علت قلدری کودکان؛ چطور با کودک قلدر رفتار کنیم؟

هیچ پدر‌و‌مادری نمی‌خواهد بپذیرد که فرزندش زورگو یا قلدر است. برای پدرومادر بسیار دردناک است که بفهمند فرزندشان به بچه‌های دیگر آسیب می‌رساند و آن‌ها را اذیت می‌کند، اما قلدری‌کردن برای خود کودک هم مسئله‌ا‌ی جدی به حساب می‌آید. 

از آن‌جایی که مهارت‌های ارتباطی بچه‌ها شاخص با‌اهمیتی از سلامت روان آن‌ها به‌شکل کلی است، اگر متوجه شدید فرزندتان درگیر رفتارهای فیزیکی یا کلامی قلدری شده، لازم است بررسی و پیگیری  آن را جدی بگیرید.

ما بزرگ‌ترها گاهی اوقات تصور می‌کنیم کودکانی که قلدری می‌کنند «بچه‌های بدی» هستند، اما این‌طور نیست. واقعیت این است که بسیاری از کودکانی که رفتارهای خوب دارند هم ممکن است درگیر قلدری شوند. آن‌ها رفتارهایی را بروز می‌دهند که لزوماً بازتاب شخصیتشان نیست؛ چون هنوز در حال کشف پدیده‌ها هستند. آن‌ها ممکن است بچه‌های خوبی باشند که گاهی هم اشتباهی را مرتکب می‌شوند. بنابراین اگر این پیام را از جانب مدرسه یا پدرومادر بچه‌های دیگر دریافت کردید که فرزندتان قلدری کرده، متعجب نشوید. فقط سعی کنید برای این مسئله راه‌حل مناسبی پیدا کنید. 

به یاد داشته باشید قلدری کودکان دلایل مختلفی دارد:

• بعضی اوقات کودک می‌خواهد در گروه بچه‌هایی قرار بگیرد که قلدری می‌کنند تا خودش هم به رسمیت شناخته شود.
• شاید کودک خواهان توجه بیشتری از جانب آموزگاران، پدرومادر یا همکلاسی‌ها باشد که از راه‌های دیگر موفق نشده آن را به دست آورد.
• بسیاری از بچه‌ها درک نمی‌کنند که رفتار یا حرف‌هایشان چه تأثیری بر بچه‌های دیگر می‌گذارد و چه احساسی را در آن‌ها ایجاد می‌کند.
• ممکن است کودک در مدرسه یا خانه آزار و اذیت دیده باشد و برای بازیابی احساس قدرتش مجبور شود با دیگران پرخاشگرانه رفتار کند.

 

باید چه کنیم؟

مهم‌ترین اقدام پدرومادر ایجاد ارتباطی صمیمانه با فرزندشان است. مطمئن شوید که با فرزندتان ارتباطی امن و محبت‌آمیز دارید و در جریان زندگی روزمره‌ی او هستید. 

هرچه بیشتر درباره‎‌ی زندگی و اتفاقات روز او سؤال کنید و برای گوش‌دادن به آن‌ها وقت بگذارید، فرزندتان بیشتر احساس می‌کند که برای شما اهمیت دارد و به حفظ روابط مثبت‌ با شما تشویق می‌شود. 

اگر می‌خواهید فرزندتان با شما حرف بزند، خودتان پیش‌قدم شوید و با او صحبت کنید. صبح‌‌ها از او در مورد برنامه‌هایش بپرسید و بعد از مدرسه، از او بخواهید اتفاق‌های خوب یا بدی را که تجربه کرده برایتان تعریف کند.

در ادامه به نکات و راهکارهایی اشاره می‌کنیم که کمک می‌کنند درک بهتری از دیدگاه فرزندتان داشته باشید، علت رفتارهای نادرست او را کشف کنید و برای متوقف‌کردن آن، قدم‌های مؤثری بردارید.

1-شفاف حرف بزنید.

اگر از آموزگاران مدرسه شنیدید که فرزندتان قلدری می‌کند، حتماً با او دراین‌باره صحبت کنید. شفاف و مستقیم بپرسید: «مدرسه گزارش داده که امروز قلدری کرده‌ای. من نگران این موضوع هستم و دوست دارم درباره‌اش حرف بزنیم. می‌توانی به من بگویی چه اتفاقی افتاده؟» و به وضوح نشان دهید که آماده‌ی شنیدن داستان از زبان او هستید.

2- او را از تأثیر رفتارش روی دیگران آگاه کنید.

فرزندتان را راهنمایی کنید تا بتواند احساس فردی را که آزار و اذیت می‌بیند درک کند. درک این احساس می‌تواند راه مفیدی برای جلوگیری از تکرار رفتار آزاردهنده‌ی خودش در آینده باشد.

