رشد کودکان در پنج سال اول زندگی

نکات کلیدی

• رشد یعنی چگونه قوای بدنی و عاطفی‌ کودکان پرورش پیدا می‌کند و او یاد می‌گیرد ارتباط برقرار کند، فکر کند، ومعاشرت کند.
• تجربه‌های و روابط کودک در اولین سال‌های زندگی‌اش در رشد او نقش بسیار مهمی دارد.
• در چند سال اول زندگی، بازی کودک روش اصلی یادگیری اوست.
• عوامل دیگری که بر رشد تاثیر بگذارد عبارت‌اند از ژن، تغذیه، تحرک و فعالیت بدنی، سلامت، و جمعی که کودک با آنها سروکار دارد.

 

رشد در چند سال اول زندگی

«رشد» هم شامل تغییرات (مثبت) جسمی کودک در طول زمان و هم شامل تغییرات (مثبت) اجتماعی، عاطفی، رفتاری، فکری و ارتباطی اوست. ضمناً این مهارت‌ها با هم ارتباط دارند، یعنی هر یک از آنها از بقیه تأثیر می‌پذیرد و بر آنها تاثیر می‌گذارد.
 

 در پنج سال اول زندگی، تجربه‌ها و روابط کودک محرک رشد او هستند، و میلیون‌ها پیوند میان سلول‌های مغزی او ایجاد می‌کنند. واقعیت این است که در پنج سال اول، سرعت ایجاد پیوند میان سلول‌های مغز از هر سن دیگری بیشتر است. در این پنج سال است که پایه‌های یادگیری، سلامت و رفتار فرد بنا می‌شود.

نوزاد وقتی به دنیا می‌آید کاملاً آماده و مستعد یادگیری است، و مغز او هر چه بهتر استفاده شود بهتر رشد می‌کند. یک محیط سرشار از محرک‌های مناسب و امن، راه‌های متعدد و مختلفی برای بازی، رشد و یادگیری در اختیار کودک می‌گذارد و او فرصت خواهد داشت آنچه را یاد گرفته بارها و بارها تمرین کند.

تاثیر روابط بر رشد کودک در پنج سال اول

روابط کودک بر همه ابعاد و مراحل رشد او تاثیرگذار است. درواقع، روابط زیربنای رشد کودک است.

کودک در خلال روابطش اطلاعات بسیار مهمی درباره دنیای اطرافش به دست می‌آورد. مثلاً کودک یاد می‌گیرد که آیا دنیا جای امنی است یا نه، دوستش دارند یا نه، چه کسانی دوستش دارند، وقتی گریه می‌کند یا می‌خندد چه اتفاقی می‌افتد، و خیلی چیزهای دیگر.

ضمناً کودکتان از مشاهده روابط دیگران هم خیلی چیزها یاد می‌گیرد، مثلاً نوع رفتار شما با سایر اعضای خانواده خیلی چیزها به او یاد می‌دهد. این یادگیری‌ها سنگ بنای رشد مهارت‌های ارتباطی، رفتاری، اجتماعی، و سایر مهارت‌های کودک است.

یکی از مهم‌ترین روابط زندگی کودکتان رابطه او با شماست. سایر روابط مهم زندگی کودک عبارت است از رابطه او با سایر اعضای خانواده، افراد دیگری که از او مراقبت می‌کنند مانند مربیان مهد، و سایر کودکان.

 

بازی: رشد و یادگیری کودک چگونه رخ می‌دهد؟

در چند سال اول زندگی، بازی اصلی‌ترین راه یادگیری و رشد است.

کودک بازی را دوست دارد چون به او خوش می‌گذرد. اما بازی ضمناً فرصت‌های فراوانی برای کاویدن و کشف دنیا، مشاهده، امتحان‌کردن و آزمایش، و حل مسأله فراهم می‌کند. کودک در همه این کارها به حمایت و تشویق شما نیاز دارد. اما از طرفی خیلی مهم است که حد تعادل را پیدا کنید: تعادل میان حمایت مستقیم و فرصت‌دادن به او که خودش چیزهایی را امتحان کند و گاهی مرتکب اشتباه هم بشود. یکی از مهم‌ترین بخش‌های یادگیری کودک این است که خودش کشف کند دنیا چطوری است و چیزهای مختلف چه طور کار می‌کند.

