ترس کودکان از پزشک
معمولاً بچه‌ها با شنیدن جمله‌ی «باید برویم دکتر یا دندان‌پزشکی»، نگران می‌شوند و حتی گاهی قشقرق راه می‌اندازند و پدرومادر را کلافه می‌کنند.
بسیاری از کودکان نگرانی و احساس ناخوشایندشان از مراجعه به پزشک را به‌وضوح نشان می‌دهند، اما بعضی از کودکان این ترس را پنهان می‌کنند و اجازه نمی‌دهند پدرومادرشان متوجه نگرانی آن‌ها بشوند.
ما می‌توانیم به فرزندانمان کمک کنیم که هنگام مراجعه به پزشک و دندان‌پزشک، بر احساس ترس و نگرانی خود غلبه کنند. لازمه‌ی این کار همراه‌شدن با احساس فرزندانمان و حمایت از آن‌ها، هنگام ملاقات با پزشک و حتی پیش و پس از آن است.
در این مقاله، ابتدا علت‌های ترس کودکان از مراجعه به پزشک را بررسی خواهیم کرد، سپس برای گذر از این مسئله، راه‌حل‌هایی ارائه خواهیم داد.
دلایل ترس کودک از پزشک
دلایلی که باعث می‌شود کودکان از مراجعه به پزشک بترسند، به سن، شخصیت و تاریخچه‌ی زندگی آن‌ها برمی‌گردد. در این بخش، علت‌های رایجی را بازگو می‌کنیم که باعث ترس بچه‌ها از پزشک می‌شود:
۱.اضطراب جدایی
از حدود 9 ماهگی تا پیش از 6 سالگی، جداشدن از پدرومادر برای کودکان نسبتاً دشوار و اضطراب‌آور است. اگر اضطراب کودک به‌اندازه‌ای شدید باشد که حتی به مدت کوتاه نتواند از پدر یا مادرش دور بماند، آن را «اختلال اضطراب جدایی» می‌نامیم.
کودکان می‌دانند که مراجعه به پزشک و انجام کارهای پزشکی، در بسیاری از مواقع مستلزم جداشدن کوتاه‌مدت از پدرومادر و گذراندن وقت با افراد غریبه است. هر چه اضطراب جدایی کودک شدیدتر باشد، جداشدن، حتی به‌مدت کوتاه، برای او دشوارتر خواهد بود.
۲.احساس درد
کودکان مراجعه به پزشک و به‌ویژه مراجعه به دندان‌پزشک را با احساس درد مرتبط می‌دانند. آن‌ها احتمالاً در اطرافشان افرادی را دیده‌اند که از درد آمپول و کشیدن یا پرکردن دندان صحبت کرده‌اند، بنابراین تصور می‌کنند با هر دلیلی که به مطب پزشک بروند، احساس درد در انتظارشان خواهد بود.
۳.ترس از ناشناخته‌ها
پزشکان و بعضی از پدرومادرها معمولاً از اصطلاحات پزشکی خاصی استفاده می‌کنند که بچه‌ها از آن سر در نمی‌آورند. همین باعث می‌شود کودکان نگران شوند و فکر کنند مشکل خاصی وجود دارد و درواقع بیماری‌شان جدی‌تر از آن است که خیال می‌کرده‌اند. کودکان همچنین ممکن است از بستری‌شدن یا نیاز به عمل جراحی بترسند؛ به‌ویژه اگر چنین اتفاق‌هایی برای نزدیکانشان افتاده باشد.
۴.ترس از مرگ
کودکان از حدود 4 سالگی می‌توانند به مفهوم مرگ فکر کنند و در حدود 7 سالگی تصور نسبتاً کاملی از مرگ دارند. کودکانی که بیماری زمینه‌ای دارند یا فوت یکی از نزدیکانشان را تجربه کرده‌اند، ممکن است ترس شدیدتر و عمیق‌تری از مرگ داشته باشند.
