چگونه منظم‌بودن را به فرزندانمان بیاموزیم؟

نظم و انضباط استعدادی ذاتی نیست، بلکه مهارتی اکتسابی است که می‌توانیم آن را بیاموزیم. تعداد کمی از کودکان به‌طور ذاتی نظم و سازماندهی را دوست دارند، اما برای بیشتر کودکان و نوجوانان «منظم‌بودن» مهارتی محسوب می‌شود که در طول زمان باید آن را یاد بگیرند.

بچه‌ها، با کمک و کمی تمرین، می‌توانند روش مؤثری برای نظم‌بخشیدن به کارهایشان ایجاد کنند و شما در جایگاه پدرومادر بهترین افراد برای آموزش این مهارت به فرزندتان هستید.

بسیاری از افراد معتقدند که وضعیت محلی که در آن زندگی می‌کنیم، مثل خانه، اتاق خواب و اتاق کار، با حال ذهنی ما ارتباط مستقیم دارد. یعنی اگر محیط ما آشفته و نامنظم باشد، ذهنمان هم تحت‌تأثیر آن، به بی‌نظمی و آشفتگی دچار می‌شود. این نکته درباره‌ی کودکان هم صدق می‌کند. بنابراین اگر به فرزندانمان کمک کنیم تا در محیط و کارهای روزمره‌‌شان نظم داشته باشند، نظم ذهنی بیشتری نیز پیدا می‌کنند و در مواقعی مثل تصمیم‌گیری یا رویارویی با موقعیت‌های دشوار، اضطراب کمتری را تجربه می‌کنند.

 

فواید منظم‌ بودن کودکان

نظم باعث آرامش خاطر می‌شود.

• حفظ نظم نوعی احترام به خودمان و افراد دیگری است که با ما زندگی می‌کنند.
• آموزش نظم به فرزندانمان کمک می‌کند تا آن‌ها نیز در مسئولیت مشترک مرتب نگه داشتن خانه مشارکت کنند.
• نظم باعث می‌شود که بچه‌ها هر وسیله‌ای را در جای خودش قرار دهند و وقتی به دنبال آن می‌گردند، با اتلاف وقت کمتری پیدایش کنند.
• بچه‌ها از حدود 5 سالگی، می‌توانند یاد بگیرند که وسایل خودشان را مرتب کنند. برای اینکه فرزندتان منظم باشد، اجازه دهید وسایلش را بر اساس روشی مرتب کند که خودش فکر می‌کند مناسب است، نه آن‌طور که شما فکر می‌کنید.

منظم‌بودن فقط به نظم محیط و مرتب‌بودن وسایل محدود نمی‌شود؛ بلکه می‌توانیم آن را در این 3 دسته در نظر بگیریم:

1.نظم در عادت‌ها

نظم در عادت‌ها شامل داشتن برنامه‌ی روزانه‌ی مشخص و روال‌ همیشگی است که می‌توانید با کمک فرزندتان آن را برنامه‌ریزی کنید.

برای جذاب‌تر کردن این فعالیت‌ها و ایجاد علاقه در کودک برای پیگیری کار‌ها، می‌توانید فهرست کارهایی را که باید انجام شود به شیوه‌های مختلف بسازید و فرزندتان بعد از انجام هر کدام، کنار آن‌ علامت بزند، برچسب بچسباند، یا با آهن‌ربا به تخته نصب کند.

• روال صبحگاهی: مرتب‌کردن تخت- شستن دست‌ها و صورت- خوردن صبحانه- مسواک‌زدن- پوشیدن لباس.
• روال شب: انجام تکالیف مدرسه- جمع‌کردن وسایل- خوردن شام- جمع‌کردن ظروف روی میز.
• روال پیش از خواب: مسواک‌زدن- پوشیدن لباس راحت و مناسب- خواندن کتاب.

2. نظم در نگهداری وسایل

برای اسباب‌بازی‌ها و لباس‌های فرزندتان جای مناسب و مشخصی در کمدها و کشوها تعیین کنید.

وسایلی را که فرزندتان از آن‌ها استفاده نمی‌کند، جمع کنید و فقط اسباب‌بازی‌هایی را که واقعاً با آن‌ها بازی می‌کند، دم دست بگذارید. اگر متوجه شدید که فرزندتان با بعضی از اسباب بازی‌هایش اصلاً بازی نمی‌کند، پیشنهاد دهید که آن را به بچه‌های دیگر هدیه بدهد یا به خیریه اهدا کند.

3.نظم در زمان

به فرزندتان یاد بدهید که برای انجام هر کاری زمان مشخصی لازم است؛ مثل زمان تماشای کارتون، انجام تکالیف و یا بازی با دوستانش. به او کمک کنید تا کارهایش را در زمان تعیین‌شده به پایان برساند و برای انجام یک فعالیت بیش از اندازه وقت صرف نکند. به‌خصوص در دوران مدرسه، به فرزندتان اجازه ندهید انجام تکلیف یا آماده‌کردن پروژه‌اش را تا لحظات پایانی شب به تأخیر بیندازد. به او نشان دهید که چگونه در تقویم برنامه‌ریزی کند و به فرصت‌‌ها توجه داشته باشد.

