علت پنهان کاری نوجوانان
فکرکردن به گذر فرزندمان از دوران کودکی به نوجوانی و تغییرات رشدی او، برای ما که در جایگاه پدر و مادر قرار داریم، احساسات و افکار درهم‌تنیده‌ای را به وجود می‌آورد. یکی از مسائلی که ممکن است ذهن پدرومادرها را به خود مشغول کند، پنهان‌کاری نوجوانان است. معمولاً پدرومادرها از اینکه فرزند نوجوانشان دیگر مانند دوران کودکی، اطلاعاتش را به اشتراک نمی‌گذارد و برای خود رازهایی دارد، ابراز نگرانی می‌کنند. لازم است بگوییم که شما در تجربه‌ی این نگرانی تنها نیستید. بسیاری از پدرومادرهایی که فرزند نوجوان دارند، با این نگرانی دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند.
بهتر است بدانیم که نیازهای دوران کودکی با نیازهای دوران نوجوانی تفاوت دارد. بنابراین نوع حمایتی که نوجوانان از پدرومادرشان انتظار دارند با انتظارات آن‌ها در دوره‌ی پیش از نوجوانی تفاوت دارد. از طرفی دلبستگی‌های دوران کودکی در دوره‌ی نوجوانی به شکل متفاوتی بروز پیدا می‌کند، اما هیچ‌کدام از این‌ها به معنای آن نیست که فرزند نوجوانتان از ارتباط با شما دل‌سرد شده یا علاقه‌اش به شما کمتر شده است.
چگونگی برخورد با پنهان‌کاری نوجوانان
همه‌ی ما، حتی در صمیمانه‌ترین روابطمان، به داشتن حریم خصوصی نیاز داریم و فرزندان ما نیز از این قاعده مستثنا نیستند.
در دوره‌ی نوجوانی پنهان‌کاری تا اندازه‌ای طبیعی است، اما لازم است بین حریم خصوصی سالم و ناسالم تفاوت قائل شویم. ممکن است شما در جایگاه پدر یا مادر خطری را به وضوح احساس کنید و فرزندتان را در فضایی ناامن ببینید و بدانید که حضور در آن وضعیت به امنیت او آسیب می‌زند. در چنین موقعیت‌هایی مداخله لازم است و قواعد مخصوصی دارد که در ادامه بیشتر توضیح خواهیم داد.
در نظر داشته باشید برای تشخیص اینکه در هر موقعیت، آیا لازم است به پنهان‌کاری فرزندتان واکنش نشان دهید یا خیر، لازم است ابتدا به این پرسش‌ها پاسخ دهید:
- آیا این پنهان‌کاری فرزندم، به او آسیب جدی روانی یا جسمی وارد می‌کند؟
- آیا کاری که او آن را پنهان می‌کند از قواعد و خط قرمزهای خانوادگی خارج است؟
- موضوعی که درباره‌اش پنهان‌کاری می‌کند، چه نیازی از فرزندم را برآورده می‌کند؟
آیا راه سالم‌تری برای برآورده‌شدن آن نیاز وجود دارد؟
به نیازهای فرزندتان در حیطه‌های مختلف توجه کنید. داشتن نیازی خاص به‌خودی‌خود آسیبی نمی‌رساند، آنچه اهمیت دارد شیوه‌ای است که نوجوان برای برآورده‌کردن آن نیاز انتخاب می‌کند. هر انسانی به امنیت، استقلال، تفریح، دلبستگی و ابراز وجود نیاز دارد، بنابراین طبیعی است که نوجوان نیز به دنبال کشف نیازهای خود در بسترهای مختلف باشد. بنابراین پدرومادر باید نیازهای اساسی فرزندشان را به رسمیت بشناسند و با گفتوگوی سازنده به او کمک کنند که برای برطرف‌کردن نیازهای خود شیوه‌های سالمی را انتخاب کند.
