اختلالات اضطراب در کودک و نوجوان
اضطراب، یکی از احساسات انسانی است که هر فردی در طول زندگی خود با آن روبرو می‌شود، اما وقتی صحبت از اضطراب کودکان می‌شود، موضوع پیچیدگی‌های خاص خود را دارد. اختلالات اضطراب باعث ترس و نگرانی شدید می‌شوند و در رفتار، خواب، تغذیه، یا خلق و خوی کودک تغییر ایجاد میکنند.
چه زمانی باید نگران اضطراب کودک بود؟
همانطور که گفته شد، هر کودکی بعضی وقت‌ها انواعی از ترس یا نگرانی را تجربه می‌کند، اما اگر به نظرتان می‌رسد اضطراب فرزندتان طبیعی نیست خوب است از افراد متخصص (پزشک عمومی یا سایر متخصصان) کمک بگیرید، مانند موارد زیر:
اضطراب باعث شده است فرزندتان نتواند کارهایی را که می‌خواهد انجام دهد، یا باعث شده است ارتباطش با دوستانش، عملکردش در مدرسه یا زندگی‌اش در خانه مختل شود.
رفتار او با رفتار کودکان همسن خود تفاوت فاحشی دارد. مثلاً طبیعی است که کودک اوایلی که به پیش‌دبستانی یا مهدکودک برده می‌شود اضطراب جدایی داشته باشد، اما اضطراب جدایی در سن هشت‌سالگی طبیعی نیست.
واکنش‌های خیلی تند و شدید نشان می‌دهد. مثلاً وقتی می‌ترسد شدیداً عصبی و به‌هم‌ریخته می‌شود و حالاحالاها آرام نمی‌گیرد.
اضطراب شدید می‌تواند بر سلامت جسم و روح کودک تأثیر منفی بگذارد. البته خیلی از اضطراب‌ها به مرور زمان کم و برطرف می‌شوند، اما گاهی واقعاً به کمک متخصص نیاز است. اگر اضطراب کودک شدید است یا خیلی وقت است که نوع خاصی از اضطراب را دارد، ممکن است اصطلاحاً دچار اختلال اضطرابی شده باشد.
اختلال اضطرابی، که یک اصطلاح روانشناسی است که در ادامه بیشتر به آن می‌پردازیم.
انواع اختلالات اضطراب چه هستند؟
انواع مختلفی از اختلالات اضطراب می‌توانند بر کودکان و نوجوانان تأثیر بگذارند. اینها شامل:
- اختلال اضطراب فراگیر
- اختلال اضطراب جدایی
- اختلال اضطراب اجتماعی
- اختلال حمله‌ی پانیک
- سکوت انتخابی
- فوبیای خاص
اختلال اضطراب فراگیر (GAD) در کودکان: باعث می‌شود کودکان تقریباً هر روز — و درباره‌ی بسیاری از مسائل — نگرانی داشته باشند. کودکان مبتلا به GAD نسبت به موضوعاتی که بیشتر کودکان در مورد آنها نگرانی دارند، مانند تکالیف مدرسه، امتحانات، یا اشتباه کردن، سطح نگرانی بیشتری را تجربه میکنند.
کودکان مبتلا به GAD حتی نسبت به موضوعاتی که در ظاهر جای نگرانی ندارند، نگران می‌شوند. برای مثال، آنها ممکن است در مورد زمان استراحت، وقت ناهار، مهمانی، بازی با دوستان، یا دورهمی با دوستان احساس نگرانی داشته باشند. کودکان مبتلا به GAD ممکن است همچنین نسبت به جنگ، آب‌وهوا، آینده، سلامتی عزیزان و امنیتشان اضطراب بیش از حدی را تجربه کنند. این نوع اضطراب، اموری مثل استراحت، خوش‌گذرانی، تغذیه و خواب را مختل می‌کند.
برخی از کودکان مبتلا به این نوع اضطراب، نگرانی‌های خود را درون خود نگه می‌دارند و حتی اگر پدرومادر به آنها بابت نگرانی‌هایشان اطمینان خاطر بدهند، برای آنها سخت است که احساس خوبی داشته باشند.
