نکات تربیتی و مهارت‌های زندگی

1- عمل‌گرایی:

عمل‌گرایی به دو شکل در این کتاب مطرح شده است.

شکل اول عمل‌گرایی بنا به یادداشتی که ناشر در صفحات انتهایی کتاب نوشته، "هیچ طوفانی راهش را عوض نمی‌کند" قصد دارد به فاصله‌ی میان حرف و عمل بپردازد. بزرگسالان روستا وقتی خبر سیل را می‌شنوند، منفعلانه به شور و مشورت می‌پردازند؛ بدون اینکه مشورت‌هایشان نتیجه‌ای عملی داشته باشد و آن‌ها را به سمت اقدامات عملی سوق دهد. محتوای مشورت‌های بزرگان ده هم محتواهایی آرزواندیشانه و غیرممکن است. به برخی جملات بزرگان روستا دقت کنید: "کاش بتونیم کاری کنیم اصلا هیچ‌وقت سیل نیاد."، "باید یه کاری کنیم برف سر کوه نشینه؛ یا اگه نشست، آفتاب آبش نکنه، یا اگه آبش کرد، راه نیفته تو کوه" و...

اگر، ای‌کاش‌ و آرزومندی‌های غیرواقع‌بینانه، سرخوشانه و منفعلانه‌ی بزرگان روستا مورد نقد نویسنده‌ی کتاب قرار گرفته و حتی عنوان کتاب نیز اشاره‌ای مستقیم به این موضوع دارد. در مقابل، چابکی کودکان روستا در گفتگو، تقسیم کار و انجام عملیات نجات روستا مورد تمجید نویسنده است.

شکل دوم عمل‌گرایی که در این کتاب دیده می‌شود، مربوط به کیفیت خروجی نهایی کار است. کودکان تلاش کردند برای نجات روستا سد بسازند. اما سدی که ساختند، سد بلند، محکم و مقاوم نبود. نتوانست جلوی ورود آب به طور کامل به روستا را بگیرد اما توانست سرعت و شدت سیل را کم کند و به کاهش خسارت کمک کند. بچه‌های روستا خودشان هم می‌دانستند که قادر نیستند سدی بسازند که کامل و بی‌نقص باشد اما تصمیم گرفتند تا جایی که توان دارند، عمل کنند. این کتاب نشان می‌دهد که انجام دادن نسبتا خوب و موثر یک کار، بهتر از هیچ کاری نکردن است!

عمل‌گرایی در هر دو معنای فوق، به ویژه در بحران‌ها و شرایط سخت، بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا می‌کنند.

2- کار گروهی:

قهرمان این داستان، نه یک شخصیت یا یک کودک، بلکه تمام بچه‌های روستا هستند که با کمک هم روستایشان را نجات می‌دهند. در این داستان هیچ کودکی دنبال این نیست که وظیفه‌ی ساده‌تری در فرایند ساخت سد برای نجات روستا داشته باشد، هیچکس تلاش نمی‌کند تنها خانه‌ی خود یا اسباب‌بازی‌های مورد علاقه‌ی خود را نجات دهد؛ همه کاملا بر هدف جمعی متمرکزند و در راستای آن تلاش می‌کنند. کار گروهی برای تحقق خیر جمعی یکی از نکات تربیتی مهم این کتاب است.

3- کنش‌گری و مسئولیت‌پذیری جمعی:

در سال‌های اخیر و در رشته‌ی نوظهور "جامعه‌شناسی کودکی"، کودک را مانند سایر اعضای جامعه، عضو فعال و اثرگذار جامعه در نظر می‌گیرند. پیش از این کودک موجود منفعلی دانسته می‌شد که باید توسط بزرگسالان شکل می‌گرفت. حالا کودک هم فردی است که باید بنا به نیازها و علایق خود در ساختن و بهبود محیط اطرافش نقشی فعال داشته باشد. آموزش و تربیت مطلوب، کودک را به سمت اثرگذاری فعال در خانواده، مدرسه، محله و سایر محیط‌ها و گروه‌های اجتماعی هدایت و تشویق می‌کند.