علت پنهان‌کاری نوجوانان:
حفظ استقلال: بخشی از پنهان‌کاری‌های دوران نوجوانی صرفاً شکل تازه‌ای از ابراز وجود و نشان‌دادن استقلال است. در این دوران، نوجوان به دنبال پاسخ به پرسش‌هایی مرتبط با چیستی هویت خود می‌گردد و یکی از ابعاد کشف هویت، کشف هویت مستقل از خانواده است که بخشی از آن در پنهان‌کاری، نگه‌داشتن رازها، و پررنگ کردن حریم خصوصی نمود پیدا می‌کند.
تغییرات ناگهانی ذهن: فرزندتان در دوران نوجوانی به دنبال بررسی وجود خود، علاقه‌ها و گرایش‌ها، کشف ناشناخته‌ها، شناخت هویت و کنجکاوی درباره‌ی محیط اطراف است و به همین دلیل که دوران بررسی و کشف را می‌گذراند، برایش سخت است بسیاری از فکرها و احساساتش را با اعضای خانواده به اشتراک بگذارد.
مغز نوجوان دوران پرخروش و پرتغییری را می‌گذراند. تغییرات ناگهانی ذهنِ نوجوان گاهی خود او را هم آشفته و کلافه می‌کند و باعث می‌شود تمایلی نداشته نباشد نتیجه‌ی بررسی‌های خود از این تغییرات را بیان کند. او ممکن است به‌دلیل ترس از عواقبی مانند سوءتفاهم، آزار پدرومادر یا درک‌نشدن به سکوت روی آورد.
ممکن است برای پدرومادر ترسناک باشد که ببینند فرزندشان اسرارش را از آن‌ها مخفی نگه می‌دارد، اما مهم است که به حفظ حریم خصوصی او در دوران نوجوانی احترام بگذارند.
ترس از قضاوت‌شدن: اگر فرزند نوجوان شما احساس کند به او توجه نمی‌شود، حرف‌هایش شنیده نمی‌شود، شما او را درک نمی‌کنید یا او را سرزنش و قضاوت می‌کنید، به احتمال زیاد آنچه را در حال وقوع است با شما به اشتراک نمی‌گذارد، اما اگر احساس کند او را درک می‌کنید، پنهان‌کاری‌هایشان کمتر می‌شود.
سخت‌گیری پدرومادرها: پنهان‌کاری‌های ناسالم ممکن است از شیوه‌ی فرزندپروری مستبدانه ناشی شده باشد که نیازها و احساسات منحصر‌به‌فرد نوجوان را در نظر نمی‌گیرد و مانع از صراحت بیان و ابراز نوجوان می‌شود.
راه‌های جلوگیری از پنهان‌کاری نوجوانان
همان‌طور که گفتیم بسیاری از موضوعاتی که نوجوان آن‌ها را از شما پنهان می‌کند به دلیل نشان‌دادن استقلال و فراهم‌کردن فرصتی برای بررسی و کشف هویتش است، اما ممکن است در مواقعی شما در جایگاه والد احساس کنید نتیجه‌ی یک پنهان‌کاری خاص، آسیب جسمی یا روانی به فرزندتان است.
در ادامه، راهکارهایی برای شیوه‌ی برخورد با فرزندتان در چنین موقعیت‌هایی را می‌خوانید:
گفتوگو کنید و از گفت‌و‌گوهای سخت نترسید
از آداب اولیه‌ی گفتوگو با نوجوانان این است که تلاش کنید خوب و با دقت به او گوش دهید. هنگام صحبت با فرزندتان تمام حواستان به او باشد و سعی کنید بدون هرگونه قضاوت و سرزنش حرف‌هایش را بشنوید. لازم است با فرزند نوجوانتان درباره‌ی آنچه در حال وقوع است صحبت کنید و به او فرصت دهید تا احساساتش را بیان کند.
مرزها را با همراهی فرزندتان تعیین کنید
هر پدر و مادری باید با فرزندشان به‌طور شفاف درباره‌ی حریم‌های خصوصی صحبت کنند. مهم است نوجوان بداند چه مسائلی برای خصوصی‌بودن مناسب است و چه مسائلی را لازم است حتماً با شما در میان بگذارد. درباره‌ی مواد مخدر، مصرف الکل، تمایلات جنسی، مدرسه و قرارهای دوستانه یا هر موضوعی که فکر می‌کنید اهمیت بالایی دارد و نوجوان آن را پنهان می‌کند، با صراحت صحبت کنید.
