داشته باشد:

• علت اصلی و مهم این است که نشستن روی لگن برای فرزندتان تجربه‌‌ای ناآشناست، چون تا پیش از آن، عادت نداشته در جایی غیر از پوشک دست‌شویی کند؛
• لگن برای فرزندتان مناسب نیست و نشستن روی آن برایش سخت است؛
• لگن روی زمین ثابت نیست و بیش از اندازه تکان می‌خورد و به او احساس ناامنی می‌دهد؛
• دهانه‌ی لگن خیلی بزرگ است و بچه احساس می‌کند ممکن است داخل آن بیفتد.

 

ترس از دست‌شویی‌‌های عمومی

ممکن است فرزندتان دست‌شویی رفتن را یاد گرفته‌ باشد، اما از دست‌شویی مکان‌های عمومی بترسد. ترس از رفتن به دست‌شویی‌‌های عمومی بسیار رایج و عادی است و نمی‌توانیم بچه‌ها را بابت این ترس سرزنش کنیم، چون این مکان‌ها برای آن‌ها جدید است و معمولاً آنجا با چهره‌ها‌ی ناآشنا و سر‌و‌صداهای بلندی مثل صدای هواکش یا صدای دستگاه‌های خشک‌کننده‌ی دست مواجه می‌شوند و این‌ها برایشان احساس ترس ایجاد می‌کند.

برای کمک به کمترشدن ترس فرزندتان می‌توانید پیش از اینکه او را در مکان‌های عمومی مثل مراکز خرید یا رستوران‌ها به دست‌شویی ببرید، این کار را در جاهای دیگری که فضایشان جدید و ناآشناست اما به اندازه‌ی مکان‌های عمومی ترسناک نیستند (مثل خانه‌ی اقوام و دوستان) امتحان کنید تا فرزندتان کم‌کم به محیط‌های جدید عادت کند.

 

چه کارهایی انجام دهیم که بچه‌ها از رفتن به دست‌شویی نترسند؟

۱.بهترین راه برای غلبه بر هر نوع ترسی که فرزندتان دارد همدلی، جلب اعتماد و حمایت از او است:

• به فرزندتان اطمینان دهید که به او کمک می‌کنید تا در نهایت، بتواند این کار را انجام دهد.
• ترسش را بپذیرید و هرگز آن را نادیده نگیرید و بی‌اهمیت جلوه ندهید.
• اجازه‌ دهید فرزندتان احساسات منفی‌اش را بروز دهد.
• احساسات فرزندتان را درک و تأیید کنید و ترس‌ او را نیز یکی از احساساتش بدانید.
• برای آموزش دست‌شویی رفتن، هرگز فرزندتان را تهدید نکنید و به‌هیچ‌وجه او را مجبور نکنید به دست‌شویی برود.
• به فرزندتان فرصت بدهید که با آرامش از این دوره گذر کند و در‌عین‌حال او را تشویق کنید که به تلاش ادامه دهد.
• تسلیم نشوید چون به تعویق انداختن آموزش دست‌شویی و از پوشک گرفتن، معمولاً به دردسرها و مشکلات بیشتری منجر می‌شود و هرچه فرزندتان بزرگ‌تر شود، این کار سخت‌تر می‌شود.
• اگر از دست‌شویی فرنگی استفاده می‌کنید، چهارپایه‌ی محکمی هم داشته ‎‌باشید که فرزندتان با اطمینان و خیال راحت روی آن پا بگذارد و خودش بتواند روی آن بنشیند. این باعث می‌شود احساس امنیت بیشتری کند.

۲.با مراجعه به متخصص و بررسی‌های پزشکی لازم مطمئن شوید که فرزندتان به یبوست یا عفونت مبتلا نیست.

۳.روی این موضوع بیش از اندازه تمرکز نکنید و با انجام فعالیت‌های دیگری که فرزندتان در آن‌ها مهارت دارد، اعتماد‌به‌نفسش را تقویت کنید؛ مثل شستن دست‌ها، پوشیدن جوراب و بستن دکمه‌های لباس.

۴.سعی کنید توالت رفتن را برای فرزندتان به فعالیتی سرگرم‌کننده تبدیل کنید تا حواسش از ترسش پرت شود:

• با هم شعر بخوانید.
• اجازه دهید اسباب‌بازی محبوبش را همراهش بیاورد.
• از بازی‌های تخیلی کمک بگیرید و داستانی بسازید که در آن، یکی از عروسک‌های کودک به دست‌شویی برود و بعد، به عروسک کمک کنید از لگن استفاده کند و او را برای موفقیتش تشویق کنید.
• از عروسک‌های آموزشی استفاده کنید و با آن‌ها تمرین کنید.
• موقع خرید لگن، فرزندتان را هم ببرید و اجازه بدهید خودش لگنش را انتخاب کند و مطمئن شوید که واقعاً آن را دوست دارد و نشستن روی آن برایش راحت است.
• به فرزندتان اجازه دهید لگنش را با برچسب تزیین کند تا بیشتر آن را دوست داشته ‌باشد.

۵.کتاب‌های مرتبط با دست‌شویی رفتن را با هم بخوانید.

 برای شروع آموزش دست‌شویی رفتن به کودک، چند کتاب مناسب با این موضوع برای فرزندتان بخوانید.

می‌توانید برای پیداکردن کتاب مرتبط با نیاز فرزندتان، به بخش خانواده‌ی کتابخوان دانابن سر بزنید. در این بخش، کتاب‌هایی با موضوعات متنوع و متناسب با گروه‌های سنی مختلف معرفی شده و خلاصه‌ای از داستان کتاب نیز در اختیارتان قرار گرفته است.

کتا‎‌ب‌های آموزشی زیر، به کمک داستان‌های سرگرم‌کننده‌ بچه‌ها را به استفاده از لگن و رفتن به دست‌شویی تشویق می‌کنند:

• خرسی روی لگن بنشین! از مجموعه‌ی خرسی و باباش؛ انتشارات پنجره.
• سبزی‌ها شورت می‌پوشند؛ انتشارات کتاب پارک.
• لگن من؛ انتشارات مؤسسه‌ی پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان.
• روز بدون پوشک از مجموعه‌ی قهرمان شنل‌پوش؛ انتشارات پرتقال.
• بلدم برم دست‌شویی؛ انتشارات مهرسا.
• مامان بیا جیش دارم؛ انتشارات قدیانی.
• این پی‌پی مال کیه؟؛ انتشارات فاطمی- کتاب‌های طوطی.
• من می‌توانم بگویم جیش دارم؛ انتشارات پیک ادبیات.