 

چگونه به فرزندمان بیاموزیم که منظم باشد؟

1.فرزندتان را تا حد امکان در کارها مشارکت دهید

ممکن است گاهی وسوسه شوید که خودتان اتاق فرزندتان را مرتب کنید، اما پیشنهاد می‌کنیم به جای این کار، با فرزند‌تان وقت مشترکی را به مرتب‌کردن اتاق اختصاص دهید. می‌توانید ابتدا از قسمت‌هایی شروع کنید که فرزندتان هر روز از آن‌ها استفاده می‌کند؛ مثلاً اول کشوی لباس‌ها را مرتب کنید و به‌مرور به بخش‌های دیگر اتاق نظم بدهید.

 منظم‌بودن اتاق بچه‌ها یکی از راه‌های مؤثر برای نظم‌بخشیدن به ذهن آن‌هاست.

در این بخش، چند پیشنهاد داده‌ایم که می‌توانید با استفاده از آن‌ها نظم را به فرزندان خردسالتان آموزش بدهید:

• ماشین ظرف‌شویی را با هم خالی کنید.
•  قاشق و چنگال‌ها را مرتب کنید.
• حوله‌ها و لباس‌های شسته‌شده را تا کنید.
• اسباب‌بازی‌ها را با کمک خودش در جعبه‌های مخصوص قرار دهید.
• قفسه‌ی کتاب‌ها را مرتب کنید.

2.نظم‌دهی را ابزاری برای تنبیه فرزندتان ندانید

اگر می‌خواهید فرزندتان واقعاً تمیزکردن اتاق و نظم‌دادن به وسایلش را دوست داشته باشد، این کار را به تنبیه و جریمه تبدیل نکنید. این‌که از فرزندتان بخواهید به خاطر کار اشتباهش به اتاقش برود و آن را تمیز کند، دقیقاً نتیجه‌ی عکس خواهد داد.

پیام بهتری که می‌توانید به فرزندتان بدهید این است که نظافت‌کردن کاری طاقت‌فرسا یا نوعی تنبیه نیست، بلکه مهارت مهمی است که فواید زیادی برای خودش دارد.

3.منظم‌بودن را به عادت خانوادگی تبدیل کنید

همان‌طور که گفتیم، اگر این کار را به صورت گروهی انجام دهید، نتایج مثبت‌تری به دست خواهید آورد. پس به جای این‌که فرزندتان را به تنهایی برای نظافت اتاقش بفرستید، این کار را با هم انجام دهید. می‌توانید برای تمیز‌کردن بخش‌های مختلف خانه، بین اعضای خانواده تقسیم وظایف کنید و هر کس مسئولیت خود را انجام دهد تا در نهایت همه با هم بتوانند از مزایای آن بهره ببرند. اوقاتی که در کنار هم می‌گذرانید به تقویت و بهبود رابطه‌ی شما نیز کمک خواهد کرد.

4.انتظارات شفاف داشته باشید

یادگیری یک عادت خوب مثل یادگرفتن یک زبان جدید یا یادگیری نواختن یک ساز است. بچه‌ها هم مثل بزرگ‌ترها نیاز دارند که مهارت‌ها را با تکرار و تمرین به عادت تبدیل کنند. پس در این مسیر صبور باشید و انتظارات خودتان را از چگونگی مرتب نگه داشتن اسباب‌بازی‌ها، لباس‌ها و سایر وسایل به‌روشنی بیان کنید و به فرزندتان در ایجاد نظم کمک کنید تا کم‌کم خودش بتواند به تنهایی این کار را انجام دهد.

5.با محبت آموزش دهید

گاهی اوقات لازم است اشتباه فرزندتان را اصلاح کنید، اما سعی کنید بیشتر وقت‌ها او را تشویق و تحسین کنید و برای تلاش‌های کوچکش از او قدردانی کنید و گاهی به او پاداش و جایزه بدهید.

به یاد داشته باشید که شما نخستین معلم فرزندانتان هستید. گاهی لازم است به خود یادآوری کنیم که باید مهربان و در عین حال محکم و قاطع باشیم. آموزشی که با محبت همراه باشد، نتایجی بسیار سریع‌تر و ماندگارتر خواهد داشت.

برای آموزش مهارت نظم، از کتاب‌های مرتبط با این موضوع استفاده کنید

چند کتاب پیشنهادی در رابطه با فواید نظم و معایب شلختگی:

•  فرانکلین نامرتب است- انتشارات آبادیران.
• شلخته (ماجراهای کریتر) - انتشارات نردبان.
• ببر کوچولو جمع‌و‌جور می‌کند- انتشارات کتاب پارک.

یادمان باشد که در روند آموزش نظم به فرزندمان، نباید انتظار نتایج فوری داشته باشیم. نظم و انضباط فرآیندی است که کودک در طول دوران رشد و تحول بر آن مسلط‌تر می‌شود و هرچه بزرگ‌تر شود، بهتر می‌تواند اشکال آن را اصلاح و روش‌های مخصوص به خودش را کشف کند.

 تلاش کنید که منظم‌بودن را برای فرزندتان به تجربه‌‌ای خوشایند تبدیل کنید و با کمک‌کردن به او در طول مسیر، اعتماد‌به‌نفسش را تقویت کنید و  جمله‌هایی مثل «تو خیلی بی‌نظمی!»، «تو واقعاً شلخته‌ای!»، «اتاقت را تمیز کن، اینجا خیلی وحشتناک است!» را به‌کار نبرید، بلکه روش‌های مناسب فرزندتان را شناسایی و آن‌ها را به‌طور مداوم تکرار کنید.