وقتی فرزندتان می‌گوید به حریم خصوصی نیاز دارد، فعالانه به حرف‌هایش گوش دهید و درباره‌ی حریم خصوصی و اسرار و مرزها گفتوگوی باز و شفافی ترتیب دهید. مهم است که برای ایجاد قوانین و مرزها و برای ایمن نگه‌داشتن فرزندتان از هرگونه خطر با هم مشارکت و همراهی کنید.
در این مسیر، ممکن است برای رویارویی با حرف‌های فرزندتان دچار مشکل شوید. در این موارد بهتر است برای انتخاب نحوه‌ی گفتوگو و تشخیص چگونگی پیشبرد آن از روانشناس کودک و نوجوان کمک بگیرید.
به حریم خصوصی سالم فرزندتان احترام بگذارید
در برابر وسوسه برای جست‌و‌جو در دفتر خاطرات و تلفن شخصی فرزندتان مقاومت کنید؛ مگر اینکه شواهدی وجود داشته باشد که بدگمانی شما را تأیید کند و باعث نگرانی شده باشد. در این مواقع می‌توانید از برخی اپلیکیشن‌های نظارت پدرومادر استفاده کنید. برای اطلاعات بیشتر به مقاله‌ی (ابزارهای نظارت پدرومادر بر فعالیت‌های دیجیتال)مراجعه کنید.
نکته‌ی بسیار مهم درباره‌ی این نظارت‌ها این است که به فرزندتان اطلاع دهید و دغدغه‌هایتان را با او در میان بگذارید. لازم است فرزندتان احساس کند شما به او اعتماد کامل دارید، اما در مواردی که برای او آسیب‌زا باشد، مداخله خواهید کرد.
درباره‌ی رفتارهای پرخطر با فرزندتان گفتوگو کنید
این جمله به معنای مبالغه در توضیح خطرات نیست؛ بلکه لازم است استدلال‌های روشنگرانه و سالم داشته باشید و تلاش کنید تفکر انتقادی او درباره‌ی حفظ مرزهایش را تقویت کنید.
نوجوانان به این علت که قسمت پیشانی قشر مغزی‌شان هنوز در حال تکامل است، ممکن است گاهی هیجانی عمل کنند. کاری که پدرومادر می‌توانند انجام دهند این است که حقایق را آشکار کنند، مسائل را از زوایای مختلف بررسی و تجزیه و تحلیل کنند و با همفکری فرزندشان قواعد را مشخص کنند.
فضای خانوادگی و ارتباطی امن ایجاد کنید
می‌توانید داستان‌ها و تجربیات خود را با فرزندتان در میان بگذارید و فضایی صمیمانه و اعتمادبرانگیز ایجاد کنید. تعریف خاطره‌ها، شوخی با نوجوان، پرسش از روزی که گذرانده، گفتوگو درباره‌ی علاقه‌مندی‌های او و به‌دست‌آوردن اطلاعات بسیار کمک‌کننده است. فرزندتان تنها در صورتی افکارش را با شما در میان می گذارد که اطمینان داشته باشد بدون سرزنش و نصیحت و قضاوت به او گوش می‌دهید و در صورت لزوم او را راهنمایی می‌کنید و از پیشنهادات و نظرات خودش هم استفاده می‌کنید.
کلام آخر
در پایان یادآوری می‌کنیم که احساس نگرانی شما درباره‌ی پنهان‌کاری‌های فرزند نوجوانتان طبیعی است. حفظ حریم خصوصی فرزندتان، گفتوگو با او و رسیدن به نظرات مشترک و شفاف، و یادآوری تفاوت رازداری سالم و ناسالم اهمیت بسیاری دارد.
به فرزندتان اجازه دهید بداند که همیشه در کنارش هستید و از او حمایت و مراقبت می‌کنید و در عین حال استقلال لازم را نیز به او می‌دهید و به حریم شخصی‌اش احترام می‌گذارید.
