چگونه مدیریت زمان را به کودکان یاد بدهیم؟

«مدیریت زمان» یکی از مهارت‌های ضروری زندگی و بخش مهمی از هوش اجتماعی است که به کودکان کمک می‌کند وظایفشان را انجام دهند، فعالیت‌های روزانه‌شان را به‌خوبی پیش ببرند و بتوانند با دیگران همکاری کنند. همچنین مدیریت زمان به کودکان کمک می‌کند تا به فعالیت‌هایشان نظم بدهند و آن‌ها را اولویت‌بندی کنند.

وقتی بچه‌ها وارد مدرسه می‌شوند، ضرورت مدیریت زمان بارزتر می‌شود، زیرا آن‌ها باید بین بخش‌های مختلف زندگی‌شان تعادل برقرار کنند. مثلاً در طول روز باید تکالیفشان را انجام دهند، به بهداشت فردی‌شان توجه کنند، فرصتی را به بازی و سرگرمی اختصاص دهند‌ و زمانی را با دوستان و خانواده بگذرانند و فعالیت‌های مشترک انجام دهند بنابراین مجهزنبودن به مهارت مدیریت زمان ممکن است بر کیفیت روابط، پیشرفت تحصیلی و سلامت روان بچه‌ها ‌تأثیر منفی بگذارد.

 

آموزش مدیریت زمان در بازه‌های سنی مختلف

بدیهی است باید بستر آموزشی که برای کودکان فراهم می‌کنیم با سن و توانایی آن‌ها تطابق داشته باشد. 

در این بخش، راهکارهایی برای آموزش مدیریت زمان به کودکان را متناسب با هر گروه سنی ارائه می‌دهیم:

 آموزش مدیریت زمان به کودکان پیش از 4 سالگی

آموزش مدیریت زمان به کودکان، پیش از 4 سالگی، با محدودیت‌هایی همراه است زیرا در این سن، کودکان هنوز در حال کشف جهان هستند و تمرکز آن‌ها بر بازی و کسب تجربه است. با این حال می‌توانید برخی از مفاهیم پایه‌ی لازم برای درک مدیریت زمان را به فرزندتان آموزش دهید. کارهایی مثل تعیین محدودیت زمانی برای تماشای تلویزیون، استفاده از ساعت و نشان دادن عقربه‌ها برای زمان رفتن به پارک، ذهن کودک را برای درک بهتر زمان و مدیریت آن آماده می‌کند.

به خاطر داشته باشیم که در این سن، بازی و اکتشاف نقش مهمی در رشد کودکان دارد، بنابراین تمرکز بر مدیریت زمان نباید جای فعالیت و بازی را بگیرد.

آموزش مدیریت زمان به کودکان 4 تا 7 سال

در این دوره‌ی سنی مهم است که «تفکر زمانی» را به فرزندتان آموزش دهید. می‌توانید حین انجام فعالیت‌های روزانه با او درباره‌ی واحدهای زمانی صحبت کنید. مثلاً توجهش را به تفاوت ظهر و عصر جلب کنید یا به او یادآوری کنید که کارهایی مثل فیلم دیدن، درست کردن نیمرو یا دم کشیدن چای حدوداً چقدر طول می‌کشد. مثلاً بگویید: «ما یک ساعت است که داریم این فیلم را تماشا می‌کنیم»، «دیروز نیم ساعت با دوستت بازی کردی». 

گاهی از فرزندتان بخواهید زمان انجام یک کار را پیش‌بینی کند. مثلاً حدس بزند پیاده‌روی تا پارکِ نزدیک خانه چقدر طول می‌کشد. سپس وقتی به پارک رسیدید، به او بگویید پیش‌بینی‌اش چه اندازه درست بوده است.

همچنین می‌توانید گاهی از ساعت شنی یا زمان‌سنج موبایل استفاده کنید. مثلاً به او بگویید 20 دقیقه فرصت دارد با موبایل بازی کند، و زمان‌سنج گوشی را روی 20 دقیقه تنظیم کنید. سعی کنید این روش را به بازی تبدیل کنید.

 به کمک این گفت‌و‌گوهای روزانه و روش‌های بازی‌وار، کودک به‌تدریج مفهوم زمان را درک می‌کند و مقدمه‌‌ای برای یادگیری مدیریت زمان و مهارت برنامه‌ریزی فراهم می‌شود.

آموزش مدیریت زمان به کودکان 8 تا 10 سال

کودک در این سن توانایی دارد که برای کارهای روزانه‌اش برنامه‌ریزی کند. فرزندتان را راهنمایی کنید تا از یک دفترچه یا تخته‌ی کوچک استفاده کند و فعالیت‌ها و وظایفش را بر اساس اولویت و فرصتی که برای انجام آن نیاز دارد بنویسد و برنامه‌ریزی مشخصی برای پیش‌بردن آن‌ها در نظر بگیرد. گاهی توجه فرزندتان را به برنامه‌ریزی هفتگی نیز جلب کنید.

در این سن، درک اولویت‌بندی فعالیت‌ها بر اساس اهمیت و ضرورتشان مهم است. 

فرزندتان را ترغیب کنید از ساعت استفاده کند و برنامه‌ی روزانه‌اش را تنظیم کند.

