ترس کودکان از حیوانات و حشرات

بسیاری از کودکان حیوانات را دوست دارند و حتی علاقه‌ی فراوانی به نگه‌داشتن حیوان خانگی دارند، اما بعضی از بچه‌ها اصلاً در کنار حیوانات احساس آرامش و راحتی نمی‌کنند. 

ترس از حیوانات کاملاً طبیعی است و بچه‌ها در هر سنی ممکن است از حیوانات بترسند؛ حتی از حیواناتی مثل گربه و  کلاغ که تقریباً هر روز آن‌ها را در خیابان‌ می‌بینند. ترس از حیواناتی مثل مار یا عقرب، حتی در بین بزرگسالان هم تا اندازه‌ای رایج و طبیعی است، اما آنچه عادی و طبیعی نیست، این است که این ترس شدت پیدا کند و از حد طبیعی بیشتر شود. 

گاهی اوقات بچه‌ها با گذشت زمان با حیوانات ارتباط برقرار می‌کنند و با آن‌ها دوست می‌شوند، اما ترس بعضی کودکان از حیوانات آزاردهنده می‌شود و ممکن است به حالتی برسد که کودک را از گذراندن وقت و بازی در طبیعت محروم کند یا در فعالیت‌های اجتماعی کودک، عملکرد او در مدرسه و خواب شبانه‌اش اختلال ایجاد کند. مثلاً ممکن است کودک بترسد از خانه بیرون برود چون گربه‌ی همسایه از پنجره‌ به بیرون نگاه می‌کند، یا از رفتن به اتاق‌خوابش امتناع ‌کند، چون قبلاً عنکبوتی را آنجا دیده‌ است یا دوست نداشته باشد به پارک برود چون ممکن است زنبورها آنجا باشند. 

اگر این ترس‌ها به‌موقع برطرف نشوند، ممکن است تا بزرگسالی باقی بمانند. بنابراین اگر فرزندتان از حیوانات یا حشرات می‌ترسد، بهتر است هر چه زودتر به او کمک کنید تا با ترسش مقابله کند.

 

نشانه‌های ترس از حیوانات و حشرات در کودکان:

• ترس بی‌منطق از حیوانات و حشرات؛ حتی آن‌هایی که خطرناک یا تهدید‌آمیز نیستند؛
• اجتناب از رفتن به مکان‌هایی که ممکن است در آنجا حیوان یا حشره‌ای دیده ‌شود؛
• احساس اضطراب یا استرس موقع نزدیک‌شدن حیوانات یا حتی زمانی‌که به آن‌ها فکر می‌کند؛
• احساس تنگی نفس و تپش تند قلب هنگام مواجهه با حیوانات؛
• گریه‌‌کردن هنگام روبه‌رو‌شدن با حیوانات؛
• چسبیدن به پدر، مادر یا بزرگ‌ترها موقع روبه‌روشدن با حیوانات؛
• احساس ترس و اضطراب از دیدن تصاویر حیوانات و حشرات در کتاب‌ها و امتناع از ورق‌زدن کتاب و تماشای تصاویر؛
• عصبانیت و تحریک‌پذیری موقع دیدن حیوانات.

 

علت ترس کودکان از حیوانات و حشرات 

ترس از حشرات برای کودکان و حتی بزرگسالان کاملاً طبیعی است. این ترس مانند نگرانی‌های دیگر بچه‌ها ممکن است از عوامل مختلفی ناشی شود. 

کشف علت ترس فرزندتان از حشرات به شما کمک می‌کند نگرانی او را برطرف کرده و با او همکاری کنید تا بر ترسش غلبه کند.

ترس کودکان ممکن است به علت‌های مختلفی ایجاد شود:

تجربه‌ی‌ ناخوشایند: اگر کودک تجربه‌ای از حمله‌ی حیوانات داشته باشد، مثلاً سگی دنبالش دویده باشد، کلاغی به او نوک زده باشد یا شخص دیگری را در این موقعیت دیده ‌باشد، احتمال دارد که به فوبیا یا ترس شدید از حیوانات دچار شود. کودکی که از حشرات می‌ترسد هم ممکن است تجربه‌ای منفی مانند گزیده‌‌شدن یا نیش‌خوردن داشته باشد که به افزایش ترس او از حشرات منجر شده‌ است. 

تعمیم بیش از اندازه: اشتباه رایج سازوکار تفکر انسان این است که فقط بر اساس یک تجربه، باوری کلی و عمومی در ذهن فرد ایجاد می‌کند. مثلاً کودکی که شاهد حمله‌ی سگ به فردی باشد، از آن به بعد این باور را پیدا می‌کند که همه‌ی سگ‌ها همیشه به آدم‌ها حمله می‌کنند. 

رفتار آموخته‌شده: کودکان اغلب از طریق مشاهده‌ی واکنش‌های دیگران، به ویژه پدر و مادر و سایر اطرافیان نزدیک یاد می‌گیرند که چطور رفتار کنند. این موضوع درباره‌ی ترس‌ها هم صدق می‌کند و بسیاری از کودکان ترسیدن از حیوانات را از بزرگ‌ترها می‌آموزند. 

تأثیر رسانه‌ها: گاهی اوقات فیلم‌ها و کارتون‌ها حیوانات را ترسناک یا خطرناک نشان می‌دهند و بچه‌ها حتی اگر خودشان هیچ برخورد نامطلوبی با آن حیوانات نداشته‌ باشند، ممکن است تحت‌تأثیر این تصاویر قرار بگیرند و به ترس‌ دچار شوند. 