اختلال اضطراب جدایی. طبیعی است که نوزادان و کودکان بسیار جوان هنگامی که برای اولین بار از والدین خود جدا می‌شوند، احساس اضطراب کنند. اما به زودی آنها به بودن با پدربزرگ، مادربزرگ، پرستار کودک، یا معلم عادت میکنند و کم‌کم در مهدکودک یا مدرسه احساس راحتی میکنند.
اما زمانی که کودکان در درازمدت حاضر به جدایی از پدرومادر خود نباشند، به آن اختلال اضطراب جدایی گفته می‌شود. حتی با بزرگتر شدن، کودکان مبتلا به اختلال اضطراب جدایی هنگام دوری از والدین یا خانه، اضطراب شدیدی را تجربه میکنند. آنها ممکن است بسیاری از روزهای مدرسه را غایب شوند. ممکن است به والد خود چسبیده، گریه کنند، یا از رفتن به مدرسه، یا سایر فعالیت‌ها بدون پدرومادر خود امتناع کنند. در خانه، ممکن است در خوابیدن یا تنها بودن در اتاق مشکل داشته باشند.
در مقاله‌ای با عنوان « برای رفع اضطراب جدایی در کودکان چه باید کرد؟» به طور مفصل به این موضوع و راهکارهای مقابله با آن پرداخته‌ایم.
فوبیای اجتماعی (اختلال اضطراب اجتماعی در کودک). کودکان مبتلا به اضطراب اجتماعی، در مورد گفته‌ها و افکار دیگران نسبت به خودشان احساس نگرانی زیادی دارند. این کودکان همیشه نگران هستند که نکند کار یا حرفی خجالت‌آور از آنها سر بزند. نگران هستند که نکند ظاهر یا رفتاری عجیب داشته باشند. دوست ندارند که مرکز توجه باشند و نمی‌خواهند دیگران متوجه آنها شوند. بنابراین ممکن است در کلاس درس از بلند کردن دست خود و داوطلب شدن خودداری کنند. اگر در کلاس به آنها مراجعه شود، ممکن است خودشان را جمع کنند یا دچار دستپاچگی، تپش قلب یا کمبود نفس شوند. معمولاً اضطراب اجتماعی چنین مواردی را شامل می‌شود:
- ترس شدید از موقعیت‌های اجتماعی،
- ترس شدید از قضاوت‌شدن یا شرمنده‌شدن در برابر دیگران،
- ترس شدید از محرومیت از یک فرصت،
- ترس شدید از کنار گذاشته شدن از جمع دوستان.
سکوت انتخابی. سکوت انتخابی در واقع شکلی شدید از فوبیای اجتماعی است که باعث می‌شود کودک آنقدر مضطرب شود که صحبت نکند. کودکان و نوجوانان مبتلا به سکوت انتخابی قادر به حرف زدن هستند و در خانه یا با نزدیک‌ترین افراد خود صحبت میکنند. اما از صحبت کردن در مدرسه، با دوستان، یا در سایر مکان‌های عمومی، کاملاً امتناع می‌ورزند.
اختلال پانیک. این حملات ناگهانی اضطراب می‌توانند علائم فیزیکی بارزی ایجاد کنند، مانند احساس لرزش یا بی‌قراری، ضربان قلب سریع، و تنگی نفس. حملات پانیک می‌توانند هر زمانی رخ دهند. آنها در نوجوانان نسبت به کودکان رایج‌تر هستند.
فوبیای خاص. طبیعی است که کودکان جوان از تاریکی، هیولاها، حیوانات بزرگ، یا صداهای بلند مانند رعد و برق یا آتش‌بازی ترس داشته باشند. اکثر اوقات، وقتی کودکان احساس ترس میکنند، بزرگسالان می‌توانند به آنها کمک کنند تا دوباره احساس امنیت و آرامش کنند. اما فوبیا ترسی شدیدتر، فراتر، و طولانی‌تر از یک چیز خاص است. اگر نزدیک به چیزی که از آن می‌ترسد باشند، احساس وحشت میکنند و دلداری دادن به آنها سخت است.
