ما، فرزندانمان و پدیده جنگ
این روزها از هر سمت با اخبار متفاوت جنگ و حملات رژیم صهیونیستی و همچنین پاسخهای نظامی متقابل از سمت ایران مواجهیم. مواجههای که احساسات متفاوت و گاه متناقضی برای ما به همراه دارد. اما در این میان سوال اساسی اینجاست که آیا لازم است فرزندانمان نیز در معرض این اخبار قرار بدهیم یا خیر؟
روانشناسی چه نظری دارد؟
در رویکرد یادگیری عمیق قرن ۲۱، هدف نهایی یادگیری و یاددهی، به کارگیری آموختهها در زندگی روزمره دانشآموزان است. این بدان معناست که فعالیتهای یادگیری زمانی به اهداف خود دست یافتهاند که فرزندان ما بتوانند مهارتهایی را که در دروس مختلف نظیر فارسی، ریاضی، علوم و مهارتهای زندگی در مدرسه آموختهاند، در هر جایی و هر زمانی به کار گیرند. یادگیریها نباید محدود به فضای کلاس درس باشند. بلکه باید در تمامی جنبههای زندگیشان به کار روند تا بتوانند مسائل را حل کنند، پاسخ سوالات اساسی شان را بیابند، مسئولیت پذیر باشند، مسئولانه تصمیم بگیرند، با دیگران به درستی ارتباط برقرار کنند و خودشان را بشناسند و مدیریت کنند که در نهایت همه این کارها زمینه شکوفایی آنها را فراهم نماید و باعث شود که دستاوردهای مثبتی در زندگی داشته باشند.
اما زندگی روزمره این روزها چگونه است؟
وقایع تلخی که در روزهای پرچالش مانند روزهای جنگ رخ میدهند، بخشی از واقعیت زندگی روزمره فرزندانمان شدهاند. نادیده گرفتن این وقایع و عدم گفتگو با فرزندانمان، البته با توجه به سن و درک آنها، ممکن است آنها را به شهروندانی تبدیل کند که نسبت به همنوعان خود بیتفاوت هستند و بی هیچ همدلی تنها به منافع خود و نهایتا نزدیکانشان میاندیشند. در صورتی که آرزوی همه ما تربیت انسانهایی با وجدان بیدار است که مسئولیت های اجتماعی خود را نیز بشناسند. رفتار تربیتی صحیح و مسئولانه ما شامل آگاه کردن آنها به روشی سالم و متناسب با سنشان از این رخدادها است، تا از این فرصت برای یادگیری، توانمندسازی و تربیت مؤثر آنها بهره ببریم. روانشناسان معتقدند که تجربهکردن هیجانات منفی مانند غم و خشم در کنار هیجانات مثبت مانند شادی، بخش مهمی از زندگی طبیعی آنها است و با مواجههی صحیح با این هیجانات، فرزندان ما رشد کرده و به شکلگیری و تبیین ارزشهای اساسی در آنها کمک میکنند. البته توجه به ویژگیهای رشدی کودک در این موضوع نقش مهمی دارد. تعیین سن دقیق به نظر واقع گرایانه نمیآید. اما به صورت حدودی میتوان گفت برای کودکان زیر 5 سال با توجه به وضعیت تفکر انتزاعی آنها (مسائل را به صورت عینی و با اسناد به خود درک میکنند) تا حد ممکن باید از پرداختن و مواجه شدن مستقیم با اخبار ناگوار جلوگیری کرد. در این نوشتار به برخی نکات و روشهای مناسب برای مطرح کردن وقایع دردناک و ناگوار با کودکان پرداختهایم.
راهنمای حفظ آرامش خانواده در دوران پر تلاطم
خانه را به رصدخانه تبدیل نکنیم.
حواسمان به خودمان باشد. مهمترین و کلیدیترین نکته، وضعیت مواجهه ما با این شرایط و کنترل اضطراب خودمان است. گاهی رصد دائمی اخبار و اضطراب ناشی از غرق شدن در آن، ما را به نقطهای میرساند که فرندانمان قربانی اصلی این رصدخانه میشوند. پیشبینی پذیری والدین برای فرزندانشان باعث جلوگیری از اضطرابهای آسیب زا به کودکان میشود. پس در این ایام به اندازهای که بتوانیم شرایط روحی خود را کنترل کنیم خواهیم توانست به فرزندانمان کمک کنیم.