۵.ترس از شخص پزشک
از نظر کودک «پزشک» فرد غریبه‌ای محسوب می‌شود که از قضا با درد‌کشیدن، حال بد، احتمال بستری‌شدن و مردن مرتبط است، به همین خاطر نباید از کودک انتظار داشت به‌راحتی به چنین شخصی مراجعه کند و بدون نگرانی اجازه دهد که او را معاینه کند.
جدا از اینکه منشاء ترس کودک کدام یک از موارد ذکر‌شده است و کودک چطور به این ترس‌ها پاسخ می‌دهد، راه‌هایی وجود دارد که بتوانید با فرزندتان صحبت کنید، به احساسش توجه نشان دهید و به او کمک کنید تا از پسِ نگرانی‌هایش بر بیاید.
چگونه ترس فرزندمان از پزشک را برطرف کنیم؟
- شفاف باشید: کودک از این موضوع می‌ترسد که نداند چه اتفاقی قرار است برایش رخ دهد، پس برایش توضیح دهید که دقیقاً قرار است چه اتفاقی بیفتد. حتی زمانی که پزشک فرزندتان، بیماری او را تشخیص می‌دهد، با زبان ساده و شفاف برایش توضیح دهید که چه مشکلی پیش آمده و چه اتفاق‌هایی در انتظار اوست. غیر از موارد خاص که راهکارهای مرتبط با خودش را دارد، اغلبِ مشکلات پزشکی کودکان درد یا رنج بسیار زیادی برای آن‌ها نخواهد داشت.
- به فرزندتان قول الکی ندهید و دروغ نگویید: بسیاری از اوقات، کودکان نگران‌اند که مراجعه به پزشک همراه با تزریق آمپول یا در شرایط حاد بستری‌شدن باشد. حتی اگر نمی‌دانید که فرزندتان به این موارد نیازی دارد یا خیر، به او اطمینان غیرواقعی ندهید. مهم این است که شما در هیچ شرایطی به فرزندتان دروغ نگویید؛ به جای گفتن «نه، اصلاً به آمپول نیازی نداری»، بگویید «راستش مطمئن نیستم، می‌توانیم وقتی رسیدیم از دکتر بپرسیم.»
- به احساسات فرزندتان اعتبار دهید: زمانی که فرزندتان از موضوعی نگران است، به او نگویید موضوع مهمی نیست، مشکلی نیست یا جایی برای نگرانی وجود ندارد. با گفتن این جملات درواقع این پیام را به او منتقل می‌کنید که تو حق نداری نگران باشی و احتمالاً نگرانی فرزندتان را بیشتر می‌کنید. در عوض می‌توانید بگویید «متوجهم که تو نگرانی، خود من هم زمانی که می‌خوام برم دکتر یه‌کم نگران می‌شم، اما دکتر کاری می‌کنه که حالمون خوب بشه.»
- در نگرانی‌های فرزندتان جست‌و‌جو کنید: پیش از مراجعه به پزشک، به فرزندتان فرصت بدهید تا بگوید از چه موضوعی نگران است. اگر فرزندتان نتوانست نگرانی‌اش را تشخیص دهد، شما در جایگاه پدر یا مادر می‌توانید به او کمک کنید و با شفاف‌کردن اتفاقاتی که قرار است رخ دهد، او را آرام کنید.
کلام پایانی؛ اضطراب خود را مدیریت کنید
وقتی حال فرزندتان خوب نیست و لازم است که به پزشک مراجعه کند، فقط خودش نیست که احساس نگرانی می‌کند، احتمالاً شما هم نگرانید که فرزندتان درد بکشد یا مشکل خاصی داشته باشد. این نکته را در نظر داشته باشید که اضطراب پدرومادر به‌سرعت به کودک منتقل می‌شود، بنابراین مهم است که ابتدا، خود شما اضطرابتان را کنترل کنید و اگر لازم است نگرانی خود را با پزشک مطرح کنید. البته حتماً زمان و مکان درست و مناسبی را برای مطرح‌کردن نگرانی با پزشک انتخاب کنید. اظهار نگرانی، مطرح‌کردن دغدغه‌ها و سؤال‌های پی‌درپی از پزشک در حضور فرزندتان، او را نگران‌تر خواهد کرد.
