مقابله با قلدری و آموزش آن به کودکان

قلدری‌کردن دیگران با کودک ممکن است کارهای ساده‌ای مثل رفتن به اردوی مدرسه یا سوارشدن به سرویس مدرسه را برایش به کابوس تبدیل کند و آسیب‌های جدی و عمیقی به او وارد کند. 

اگر فرزندتان از سوی کسی آزار و اذیت می‌بیند و می‌خواهید برای جلوگیری از آن به او کمک کنید‌، قبل از هر چیز لازم است به فرزندتان یاد بدهید که با مسخره‌کردن، زورگویی و قلدری مقابله کند. حتی اگر قلدری در خانه‌ی شما اتفاق نمی‌افتد و این موضوع دغدغه‌ی خودتان و فرزندتان نیست، بهتر است درباره‌ی آن صحبت کنید تا اگر در آینده، این اتفاق برای خودش یا دوستانش افتاد، برای مقابله با آن آماده باشد.

 

به چه رفتاری می‌گوییم «قلدری»؟

بیشتر بچه‌ها در مقطعی از دوران کودکی یا نوجوانی، ممکن است از هم‌کلاسی‌ها یا خواهر و برادر بزرگترشان آزار و اذیت ببینند. این رفتارها گاهی اوقات ممکن است به شیوه‌ای بازی‌گونه، دوستانه و متقابل انجام شود که به‌طور واضح برای هر دو کودک جنبه‌ی شوخی دارد و باعث آسیب نمی‌شود، اما وقتی این اذیت و آزارها مداوم و آزاردهنده باشد، از مرز قلدری عبور می‌کند و باید آن را متوقف کنیم. 

در واقع قلدری زمانی رخ می‌دهد که شخصی که اغلب از هم‌سن‌و‌سالان کودک است، برای اذیت‌کردن عمدی دیگران از راه‌های فیزیکی، کلامی یا روانی استفاده کند.

قلدری ممکن است به این شکل‌ها نمایان شود:

• کتک‌زدن یا هل‌دادن؛
• گذاشتن اسم برای دیگران؛
• جریحه‌دارکردن احساسات دیگران؛
• طعنه‌زدن؛
• تهدید؛
• شایعه‌پراکنی؛
• مسخره‌کردن؛
• به زور گرفتن پول و دارایی دیگران.

خیلی مهم است که شما در جایگاه پدر یا مادر، قلدری‌هایی را که فرزندتان با آن‌ها روبه‌رو می‌شود جدی بگیرید، و با این تصور که همه‌ی بچه‌ها باید با این قلدری‌ها کنار بیایند، از آن چشم پوشی نکنید؛ چرا که اثرات آن ممکن است بسیار جدی و عمیق باشد و بر احساس ایمنی و خودارزشی کودک تأثیر بگذارد.

 

چرا بچه‌ها قلدری می‌کنند؟

بچه‌ها به دلایل مختلفی قلدری می‌کنند: 

گاهی اوقات نیاز دارند احساس مهم‌تر یا محبوب‌تر بودن را تجربه کنند و یا موقعیت را در کنترل خودشان نگه دارند؛ پس به یک قربانی نیاز دارند که از نظر احساسی یا جسمی ضعیف‌تر باشد. به همین دلیل است که اغلب قلدرها بچه‌های کوچکتر از خودشان را انتخاب می‌کنند. 

بعضی وقت‌ها بچه‌ها به دیگران زور می‌گویند به این دلیل که با خودشان هم همین‌‌طور رفتار شده است. حتی ممکن است فکر کنند رفتارشان عادی است، چرا که در خانواده یا محیط زندگی آن‌ها، همه مدام عصبانی می‌شوند و فریاد می‌زنند یا به همدیگر زور می‌گویند. 

ممکن است فرد زورگو رفتارهایی مثل طرد کردن یا تمسخر دیگران را از طریق بعضی رسانه‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی الگو گرفته باشد. ما در مقاله علت قلدری کودکان به طور مفصل در مورد اینکه چرا کودکان قلدری می‌کنند صحبت کرده‌ایم.

 

از کجا بفهمیم که کودک مورد قلدری قرار گرفته است؟

اگر فرزندتان درباره‌ی قلدری چیزی به شما نگوید و یا آثار جراحتی نداشته باشد که بتوانید آن را ببینید، سخت است که تشخیص بدهید آیا کسی با او قلدری کرده است یا نه، اما بعضی از نشانه‌های هشدار‌دهنده می‌توانند به شما کمک کنند:

• رفتارهای کودک با همیشه تفاوت داشته باشد یا مضطرب به‌نظر برسد.
• در غذاخوردن یا خوابیدن مشکل پیدا کرده باشد.
•  کارهایی را که معمولاً از آن‌ها لذت می‌برده، انجام ندهد.
•  بدخلق‌تر به‌نظر برسد یا زودرنج و حساس شود.
• از قرارگرفتن در موقعیت‌های خاصی مثل سوارشدن به سرویس مدرسه دوری کند.

