راه‌کارهای آموزش کار گروهی به کودکان

همه‌ی ما می‌دانیم که کارهای گروهی تا چه اندازه در زندگی روزمره‌ی ما و روابط و دوستی‌هایمان نقش پررنگ دارند. انجام‌دادن یک کار به‌صورت گروهی، در واقع نوعی حمایت از یکدیگر و تلاش برای رسیدن به یک هدف مشترک است. 

هر کدام از ما ممکن است هر روز با موقعیت‌های سختی مواجه شویم. برای اینکه بتوانیم با موفقیت آن‌ها را پشت سر بگذاریم، باید مهارت‌های اجتماعی و کار گروهی را بلد باشیم. 

افراد می‌توانند این مهارت‌ها را از دوران کودکی یاد بگیرند و به‌مرور زمان که بزرگ‌تر می‌شوند، در به‌کارگیری و استفاده از آن پیشرفته‌تر عمل کنند. 

مهارت کار گروهی برای کودکان چه معنایی دارد و چگونه می‌توانیم از سن کم به آن‌ها یاد بدهیم که عضوی از یک گروه باشند؟

 

مهارت‌های اجتماعی کودکان

مجهزبودن به مهارت‌های اجتماعی به ما کمک می‌کند که تعامل بهتری با دیگران داشته باشیم. ما از مهارت‌های اجتماعی برای پیداکردن دوستان جدید، بیان نظرمان در جمع یا همکاری با افراد دیگر استفاده می‌کنیم. 

برای کودکان هم خیلی مهم است که مفهوم کار گروهی و مهارت اجتماعی را درک کنند، چون در طول دوران رشدشان بر بخش‌های زیادی از زندگی آن‌ها تأثیر می‌گذارد و در موقعیت‌های مختلف به کار می‌آید. مثل: شروع گفت‌و‌گو، رعایت نوبت، آشنایی با زبان بدن، و نحوه‌ی برخورد با دیگران بر اساس حالت چهره‌ی آن‌ها. شاید بد نباشد برای مطالعه بیشتر این مقاله از دانابن  "آموزش آداب معاشرت به کودکان" را بخوانید.

 

منظور از کار گروهی چیست؟

کار گروهی توانایی همکاری با یک فرد دیگر یا گروهی از افراد برای حل یک مشکل یا تکمیل یک پروژه‌ و فعالیت مشترک است.

کودکانی که در سال‌های نخست زندگی، مهارت‌های کار گروهی را یاد می‌گیرند، در طول دوران مدرسه و در انجام فعالیت‌های گروهی کلاس، عملکرد بهتری خواهند داشت و حتی در آینده‌ و زمانی که وارد محیط کار می‌شوند، بهتر می‌توانند با کمک همکارانشان مشکلات احتمالی را حل کنند. 

 

مشکلات عضویت در گروه

ممکن است فرزندتان ترجیح بدهد بعضی از کارها را به‌تنهایی انجام دهد و اصلاً دوست نداشته باشد دیگران را در بازی‌ یا در بعضی از فعالیت‌های دیگر شرکت دهد. مثلاً اگر بچه‌ی دیگری بخواهد اسباب‌بازی‌اش را از دستش بگیرد، به‌شدت عصبانی ‌شود و اگر کسی روی صندلی محبوبش بنشیند، گریه کند. علتش این است که کودکان به‌طور ذاتی خودشان را در مرکز دنیا می‌بینند؛ یعنی نیازهای خودشان در اولویت قرار دارد و برایشان سخت است که نیازهای خودشان را کنار بگذارند و اجازه دهند نیازهای دیگران برآورده شود، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهد که کودکان از حدود سه‌‌سالگی می‌توانند ارزش کار گروهی را درک ‌کنند و از طریق آموزش‌هایی که در این دوران به آن‌ها داده می‌شود، به‌مرور می‌توانند دیگران و نیازهایشان را هم در نظر بگیرند. 