سخنرانی نکنیم!
از طرح سوالها و دغدغههای ذهنی و تحلیل در حضور فرزندانمان بپرهیزیم. در مواجهه با نوجوانان و جوانان بهترین راهکار، شنیدن آنها و برقراری فضای گفتگو در غیاب کودکان در منزل است. گاهی ما اشتباها احساس میکنیم وظیفه داریم حجم زیادی از اطلاعات را به بچهها منتقل کنیم. اما احتمالا حرفهایی که بدون باور قلبی شنیده شوند به زودی با حرفهای فرد دیگری جایگزین خواهد شد. خوب است که به جای سخنرانی یکطرفه گفت و گو را از صحبتهای بچهها آغاز کنیم. مثلا با این سوال شروع کنید که «تو در این مورد چی شنیدی؟» یا بپرسیم «تو در این مورد چی فکر میکنی؟» یا یک سوال خیلی مهم که «تو با توجه به شنیدن این حرفها الان چه حسی داری؟». حالا با توجه به حرفهای خود بچهها گفت و گو را جلو ببریم.
به بچهها چه نگوییم و آنها را از چه چیزهایی دور نگاه داریم؟
کودکان ما در این سن نیازی به اطلاعات جزئی و دقیق از جنگ و تلفات و... ندارند. اطلاعات زیاد در این زمینه میتواند باعث اضطراب آنها شود و کمکی نیز به رشد مهارت همدلی در آنها نخواهد کرد.
پس...
- تا حد ممکن از تلوزیون و رسانههای تصویری در خانه و در حضور بچهها برای دنبال کردن اخبار استفاده نکنید و کودکان را در معرض اخبار و تصاویر دلخراش جنگ قرار ندهید.
- در صورتی که از گوشی همراه خود یا تبلت خود برای پیگیری اخبار استفاده میکنید حتما از هدفون استفاده کنید.
- اگر فرزندانتان از گوشی و یا تبلت شما استفاده میکنند حتما در این ایام مراقب کانالهای خبری و اعلانهای آنها روی گوشی خود باشید.
- در حضور بچهها درباره فجایع جنگ صحبت نکنید.
- در برابر سوالات آنها به پاسخ های کلی اکتفا کنید.
- مراقب باشید که در مثالهایی که از ظلم و زورگویی می زنید از تشبیه زیاد به شرایط زندگی خودشان استفاده نکنید که باعث اضطراب آنها بشود.
- به هنگام گفتگو با کودکان کوچکتر(6 تا 9 سال) درباره کشته شدن و جانبازی کودکان و رزمندگان صحبتی نکنید.
- برای بچههای بزرگتر (9 تا 12 سال) میتوانید با کلماتی ساده درباره ارزش شهادت در راه خداوند و دفاع از مردم مظلوم صحبت کنید. توجه کنید که در این مورد نحوه شهادت و مرگ موضوع نیست بلکه ارزشهای پشت آن، مانند رشادت و ایثار موضوع گفتوگو است.
همه اطرافیان را توجیه کنیم!
همه افرادی که در تعامل با فرزندمان هستند لازم است نکات این را رعایت کنند. معلمان مدرسه، رانندگان سرویس، پرستاران و همچنین اقوام و دوستان را نسبت به این نکات آگاه کنیم. توجه کنیم که در مهمانیها و دورهمیهای خانوادگی نیز این نکات را در حضور بچهها مد نظر قرار دهیم.
به بچهها چه بگوییم؟
اما ضروری است که با فرزندانمان درباره ظلم ظالمان و ستمدیدگی مظلومان صحبت کنیم. مهم است که کودکان بدانند ما از ظالمان بیزاریم و با مظلومان همدردی و از آنها حمایت میکنیم. همچنین، ما پایداری و مقاومت رزمندگانی که برای دفاع از حقوق خود و سرزمینشان ایستادگی میکنند را ستایش میکنیم و برای آنها آرزوی موفقیت و پیروزی داریم. مهم است که نمونههای ظلم به گونهای انتخاب شوند که مناسب سن کودکان باشد و آنها را بیش از حد درگیر جزئیات نکنیم. (به بخش به بچه ها چه نگوییم مراجعه کنید.)