نشانه‌ها و علائم اضطراب چه هستند؟
چه نشانه‌هایی از اضطراب در کودکان و نوجوانان مشاهده می‌شود؟ در اینجا برخی از علائم مهم اضطراب در فرزندانتان را بررسی می‌کنیم:
- مشکل در تمرکز
- مشکلات خواب مانند دشواری در به خواب رفتن یا بیدار شدن به دلیل کابوس‌ها
- تغییر در عادات غذایی، خوردن بیش از حد یا کمتر از حد معمول
- به راحتی عصبانی یا تحریک‌پذیر شدن و از دست دادن کنترل هنگام خشم
- دائماً نگران بودن یا داشتن افکار منفی
- احساس تنش و بی‌قراری
- دستشویی رفتن بیش از حد
- چسبندگی به والدین یا سرپرستان، به ویژه در کودکان خردسال
- شکایت از دردهای معده و احساس بیماری
- گرفتگی صورت، خشکی دهان و تجربه ضربان قلب تند
- افزایش ضربان قلب، اختلا در تنفس، تنش عضلانی، تحریک‌پذیری اعصاب و مشکلات هضم
این علائم می‌توانند نشان‌دهنده‌ی اضطراب باشند و باید جدی گرفته شوند تا کودکان و نوجوانان از حمایت و درمان مناسب برخوردار شوند.
اختلالات اضطراب می‌توانند توسط یک درمانگر آموزش‌دیده تشخیص داده شوند. آنها با شما و فرزندتان صحبت میکنند، سؤالاتی می‌پرسند و در مورد نحوه و زمانی که اضطراب و ترس‌های کودک بیشتر رخ می‌دهد، سؤال میکنند. این کمک می‌کند تا آنها اختلال اضطراب خاصی که کودک دارد را تشخیص دهند.
عوامل ایجاد کننده اختلالات اضطرابی چیست؟
چندین عامل در ایجاد اختلالات اضطرابی، نقش دارند. این عوامل شامل موارد زیر می‌شوند:
ژنتیک. یک کودک که یکی از اعضای خانواده‌اش اختلال اضطراب دارد، احتمال بیشتری دارد که خود نیز دچار این اختلال شود. کودکان ممکن است ژن‌هایی را به ارث ببرند که آنها را مستعد اضطراب می‌کند.
شیمی مغز. ژن‌ها به هدایت نحوه کارکرد مواد شیمیایی مغز (که نوروترانسمیتر نامیده می‌شوند) کمک میکنند. اگر مواد شیمیایی خاصی در مغز به میزان کمی وجود داشته باشند، یا به خوبی کار نکنند، می‌تواند باعث اضطراب شود.
شرایط زندگی. اتفاقاتی که در زندگی کودک رخ می‌دهند می‌توانند اضطراب‌آور و سخت باشند. از دست دادن، بیماری شدید، مرگ یک عزیز، خشونت، یا سوءاستفاده جنسی می‌تواند کودکان را مضطرب کند.
رفتارهای آموخته‌شده. بزرگ شدن در یک خانواده که دیگر اعضا مضطرب هستند نیز می‌تواند به کودک "آموزش" دهد که او نیز بترسد.
چگونه می‌توانم به فرزندم کمک کنم؟
اگر فرزند شما دچار اختلال اضطرابی است، در اینجا چند راه برای کمک به شما آورده شده است:
- یک درمانگر آموزش‌دیده پیدا کنید و فرزندتان را به جلسات درمانی ببرید.
- به طور مکرر با درمانگر صحبت کنید و بپرسید چگونه می‌توانید به بهترین شکل به فرزندتان کمک کنید.
- به کودکتان کمک کنید تا در مورد احساساتش صحبت کند. گوش دهید و به او نشان دهید که درکش می‌کنید، دوستش دارید و او را می‌پذیرید.
- به او کمک کنید تا گام‌های کوچک و مثبت رو به جلو بردارد. اجازه ندهید فرزندتان تسلیم شود یا از آنچه که از آن می‌ترسد اجتناب کند.
- صبور باشید. زمان می‌برد تا درمان کار کند و کودکان احساس بهتری پیدا کنند.
- به او برچسب‌هایی مانند «خجالتی» یا «ترسو» نزنید.
در نهایت، تشخیص و درمان به موقع اختلالات اضطرابی در کودکان و نوجوانان اهمیت بسیاری دارد. توجه دقیق به نشانه‌ها و علائم اضطراب و همکاری با متخصصان می‌تواند به فرزندان ما کمک کند تا احساس امنیت بیشتری کنند و به رشد و پیشرفت خود ادامه دهند.
منبع: raisingchildren.net.au