در کتاب "هیچ طوفانی راهش را عوض نمی‌کند"، نقش مهم کنش‌گری فعال کودکان برای بهبود محیط اطراف‌شان به تصویر کشیده شده است.

سوالاتی برای گفتگو با کودک

1- یه گروه از روستایی‌ها وقتی خبر سیل رو شنیدند، نتونستند کمکی بکنند؛ اما بچه‌های روستا موفق شدند شدت سیل رو کم کنند. به نظرت چه فرقی بین این دو گروه بود؟ بچه‌ها چه ویژگی‌ها و توانایی‌هایی داشتند که تونستند به روستا کمک  کنند؟ تو چه ویژگی‌ها و توانایی‌هایی داری که باعث میشه توی شرایط سخت بتونی به بقیه کمک کنی؟

هدف: الگو گرفتن و توجه به ویژگی‌هایی که مطابق داستان می‌تواند به موفقیت افراد کمک کند در کنار توجه به توان‌مندی‌های موجود خودشان.

2- به نظرت بچه‌های روستا بعد از اینکه تونستند کار خیلی سختی مثل ساختن سد رو انجام بدند، چه احساسی داشتند؟ تا حالا شده چنین احساسی داشته باشی؟

هدف: معطوف کردن توجه کودکان به نتایج خوشایند مداومت در فعالیت‌های سخت و در شرایط سخت.

3- سدی که بچه‌ها ساختند چقدر خوب بود؟ به نظرت بهتر بود که بچه‌ها صبر می‌کردند تا بتونن یه سد کامل و عالی بسازند یا نه؟

هدف: یادآوری این نکته به کودکان که انجام دادن یک کار قابل قبول، بهتر از هیچ کاری نکردن است.

یادگیری عمیق‌تر از کتاب

 نقاشی "توانایی‌های من":‌

بچه‌های روستا با توانایی‌هایی مثل کار گروهی و سرعت عمل تونستند یک مشکل بزرگ رو حل کنند. بیا هر کدوم از ما هم نقاشی مشکلاتی که تا حالا تونستیم با توانایی‌هامون حل کنیم رو بکشیم.

درباره‌ی متن و تصویر

متن و تصویر کتاب، جای کمی برای خلاقیت و فعالیت کودک باقی می‌گذارد. همه‌ی محتوا به طور کامل در متن منتقل شده و جایی برای پرسش و پاسخ‌های عمیق با کودک باقی نمانده‌است. دوگانه‌ای که میان "بزرگسالان" و "کودکان" در این کتاب تصویر شده، می‌تواند مفهوم تربیتی نادرستی را منتقل کند و سوتفاهم‌هایی را برای کودکان ایجاد کند. همین موضوع بر دشواری گفتگوی عمیق درباره‌ی کتاب با کودک می‌افزاید.

اما همان‌طور که در بخش "نکات تربیتی کتاب" گفته شد، سایر مفاهیمی که در کتاب موجود است، مفاهیم مثبت و قابل استفاده‌ای است. سبک تصویرپردازی کتاب خاص، منحصر به فرد و خیال‌پردازانه است که می‌تواند برای برخی از کودکان جذاب باشد و برای برخی دیگر جذاب نباشد.

کلمات و جملات استفاده شده در کتاب دقیق، ساده و قابل فهم برای کودکان هستند.

بخشی از کتاب

پسرکی که خبر سیل را گفته بود، عقب رفت و دیوار را خوب نگاه کرد:

-خیلی خوبه... اما اگه همه اومده بودن حتما دیوار بلندتر و محکم‌تر می‌شود و سیل نمی‌تونست تو روستا باد.

پسری دست‌هایش را با لباسش پاک کرد و گفت:

-کاری که منتظر جمع شدن همه باشه، هیچ‌وقت تموم نمی‌شه!

دختری خندید: هیچ‌وقت شروع نمی‌شه اصلا...

پسرک هم خندید:

-این دیوار اگه جلوی همه‌ی سیل رو هم نگیره، لاقل کمی مهارش می‌کنه و خونه‌ها و زمین‌های کم‌تری خراب میشه...

بچه‌ها بالای تپه‌ای رفتند و منتظر ماندند تا نتیجه‌ی زحمت‌شان را ببینند.