 

اگر به قلدری مشکوک هستید، اما فرزندتان تمایلی ندارد که توضیحی‌ بدهد، راه‌های دیگری برای مطرح‌کردن این موضوع پیدا کنید. مثلاً اگر موقعیت مشابهی را در فیلم یا کارتون دیدید، از فرزندتان بپرسید: «به نظر تو آن شخص باید چه کار می‌کرد؟» یا «تا‌به‌حال این موضوع برایت پیش آمده که کسی به تو زور بگوید؟»

همچنین می‌توانید با فرزندتان درباره‌ی تجربیات مشابهی صحبت کنید که خودتان یا یکی از اعضای خانواده در آن سن داشته‌اید، و از این طریق به او یاد بدهید که اگر خودش آزار و اذیت دید یا متوجه شد که برای شخص دیگری اتفاق می‌افتد، آن را با شما در میان بگذارد یا با بزرگسال دیگری مثل معلم مدرسه‌اش صحبت کند.

کمک به کودک در مقابله با زورگوها 

بچه‌ها معمولاً تمایلی ندارند که با بزرگترهایشان درباره‌ی قلدری حرف بزنند چون خجالت می‌کشند، یا نگران‌اند که پدر یا مادرشان را ناراحت یا عصبانی کنند. 

گاهی اوقات بچه‌ها احساس می‌کنند خودشان مقصرند و اگر طور دیگری رفتار می‌کردند، این اتفاق نمی‌افتاد.

 گاهی اوقات هم بچه‌‌ها می‌ترسند که اگر قلدر بفهمد به کسی چیزی گفته‌اند، اوضاع بدتر ‌شود. برخی دیگر نگران‌اند که پدرومادرشان حرفشان را باور نکنند یا برای حل این مشکل کاری انجام ندهند.

بنابراین، زمانی که فرزندتان با وجود همه‌ی این احساسات و افکاری که ممکن است تجربه کرده باشد، به شما می‌گوید که کسی او را اذیت کرده است، با آرامش به حرف‌هایش گوش دهید، به خاطر کار درستی که کرده تحسینش کنید، به او احساس امنیت و حمایت بدهید و به او یادآوری کنید که تنها نیست و افراد بسیاری هستند که در برخی مواقع، آزار و اذیت دیده‌اند. سپس توضیح دهید که مقصر اصلی قلدر است که بد رفتار می‌کند، نه او. در نهایت به فرزندتان اطمینان دهید که با هم تصمیم خواهید گرفت برای حل این مشکل چه کار کنید.

 در صورتی که فرزندتان به شما گفت که اگر قلدر متوجه شود با شما حرف زده، تهدید آسیب جسمی در میان است، حتماً حرف او را جدی بگیرید. 

گاهی اوقات نزدیک‌شدن به پدر و مادر کودک قلدر مفید است، اما در بیشتر مواقع، آموزگاران یا مشاوران مدرسه بهترین کسانی هستند که می‌توانید آن‌ها را در جریان قرار دهید.

 

راهکارهای مقابله‌ی کودک با قلدری

به فرزندتان توصیه کنید که در برابر قلدری اصلاً پرخاشگری یا مقابله‌به‌مثل نکند، چون ممکن است باعث دردسر، خشونت و یا مجروح‌شدن کسی شود. در عوض، بهتر است با استفاده از این راهکارها، وضعیت را آرام کند و احساس بهتری داشته باشد:

به یک بزرگسال بگو

 آموزگاران، مدیران و پدرومادرها همگی می‌توانند به توقف قلدری کمک کنند. موضوع را با کسی که به او اعتماد داری در میان بگذار.

از قلدر دوری کن و پیش بقیه‌ی دوستانت برو

 در زنگ‌های تفریح و در راهروهای مدرسه، و هر جا که فکر می‌کنی ممکن است قلدر حضور داشته باشد، با یک نفر همراه شو تا با قلدر تنها نشوی.

خشمت را نشان نده

 طبیعی است که قلدرها بتوانند تو را ناراحت یا عصبانی کنند، اما نشان‌دادن خشم بیشتر باعث می‌شود که قلدر احساس قدرت کند. تمرین کن که واکنشی مثل گریه یا ناراحتی نشان ندهی. این کار به تمرین بسیار نیاز دارد. 

(در جایگاه پدر یا مادر می‌توانید از آموزش راهکارهایی مثل تنفس عمیق و آرام، شمارش تا 10، نوشتن کلماتی که خشم را نشان می‌دهد، استفاده کنید.)

شجاعانه رفتار کن، دور شو و قلدر را نادیده بگیر

 قاطعانه و واضح به قلدر بگو که از آزار و اذیت دست بردارد، سپس از او دور شو و رفتارها یا حرف‌های آزار‌دهنده‌اش را نادیده بگیر و نشان بده که برایت اهمیتی ندارد. در نهایت، قلدر احتمالاً از تلاش برای آزاردادنت خسته خواهد شد.

 برخورد با قلدری ممکن است به اعتماد‌به‌نفس فرزندتان آسیب برساند. برای کمک به بازسازی آن، او را تشویق کنید تا با دوستانی که تأثیر مثبت دارند وقت بگذراند. 

شرکت در فعالیت‌های گروهی و ورزش‌های مختلف نیز‌ باعث افزایش حس قدرت او می‌شود.

 

فرزندتان را تشویق کنید تا اتفاق‌های خوب روزانه‌اش را هم برای شما تعریف کند. با دقت به حرف‌های فرزندتان گوش بدهید تا این ارتباط مؤثر برایش به عادت تبدیل شود.