- میتوانیم بگوییم که از ظلم ظالمان مثل اسرائیلیها به مردم فلسطین بیزاریم. خشم و نفرت خودمان را نشان دهیم و بگوییم که که ابراز این هیجانات ارزشهای ما را نشان میدهد. در مورد انصاف و عدالت صحبت کنیم. بچهها مثالهای ملموس را به خوبی متوجه میشوند، تعریف زورگویی را به اقتضای سن فرزندمان انتخاب کنیم: زور گفتن در مورد خارج شدن از خانههایشان، زور گفتن برای گوش دادن به حرفهای آنها چون فکر میکنند آدمهای برتر یا مهم تری هستند و...
- بگوییم که با مظلومان مانند کودکان و مردم بیگناه فلسطین همدردیم. در مورد مهربانی و همدلی صحبت کنیم.
- نقش خودمان را شفاف کنیم. با هم برای نجات جان مردم فلسطین و پیروزی رزمندگان اسلام دعا کنیم. از دعاهای ساده استفاده کنیم و به بچهها بگوییم که دعا کردن کار بسیار مهم و ارزشمندی است.
- از رشادتها و ایستادگی رزمندگان و شجاعتشان تقدیر کنیم. بچهها قهرمانها را دوست دارند، در مورد قهرمانها صحبت کنیم. کسانی که با شجاعت و دلیری ارزشهایی مثل محافظت از وطن و خانواده و کودکان را به خوبی انجام میدهند.
- به این موضوع بپردازیم که قدرت فقط در امکانات و تجهیزات نیست و فکر و ایمان، خلاقیت و همت هم ابزارهای مهم رشادت و پایداری هستند.
- به بچهها به صورت شفاف بگوییم که ما به آیندهای زیبا و پر از آرامش در دنیا ایمان داریم و برای رسیدن آن روز دعا کنیم.
- برای بچههای بزرگتر(9 تا 12 سال)، میتوان به وجود قرارهای بین المللی و پیامد منطقی رفتارها اشاره کرد.
بچهها رفتارهای ملموس را عمیقا درک میکنند، پس دست به کار شویم! بهتر است که بعد از گفتگوها اقدامی انجام دهیم. برای نشان دادن طرفداریمان پرچم ایران و یا کاردستیهای متناسب با سن آنها درست کنیم. پیکسل پرچم ایران بسازیم و روی کیف خودمان و جامدادیشان نصب کنیم.
کلام آخر
در دنیای پرتلاطم امروز، بار سنگینی بر دوش والدین قرار دارد تا هم نقش پناهگاه امن را برای فرزندانشان ایفا کنند و هم آنها را با واقعیتهای دنیای بیرون آشنا سازند. ایجاد این تعادل دشوار است، اما از طریق گفتوگوی صادقانه و سالم، میتوانیم به فرزندانمان کمک کنیم تا نه تنها با دنیای پیرامون خود کنار بیایند، بلکه شهروندانی مسئول و همدل باشند. در نهایت، هر قدمی که با آگاهی و دقت در این مسیر برمیداریم، سرمایهای است برای آیندهای روشنتر، جایی که دلها با خبرهای تلخ کمتری میلرزند و مهربانی حرف اول را میزند.
به این مطلب چه امتیازی میدهید؟
نظرات
کاربر ناشناس :
بسیار عالی، عالمانه و هوشمندانه و با نگاهی کارشناسی و تخصصی موضوع را پرداخته اید. متاسفانه برخی پدر و مادرها متوجه خطر رژیم صهیونیستی نیستند و فکر میکنند هزینه مقابله با ظلم بیشتر از هزینه سازش است. نمیفهمند اگر امروز دلار گران شود، وقتی پاسخ ندهیم، افراد تأثیرگذار جامعه توسط دشمن ترور میشوند و تاسیسات زیر بنایی توسط آنها نابود میشود و داشتن دلار هم فایده ای نخواهد داشت. نه دلاری می ماند نه شخصیتهای توانمند نه سرمایه های مادی و معنوی. چیزی که در سوریه شاهد آن هستیم از نگاه افراد کوته بین به دور مانده است.
