نکات تربیتی و مهارت­های زندگی

1- پذیرش واقعیت‌ها:

مطابق آموزه‌های روان‌شناختی به ویژه آموزه‌های رویکرد اکت، پذیرش واقعیت‌هایی که در دست ما نیست و در جهان بیرونی رخ می‌دهد، یک گام مهم برای کسب آرامش، سلامت روان و مواجهه‌ی موثر و سازنده با شرایط است. این کتاب به خوبی درباره‌ی اتفاقات کوچک و بزرگی حرف می‌زند که در جهان رخ می‌دهند و ما توان اثرگذاری بر آن‌ها را نداریم؛ باید بپذیریم‌شان و بهترین واکنشی که می‌توانیم به آن‌ها داشته باشیم را پیدا کنیم.

2- امید و خوش‌بینی:

امید یکی از مفاهیم کلیدی رویکردهای جدید روان‌شناسی است. پس از پذیرش واقعیت موجود، نوبت یادآوری این نکته است که "این واقعیت‌های ناخوشایند، ماندگار نیستند." همان‌طور که در گذشته چالش‌هایی وجود داشته و پس از آن اوضاع بهتر شده، الان هم می‌توان امید داشت که اوضاع در آینده تغییر می‌کند و دوباره شانس‌ها، فرصت‌ها و خوشی‌هایی پدید می‌آید.

3- تاب‌آوری:

تاب‌آوری پیامد موارد قبلی –یعنی پذیرش واقعیت‌ها و یافتن امید- و موارد دیگری مانند ارتباطات اجتماعی است. به طور کلی، کتاب "وقتی زندگی ساز مخالف می‌زند" در برگیرنده‌ی عناصر مختلف سازنده‌ی تاب‌آوری است.

 سوالاتی برای گفتگو با کودک

1- الان چه آدم‌هایی هستند که دوستت دارند و می‌تونند بهت کمک کنند؟

هدف: حمایت اجتماعی، یکی از مهم‌ترین منابع تاب‌آوری است. این سوال به کودکان کمک می‌کند که یکی از منابع مهم تاب‌آوری را برای خودشان مرور کنند.

2- تو به چه آدم‌هایی می‌تونی کمک کنی؟ چطور می‌تونی کمک‌شون کنی؟

هدف: حمایت اجتماعی، نیازمند ارتباطات دو طرفه است. کودک باید بداند که نمی‌تواند یک سویه از جامعه‌ی اطرافش توقع داشته باشد بدون اینکه در قبال آن‌ها احساس مسئولیت کند.

3- چه کارهایی معمولا حالت رو بهتر می‌کنه؟ چیکار می‌تونیم بکنیم تا برای چند دقیقه یا چند ساعت دور هم بخندیم، تفریح کنیم، بهمون خوش بگذره؟

هدف: تغییر جهت تمرکز از اینکه "الان چه مسئله‌ها و مشکلاتی داریم؟" به سمت "الان چه کارهایی می‌توانیم انجام دهیم؟" به افزایش تاب‌آوری و سلامت روان افراد کمک می‌کند.

4- بعد از اینکه این شرایط سخت تموم شد، دوست داری چه کارهایی انجام بدیم؟ بیا الان براش برنامه‌ریزی کنیم.

هدف: حفظ تخیل و برنامه‌ریزی برای روزهای خوب آینده به شرط اینکه به سمت خیال‌پردازی‌های غیرواقع‌بینانه نرود، می‌تواند به افزایش احساس کنترل و حفظ امیدواری سازنده‌ی افراد کمک کند.

یادگیری عمیق‌­تر از کتاب

1- ثبت روزانه‌ی اوضاع و احوال:

می‌توانیم یک تقویم ماهانه یا هفتگی به دیوار نصب کنیم که در بالای هرروز این دو سوال نوشته شده:

از 1 تا 10 چقدر خوش‌بینی که امروز روز خوبی باشه؟

امروز چه کارهایی می‌تونی انجام بدی که روز بهتری داشته باشی؟

کودک با پاسخ‌گویی روزانه به این دو سوال، تلاش می‌کند که هم ارزیابی خوبی از حال و احوال خود داشته باشد و هم اقداماتی برای بهبود اوضاعش انجام دهد.

2- گفتگو و پرس‌و‌جو درباره‌ی مفهوم تاب‌آوری:

راه‌حل‌های موفق دیگران، همیشه می‌تواند به ما برای حل مسئله‌هایمان ایده بدهد. با توجه به اینکه این کتاب یک کتاب غیرداستانی است و حول محور مفهوم تاب‌آوری نوشته شده، می‌توانیم همراه با کودک درباره‌ی این مفهوم در اینترنت جستجو کنیم، راه‌حل‌های روزمره برای تقویتش را پیدا کنیم و از اطرافیان خود بپرسیم که "معمولا برای تاب‌آوردن در شرایط یا روزهای سخت و ناخوشانید، چه می‌کنید؟" سپس بررسی کنیم که کدام یک از روش‌ها می‌تواند برای ما مناسب باشد و کدام روش‌های جدید را دوست داریم امتحان کنیم.

3- مرور خاطرات خانوادگی:

مرور روزها و لحظه‌هایی از افراد خانواده که در آن‌ها احساس خوش‌حالی، افتخار، غرور، معناداری و رضایت تجربه شده، می‌تواند به یادآوری این نکته که "همیشه اوضاع این‌گونه نبوده و قرار نیست همواره این‌گونه بماند" کمک کند. یادآوری لحظاتی که در آن‌ها مشکل وجود نداشته یا با شدت کم‌تری وجود داشته، علاوه بر این‌که احساس رضایت و خوش‌حالی را مجدد به کام افراد می‌چشاند، می‌تواند به آن‌ها سرنخ‌هایی برای یافتن راه‌حل مناسب اوضاع ناخوشایند فعلی هم ارائه کند.

درباره متن و تصویر

کتاب "وقتی زندگی ساز مخالف می‌زند"، یک کتاب غیر داستانی است که اطلاعاتی درباره‌ی مفاهیم روان‌شناسی و خودیاری مانند امید، روابط اجتماعی تاب‌آوری، پذیرش و... است.

تصاویر کتاب از رنگ‌های جذاب و خوشایندی برخوردارند و حس و حال مثبتی را منتقل می‌کنند.

جملات کتاب کوتاه و ساده‌اند. اما مفهوم و معنای هر جمله، عمیق و مهم است. به همین خاطر نیاز است با تامل و بدون عجله کتاب خوانده شود. با توجه به غیرداستانی بودن کتاب، شاید ترجیح دهید یکباره کتاب را کامل نخوانید و هربار بخشی از آن را بخوانید و درباره‌اش گفتگو کنید. بسته به ترجیح کودک، خوانش کتاب را پیش ببرید.

 بخشی از کتاب

مثل درخت‌ها که در بهار شکوفه می‌دهند،

حیواناتی که از خواب زمستانی بیدار می‌شوند،

یا لاک‌پشتی که بالاخره راهش را به سمت آب پیدا می‌کند،

تو هم می‌توانی از روزهای سخت عبور کنی.

یا

ایمان یعنی امید داشتن؛ امید به اینکه با وجود سوز و سرمای زمستان، بالاخره همه‌چیز درست خواهد شد.