بیشتر کودکان در حدود سه تا پنج‌سالگی می‌توانند وسایل یا خوراکی‌هایشان را با افراد دیگر به اشتراک بگذارند و در مورد دیگران و نیازهایشان همدلی نشان دهند. پس وجود مشکل برای انجام فعالیت‌های گروهی در ابتدای دوران کودکی، کاملاً طبیعی است. 

 

چگونه می‌توانیم به فرزندانمان کمک کنیم این مهارت ضروری را بهتر یاد بگیرند؟

یادگیری کار گروهی به فرزندتان کمک می‌کند تا بسیاری از مهارت‌های اجتماعی مثل صبر، همدلی، برقراری ارتباط، احترام به دیگران، سازش و مدارا را یاد بگیرد و به خودش و دیگران اعتماد کند.

سال‌های دبستان سرشار از فرصت‌هایی است که کودک می‌تواند این مهارت‌ها را به دست آورد. کودکانی که از سن کم با کار گروهی دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند و در آن پیشرفت می‌کنند، برای سایر بچه‌ها نیز الگوهای مناسبی خواهند بود.

آموزش کارهای گروهی در مدرسه

سال‌های دبستان زمان مناسبی برای پرورش روحیه‌ی کار گروهی است. بسیاری از فعالیت‌ها در داخل و خارج از کلاس برای عادت‌کردن به انجام فعالیت‌های گروهی طراحی شده‌ است و طی این فعالیت‌ها، بچه‌هایی که توانمندترند به آن‌هایی که در انجام یک کار مشکل دارند، کمک می‌کنند. مثل:

• فعالیت‌های حل مسئله: ساختن سازه‌های بلند با استفاده از ماکارونی، و بازی‌های فکری.
• کارهای مشارکتی یا گروهی: کتابخوانی گروهی، اجرای دسته‌جمعی نمایش یا سرود.
• طبیعت‌گردی: شرکت در فعالیت‌های خارج از مدرسه مثل اردوها، و چادرزدن و ساختن پناهگاه در طبیعت.
• ورزش‌های گروهی: عضوشدن در تیم‌های فوتبال، بسکتبال و والیبال.

 

آموزش کارهای گروهی در خانه

در خانه هم راه‌های زیادی وجود دارد که می‌توانید به فرزندتان فرصت دهید تا مهارت‌های کار گروهی را تمرین کند. شاید دوست داشته باشید آن‌ها را امتحان کنید:

• بازی‌های رومیزی و بازی‌های دورهمی: این فعالیت‌ها برای تقویت مهارت‌های اجتماعی مهمی مثل نوبت‌گرفتن، همکاری و سازش مؤثرند. 
• آشپزی: درست‌کردن کیک یا حتی یکی از وعده‌های غذایی خانه را به فرزندانتان بسپارید و آن‌ها را تشویق کنید تا با کمک همدیگر آشپزی کنند.
• اجرای نمایش: اجرای نمایش با خواهر و برادرها، دوستان یا سایر اعضای خانواده به تقویت این مهارت کمک می‌کند.
• پروژه‌های هنری: ساخت یک کلاژ یا ساخت شهر لگو این مهارت را افزایش می‌دهد.

کمک به یکدیگر در انجام تکالیف: این روش بی‌نظیری است که بچه‌های بزرگ‌تر می‌توانند از خواهر و برادر کوچک‌ترشان حمایت کنند و در عین حال از این طریق مهارت‌های لازم مثل برقراری ارتباط و صبر خودشان را نیز پرورش می‌‌دهند.

به خاطر داشته باشید که کار گروهی فارغ از فواید فراوانی که دارد، می‌تواند برای بعضی از کودکان دشوار باشد؛ به‌ویژه برای خواهر و برادرها. پس اگر وضعیت بیش از اندازه رقابتی شد، آماده‌ی مداخله و حل‌و‌فصل باشید.