 مهم است زمان زیادی را صرف بازی، حرف‌زدن، گوش‌دادن و تعامل با کودکتان کنید تا در خلال آنها کودک مهارت‌های کلیدی زندگی را یاد بگیرد. این مهارت‌ها عبارت است از ارتباط برقرارکردن، فکرکردن، حل‌کردن مشکلات و مسائل، توجه به سایر بزرگسالان و کودکان و بودن با آنها.

بازی بستر بسیار مناسبی برای ایجاد و تقویت روابط است. وقتی با کودکتان بازی می‌کنید به او پیامی می‌دهید: تو برایم مهم هستی. این پیام کمک می‌کند هویت کودک شکل بگیرد و بتواند خودش را در این دنیای ناشناخته پیدا کند.

 

سایر عوامل تأثیرگذار بر رشد کودک در پنج سال اول

ژن‌های کودک

ژن‌های کودک (که از شما و همسرتان به ارث برده است) و عواملی مانند تغذیه سالم، تحرک و فعالیت بدنی، سلامت، و نیز محله و محیطی که در آن زندگی می کنید همگی بر رشد و کیفیت زندگی کودک مؤثر است.

تغذیه سالم

غذای سالم انرژی و مواد مغذی مورد نیاز برای رشد کودک را برایش فراهم می‌کند. غذای سالم به پرورش هر چه بهتر حس چشایی کودک هم کمک می‌کند. و صدالبته که الگوی غذایی سالم خانواده می‌تواند عادت‌های تغذیه‌ای سالم را در کودک شکل دهد، عادت‌هایی که تا بزرگسالی با او بماند و به او خدمت کند. 

تحرک و فعالیت بدنی

تحرک و فعالیت بدنی در سلامت کودکتان نقش بسیار مهمی دارد. وقتی کودک تحرک دارد در محیط جابه‌جا می‌شود، مهارت‌های حرکتی‌اش پرورش پیدا می‌کند، تفکرش بهتر می‌شود و فرصت‌های بسیاری برای کاوش و کشف دنیایش پیدا می‌کند. بنابراین روشن است که کودک باید هم در فضای خانه و هم در فضای بیرون فرصت‌های زیادی برای بازی‌هایی که بدنش را به حرکت وامی‌دارند داشته باشد.

سلامت 

بیماری‌های جزئی که کودک به آن مبتلا می‌شود، مانند سرماخوردگی، گوش‌درد، و دل‌درد و رودل کردن معمولاً تأثیر بلندمدتی بر رشد کودک ندارند. اما ناتوانی‌ بدنی یا ذهنی، تأخیر در شد، و بیماری‌های مزمن و طولانی می‌توانند رشد کودک را تحت‌تأثیر قرار دهند. اگر کودکتان مشکل دارد برای شناسایی و آگاهی از اثراتش به متخصصان سلامت و توانبخشی مراجعه کنید.

محله و جمع‌هایی که کودک در آن قرار می‌گیرد

روابط مثبت با دوستان و همسایگان و نیز بردن کودک به زمین بازی، پارک، مغازه و سایر امکاناتی که در محله وجود دارد، مانند گروه‌های بازی، مهدکودک یا سایر مراکز کودک، مراکز بهداشتی و کتابخانه، همگی می‌تواند به رشد هر چه بهتر کودک کمک کند.

 

تفاوت‌های میان رشد کودکان

روند و ترتیب کلی رشد در بیشتر کودکان یکی است، اما سرعت آن ممکن است تفاوت کند و مهارت‌های مختلف در زمان‌های مختلف رشد کند. مثلاً کودکان اول یاد می‌گیرند بایستند و بعد از آن یاد می‌گیرند راه بروند. اما زمان آن می‌تواند از هشت‌ماهگی تا هجده ماهگی متغیر باشد.

 بنابراین اگر نمی‌دانید رشد کودکتان درست و روی روال است یا نه، یادتان باشد که رشد در طول زمان اتفاق می‌افتد. تفاوت‌های میان کودکان چیزی نیست که شما را نگران کند.

اگر حس می‌کنید واقعاً مشکلی در رشد کودکتان وجود دارد، حستان را ندیده نگیرید و به پرستار سلامت، پزشک عمومی یا متخصص کودکان مراجعه کنید.

 

منبع: raisingchildren.net.au