دلبستگی ایمن چیست و چطور ایجاد می‌شود؟

از همان بار نخست که مادر با شنیدن صدای گریه‌ی فرزندش او را در آغوش می‌گیرد و به او غذا می‌دهد، حس اعتمادی در کودک شکل می‌گیرد مبنی بر اینکه کسی هست که همیشه مراقب اوست، و این پیام به او منتقل می‌شود که «حتی وقتی از او دور باشم، تنها شوم یا او را پیدا نکنم، مطمئنم که مراقب من است». 

کودکی که در حال بازی در پارک است و برای دوست‌شدن با بچه‌های دیگر مردد است، برمی‌گردد و به مادرش نگاه می‌کند و لبخند تأییدی مادر، خیال او را راحت می‌کند که با بچه‌ها دوست شود؛ این دقیقاً همان «دلبستگی ایمن» است. 

در واقع دلبستگی ایمن احساس امنیت کودک از حضور همیشگی پدرومادر است و اطمینان کودک از اینکه هر اتفاقی هم که بیفتد، حواس پدرومادرش به او هست. 

مفهوم دلبستگی ایمن

جان بالبی، روان‌شناس کودک، با یک آزمایش ساده، مفهوم دلبستگی ایمن به مادر یا مراقب را نشان داده است. 

او نوزادان را با فرد غریبه‌ای در اتاقی تنها گذاشت، بعضی از نوزادان وقتی با فرد غریبه تنها شدند، از رفتن مادر ابراز ناراحتی نکردند، در‌حالی‌که برخی دیگر از نوزادان بعد از تنهاشدن با فرد غریبه، آن‌قدر گریه‌ کردند تا مادرشان به اتاق برگردد.

 نکته‌ی جالب این آزمایش وقتی بود که نوزادان گروه دوم، در حضور مادرشان به راحتی با فرد غریبه بازی می‌کردند و مشکلی با او نداشتند. 

او با این آزمایش نشان داد کودکانی که رابطه‌ی دلبستگی امنی با مادرشان دارند، از رفتن او ناراحت می‌شوند و زمانی که مادرشان باشد، با اطمینان به حضورش، می‌توانند موقعیت‌های ناشناخته را تجربه کنند یا با افراد ناشناس ارتباط برقرار کنند. در حقیقت، در رابطه‌ی دلبستگی امن، مادر در بیشتر مواقع در دسترس کودک است و دلگرمی و اعتمادی را ایجاد می‌کند که کودک را به سمت تجربه‌های جدید سوق می‌دهد. کودک با دورشدن از مادر یا پدر همچنان اطمینان دارد که اگر آن‌ها مواقعی هم در دسترس نباشند، در نهایت او را تنها نخواهند گذاشت.

چه کنم که فرزندم دلبستگی ایمن داشته باشد؟

پیش از پاسخ به این پرسش بهتر است این نکته را یادآوری کنیم که بیشتر پدرومادرها به‌طور طبیعی رابطه‌ی دلبستگی ایمنی با فرزندانشان دارند؛ بدون اینکه مطلبی بیاموزند یا کار خاصی انجام دهند. پس همین که شما در جایگاه پدر یا مادر سعی می‌کنید در حد توان، در دسترس فرزندتان باشید، نیازهای او را برطرف کنید و برای تجربه‌های جدید تشویقش کنید، رابطه‌ی دلبستگی ایمنی را خواهید ساخت، بنابراین نیازی نیست نگران باشید.

برای ایجاد رابطه‌ای همراه با دلبستگی ایمن دو راهکار داریم:

ارضای نیازهای کودک در مواقع لزوم:

مهم این است که «در اغلب مواقع»، به نیازهای کودک پاسخ داده شود. هر چقدر سن کودک کمتر باشد، پاسخ به نیازهای او باید سریع‌تر اتفاق بیفتد، اما با رشد کودک این ارضای نیاز می‌تواند با تأخیر هم صورت بگیرد. به بیان دیگر، برآیند نیازهای کودک از سوی پدرومادر یا مراقبان ارضا می‌شود؛ هم نیازهای جسمانی او مانند نیاز به غذا و خواب و هم نیازهای عاطفی و روانی او مانند نیاز به نوازش و در آغوش گرفته‌شدن.

آزادگذاشتن کودک برای چشیدن تجربه‌های جدید در کنار پدرومادر:

هر کودکی نیاز دارد با امنیتی که از سوی پدرومادرش دریافت می‌کند و با دلگرمی و اطمینان خاطر از حضور آن‌ها، موقعیت‌های جدید را تجربه کند. اگر پدرومادر همواره فرزندشان را از کسب این تجربه‌ها منع کنند، فرزندشان نمی‌تواند این احساس امنیت را به دنیای بیرون تعمیم دهد و رابطه‌ی دلبستگی ایمن با دیگران را پایه‌ریزی کند. بنابراین دادن احساس آزادی و استقلال به کودک با در نظر گرفتن شرایط، در کنار دادن احساس اطمینان از در دسترس بودن، برای ایجاد رابطه‌ی ایمن ضروری است. 

یادآوری مهم

بسیار اتفاق می‌افتد که فرزندتان کاری انجام دهد یا رفتاری از او سر بزند که شما را ناراحت یا عصبانی کند. نادرست‌ترین واکنش ممکن این است که بگویید چون فلان کار را کرده، دیگر دوستش ندارید. بسیاری از پدرومادرها ممکن است برای منع‌ فرزندشان از کاری، این‌طور جملات را به‌کار ببرند: «اگر این کار را بکنی دیگر دوستت ندارم...، اگر این رفتار را از تو ببینم دیگر بچه‌ی من نیستی...، اگر اذیتم کنی دیگر من را نمی‌بینی...». دقت کنید که این جملات شاید برای شما صرفاً یک تهدید باشد، اما به اطمینان فرزندتان از حضور شما به شدت آسیب می‌زند. بنابراین به‌هیچ‌وجه از جملاتی استفاده نکنید که به معنای قطع رابطه‌ی شما با فرزندتان باشد.

رابطه‌ی دلبستگی ایمن، اعتماد کودک به این است که هر اتفاقی هم بیفتد، پدرومادرش دوستش دارند و در دسترس او هستند، در این رابطه، کودک به این دلگرم است که هر گاه بخواهد می‌تواند به پدرومادرش، در جایگاه پایگاهی امن، پناه بیاورد و احساس امنیت و آرامش کند.