نکته‌ی مهم: گاهی پدرومادرها در برنامه‌ریزی فرزندانشان فقط بر انجام تکالیف مدرسه تأکید می‌کنند. یادمان باشد هدف از برنامه‌ریزی آن است که بتوانیم همه‌ی بخش‌های زندگی‌مان را به‌صورت متعادل پیش ببریم. بچه‌ها نیازهای متنوعی دارند و لازم است طبق یک چهارچوب مناسب، زمانی را هم به رفع نیازهایشان اختصاص دهند. تأکید بیش از اندازه بر انجام تکالیف نه‌تنها باعث می‌شود بچه‌‌ها دیگر در برابر این کار احساس مسئولیت نکنند، آن‌ها را به این باور می‌رساند که برنامه‌ریزی و مدیریت زمان کاری ناخوشایند و عذاب‌آور است و بهتر است از آن فرار کنند.

آموزش مدیریت زمان به کودکان 11 تا 15 سال

نوجوانان در این سن می‌توانند فعالیت‌ها و وظایفشان را دقیق‌تر مدیریت کنند. آن‌ها می‌توانند وظایفشان را به صورت مداوم پیگیری و به‌موقع آن‌ها را تکمیل کنند. بنابراین وقت مناسبی است که به آن‌ها روش‌هایی را آموزش دهیم تا بتوانند کارهایشان را در بازه‌های زمانی مشخص و با تمرکز بیشتر انجام دهند.

هر چه پایه‌ی تحصیلی بچه‌ها بالاتر می‌رود، حجم فعالیت‌های آموزشی آن‌ها بیشتر می‌شود و ممکن است گاهی دچار اضطراب شوند. در این مواقع باید به فرزندمان کمک کنیم که کار یا پروژه‌ی بزرگ را به بخش‌های کوچک تقسیم کند و با توجه به موقعیت و محدودیت‌هایش برای انجام آن‌ها برنامه‌ریزی کند.

بچه‌ها در این بازه‌ی سنی، غالباً بیشتر از قبل با تکنولوژی درگیر می‌شوند. با فرزندتان درباره‌ی استفاده‌ی مسئولانه از تکنولوژی و مدیریت زمانی برای انجام بازی‌ها و رسانه‌های دیجیتال صحبت کنید. به او آموزش دهید که چگونه زمان استفاده از تکنولوژی را کنترل کند و بین استفاده از آن و فعالیت‌های دیگر تعادل برقرار کند. خودتان هم الگوی خوبی در این زمینه باشید.

از نکات دیگری که لازم است بچه‌ها بدانند آن است که از فرصت‌های آزاد و تعطیلات خود به‌خوبی استفاده کنند و برای بهره‌وری بیشتر از این فرصت‌ها نیز برنامه‌ریزی داشته باشند. 

فرزندتان را ترغیب کنید که در روزهای تعطیل به فعالیت‌هایی که دوست دارد هم بپردازد تا حس‌و‌حال خوبی پیدا کند.

دو اشتباه در آموزش مدیریت زمان به کودکان

تصمیم‌گرفتن به جای کودک

گاهی پدرومادرها برای اینکه نتیجه‌ی کار فرزندشان را پیش‌بینی می‌کنند، به جای او درباره‌ی مدیریت زمان تصمیم می‌گیرند و اجازه نمی‌دهند با پیامد کارش روبه‌رو شود. این کار در مورد کودکانی که بیشتر از هشت سال دارند، نادرست است و ممکن است به اعتمادبه‌نفس آن‌ها آسیب بزند. 

اگر در مدیریت زمان بچه‌ها مداخله کنیم، اجازه نمی‌دهیم دستیابی به موفقیتِ بدون کمک را تجربه کنند و مهارت‌هایشان را به‌تدریج و با آزمون و خطا تقویت کنند.

سرزنش‌های پرتکرار

اصلاً عجیب و غیرطبیعی نیست که کودکان در مدیریت فعالیت‌هایشان موفق نباشند و به دردسر بیفتند. همان‌طور که می‌دانید این مسئله برای خیلی از بزرگسالان نیز اتفاق می‌افتد. 

سرزنش مداوم کودک و گله‌ از او، باعث می‌شود که به‌تدریج احساس بی‌انگیزگی و ناامیدی کند، پس سعی کنید در فرایند یادگیری مدیریت زمان فرزندتان مانند تسهیلگری مهربان و مراقب عمل کنید. یعنی سرنخ‌هایی به او بدهید و سپس از او فاصله بگیرید و اجازه دهید خودش تصمیم بگیرد. حتی اگر تصمیم‌های نادرستی گرفت، صبور باشید تا پیامد آن را تجربه کند. با سرزنش مداوم، او مسئولیت‌پذیری و تعهد را یاد نمی‌گیرد، بلکه یاد می‌گیرد که از توانایی‌هایش در جهت پنهان‌کاری استفاده کند.

 

آموزش مدیریت زمان به کودکان از جمله مهم‌ترین مهارت‌هایی است که می‌تواند در موفقیت و رشد شخصی آن‌ها تأثیرگذار باشد. 

در مسیر آموزش این مهارت به فرزندانمان لازم است ظرایف تربیتی را نیز به کار ببریم و با انتظارات بجا و استفاده از راهکارهای مناسب، این مهارت را در آن‌ها تقویت کنیم.