 

 چگونه کار گروهی را به کودکان بیاموزیم؟

مهارت‌ کار گروهی به‌طور ذاتی و طبیعی در ما وجود ندارد و باید در طول زندگی آن‌ را به دست بیاوریم. ممکن است انجام کار گروهی به دلایل مختلفی برای بچه‌ها دشوار باشد. مثلاً شاید

• خجالت می‌کشند؛
• تمایل دارند سایر اعضای گروه را مدیریت کنند؛
• از بازنده‌شدن و عضویت در تیم بازنده ناراحت می‌شوند.

در اینجا چند ایده و فعالیت را مطرح می‌کنیم که به بچه‌ها کمک می‌کند در فعالیت‌های گروهی عملکرد بهتری داشته باشند:

بر اهمیت «بخشی از یک گروه بودن» تأکید کنید

در یک گروه، فقط اعضای قوی‌تر اهمیت ندارند، بلکه هر عضو از گروه، نقش منحصر‌به‌فردی دارد. ما در جایگاه پدرومادر می‌توانیم به فرزند‌مان کمک کنیم تا نقاط قوت خود را پیدا کند و بداند ‌که در چه کارهایی خوب عمل می‌کند تا نقش مناسب خود را در گروه به عهده بگیرد. مثلاً اگر در فوتبال نمی‌تواند مهاجم خیلی خوبی باشد، ممکن است در جایگاه دروازه‌بان بتواند موفقیت بیشتری کسب کند.

اعتماد‌به‌نفس فرزندتان را تقویت کنید

ممکن است عضویت در یک تیم برای بچه‌هایی که آرام و خجالتی‌اند کار خیلی سختی باشد. در چنین شرایطی، معلمان و پدرومادرها می‌توانند مسئولیت را‌ به این بچه‌ها بسپارند و نشان دهند که به توانایی‌هایشان اطمینان دارند و اعتماد‌به‌نفس آن‌ها را تقویت کنند.

کار گروهی را در خانه تمرین کنید

همان‌طور که اشاره کردیم، فرصت‌های بسیاری برای همکاری در خانه وجود دارد. مثلاً یکی از خواهر و برادرها می‌تواند لباس‌های شسته‌‌شده را پهن کند و دیگری بعد از خشک‌شدن لباس‌ها، آن‌ها را تا کند. بعد از خوردن غذا هم هر کدام از بچه‌ها بخشی از جمع‌کردن ظرف‌ها را به عهده بگیرند.

با مدرسه در ارتباط باشید

اگر فرزندتان مشارکت در کارهای گروهی مدرسه را دوست ندارد و از سختی آن‌ها شکایت می‌کند، با معلم او در میان بگذارید و با هم به دنبال راه‌حل باشید. مثلاً شاید معلم بتواند دانش‌آموزانی را که به کار گروهی تمایل بیشتری دارند، برای اجرای بازی‌های جمعی در زمین بازی تشویق کند تا سایر بچه‌ها هم به این کار ترغیب شوند. 

با هم داستان بسازید

فرزندتان را تشویق کنید که با کمک خواهر و برادرهایش یا با همکاری شما داستان تخیلی جذابی خلق کند. می‌توانید داستانی را که خلق می‌کند بنویسید یا برای آن نقاشی بکشید. 

برای این کار می‌توانید از بازی فکری «مکعب‎‌های قصه‌گویی» استفاده کنید. این بازی برای کودکان بالای 6 سال مناسب است و در عین جذابیت، به پرورش خلاقیت بچه‌ها هم کمک می‌کند.    

پازل بسازید

یک جورچین(پازل) را با هم انتخاب کنید و در طول روز زمانی را برای تکمیل آن با اعضای خانواده در نظر بگیرید تا همگی در کنار هم برای کامل‌کردن آن تلاش کنید.

 

در آخر، اگر احساس می‌کنید فرزندتان در برقراری روابط اجتماعی مشکل خاصی دارد که نمی‌تواند در کارهای گروهی موفق عمل کند، از مشاور یا روان‌شناس کودک کمک بگیرید. مطمئن باشید که فرزند شما هم مثل بیشتر بچه‌ها، با تمرین و تکرار می‌تواند مهارت‌های ارتباطی‌اش را تقویت کند و از همکاری با اعضای گروه لذت ببرد.