 از فرزندتان بپرسید: «می‌توانی مواقعی را تصور کنی که کسی تو را اذیت کرده و تو غمگین شده‌ای یا احساس کرده‌ای تو را کنار گذاشته‌اند؟ احساسی که داشتی شبیه حسی است که همکلاسی‌ات دارد، چون او را اذیت کرده‌ای.»

3- او را تشویق کنید که جبران کند.

بعد از اینکه درباره‌ی اتفاقی که افتاده با فرزندتان صحبت کردید، برای او توضیح دهید که رفتار اشتباهش باید اصلاح و جبران شود. جبران اشتباه راه‌های مختلفی دارد؛ عذرخواهی یا پیشنهاد بازی به دوستی که قبلاً او را اذیت کرده. 

4- به رفتارهای اعضای خانواده با فرزندتان دقت کنید.

کودکانی که در معرض برخورد پرخاشگرانه یا نامهربانانه‌ی اعضای خانواده هستند، احتمالاً این رفتارها را در مدرسه تکرار می‌کنند. لازم است در جایگاه پدر یا مادر، به این موضوع توجه داشته باشید که نحوه‌ی تعامل‌های شما، نوع صحبت‌کردنتان با اطرافیان و واکنش‌هایی که‌ به مسائل مختلف نشان می‌دهید، به‌طور مستقیم بر رفتار فرزندتان تأثیر می‌گذارد. بنابراین، محیط خانوادگی آرام و امنی را پرورش دهید و فضایی را فراهم کنید که اعضای خانواده با مهربانی و احترام با هم رفتار کنند.

5-برای رفتار فرزندتان پیامدهای واضح تعیین کنید.

اگر به‌طور مداوم تلاش می‌کنید که رفتار فرزندتان شکل درستی داشته باشد، اما نتیجه نمی‌گیرید، محدود‌کردن پاداش‌ها ممکن است راه‌حل مؤثری باشد و به کاهش رفتار قلدری کمک کند؛ البته این محدودیت‌ها باید معنی‌دار و متناسب باشند. اگر پاداشی را به مدت طولانی حذف کنید، ممکن است اعتبار آن از بین برود و فرزندتان با خودش بگوید: «من که هرگز نمی‌توانم آن را پس بگیرم، بنابراین دلیلی ندارد که رفتارم را اصلاح کنم!» 

6- زمانی که فرزندتان رفتار خوبی دارد، او را تحسین کنید.

به رفتارهای فرزندتان و تعاملش با دیگران توجه کنید. زمانی که رفتارش خوب و مناسب است یا به دوستانش کمک می‌کند و با آن‌ها با احترام صحبت می‌کند، او را تشویق و تحسین کنید. اجازه دهید فرزندتان احساس کند شما به رفتارهای درست و خوب او هم توجه می‌کنید و آن‌ها را می‌بینید. 

7- در جست‌و‌جوی کمک باشید.

به فرزندتان اجازه دهید توضیح دهد چه اتفاقی در حال رخ‌دادن است و چه احساسی در مورد آن دارد. گاهی ممکن است بچه‌ها نتوانند علت رفتارهایشان را پیدا کنند یا توضیح دهند. این موضوع بخصوص در مورد بچه‌های کوچک‌تر و کودکانی صادق است که با اضطراب و مشکلات زندگی دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند. اگر برای پی‌بردن به دلایل رفتارهای نادرست فرزندتان و برطرف‌کردن آن‌ها به مشکل برخورده‌اید، حتماً از درمانگر و روان‌شناس کودک کمک بگیرید.

8- مهارت‌های لازم را به فرزندتان بیاموزید.

به جزییات رفتار قلدرانه‌ی فرزندتان توجه کنید. آیا مهارت‌هایی وجود دارد که یادگرفتن آن‌ها از بروز دوباره‌ی قلدری فرزندتان در آینده جلوگیری کند؟ مهارت‌هایی مثل مدیریت خشم، عزت‌نفس و جرئت‌ورزی.

به فرزندتان کمک کنید این مهارت‌هایش را تقویت کند تا بتواند رفتارهای نادرستش را تغییر دهد.

در پرورش فرزندان، روبه‌روشدن با موقعیت‌هایی مانند قلدری و زورگویی کودک، دشوار است. به جای انکار یا چشم‌پوشی از چنین واقعیت‌هایی بهتر است منفعل نباشیم و کنشگرانه با مسئله روبه‌رو شویم. 

ایجاد ارتباط صمیمانه و گفت‌وگو با کودک و شنیدن احساسات و نگرانی‌های او در حل چنین مشکلاتی راه‌گشاست. با صبوری، مداومت و انتقال مهارت‌های اجتماعی به فرزندمان، می‌توانیم به ایجاد روابط مثبت و سالم در خانواده و جامعه کمک کنیم.