 

راهکارهای کاهش ترسِ کودکان از حیوانات

در ادامه، چند راهکار پیشنهاد داده‌ایم که شما، در جایگاه پدر یا مادر، می‌توانید آن‌ها را به‌کار ببرید تا به کاهش ترس فرزندتان از حیوانات و حشرات کمک کنید. این راهکارها حتی ممکن است باعث شود فرزندتان به حیوانات علاقه‌مند شود:

۱. بپذیرید که ترس فرزندتان عادی است

وقتی از ارتباط بچه‌ها با حیوانات و حشرات صحبت می‌کنیم، باید ترسیدن را احساسی بسیار عادی و رایج بدانیم و این را در نظر بگیریم که برقراری ارتباط با حیوانات حتی برای برخی از بزرگسالان هم دشوار است. برخلاف بزرگسالانی که از فوبیا رنج می‌برند و خودشان می‌دانند ترسشان بی‌منطق است، ترس‌های کودکان به علت بی‌تجربگی، نداشتن شناخت و درک دقیق درباره‌ی آنچه آن‌ها را می‌ترساند، منطقی به نظر می‌رسد.

درست مانند انواع دیگر ترس‌های کودکان که در مقالات پیش بررسی کرده‌ایم، پذیرفتن ترس کودک گام بسیار مهمی به‌شمار می‌رود. کودکان خردسال از پدیده‌های ناآشنا می‌ترسند و این که بدانید ترسشان طبیعی است، به شما کمک می‌کند بهترین راه را برای کمک به آن‌ها انتخاب کنید. 

۲. به ترس فرزندتان اعتبار بدهید و آن را تأیید کنید 

وقتی به فرزندتان کمک می‌کنید ترس از حیوانات و حشرات را برطرف کند، بسیار مهم است که با احساسات او همدردی کنید. هرگز با ترس فرزندتان شوخی نکنید و آن را دست‌کم نگیرید، بلکه ترسش را بپذیرید و به او اطمینان دهید که مراقبش هستید.

۳. فرایند از‌بین‌بردن ترسِ فرزندتان را به گام‌های کوچک تقسیم کنید

بسیاری از پدرومادرها فکر می‌کنند با مواجه‌‌کردن مستقیم و ناگهانی فرزندشان با حیوانات، به برطرف‌شدن ترس او کمک می‌کنند در‌صورتی‌که ممکن است فشار‌آوردن به کودک نتیجه‌ی معکوس داشته باشد. 

ابتدا باید درباره‌ی این موضوع با فرزندتان صحبت کنید که بعضی از حیوانات و حشرات بی‌خطرند و بعضی‌هایشان خطرناک‌اند و باید از آن‌ها اجتناب کنیم. همچنین به او توضیح دهید که اغلب اوقات بیشتر از اینکه ما از حیوانات و حشرات بترسیم، آن‌ها از ما می‌ترسند. 

اگر فرزندتان از حیوان خاصی، مثلاً سگ، می‌ترسد، نزدیک‌کردن ناگهانی یک سگ به او، قطعاً به ترس شدیدتر و آشفتگی‌اش منجر خواهد شد. در عوض، تنظیم فرایند گام‌به‌گام به فرزندتان کمک ‌می‌کند آرام‌آرام و به مرور  با حیوانی که از آن می‌ترسد، ارتباط برقرار کند. 

مجبورکردن فرزندتان به برقراری ارتباط با حیوانات موقعی که هنوز آمادگی‌اش را ندارد، برای آن‌ها آزاردهنده و  طاقت‌فرسا خواهد بود و ممکن است ترسشان را شدیدتر کند. صبور باشید و به احساسات فرزندتان احترام بگذارید.

۴. به فرزندتان اطلاعات بدهید

داشتن اطلاعات بیشتر، به فرزندتان احساس قدرت می‌دهد و هر چه کنترل بیشتری بر اوضاع داشته‌ باشد، ترس کمتری خواهد داشت. با انتقال اطلاعات مناسب و درست درباره‌ی حیوانات و حشرات، به فرزندتان کمک کنید حیوانات را بیشتر بشناسد و درک عمیق‌تری از آن‌ها داشته باشد تا بر ترسش غلبه کند. مثلاً درباره‌ی فواید وجود حیوانات و حشرات صحبت کنید یا حقایق جالبی درباره‌ی آن‎ها پیدا کنید و به فرزندتان بیاموزید. وقتی فرزندتان متوجه شود که وجود حیوانات چه اهمیتی برای محیط‌ زیست دارد، ممکن است نظرش عوض شود و احساس متفاوتی به آن‌ها داشته ‌باشد.

می‌توانید اطلاعاتی از این دست را در اختیار فرزندتان بگذارید:

• پروانه‌ها با پاهایشان خوراکی‌ها را می‌چشند.
• مورچه‌ها می‌توانند بیش از پنجاه برابر وزن خود را بلند و حمل کنند.
• زنبورها شهد گل‌ها را برای تهیه‌ی عسل جمع آوری می‌کنند و به گرده‌افشانی گیاهان کمک می‌کنند.
• کرمها به هوادهی، غنی‌سازی و آبیاری خاک کمک می‌کنند و باعث کمک به رشد گیاهان می‌شوند.

۵. آشنایی با حیوانات و حشرات را به فعالیتی هیجان‌انگیز تبدیل کنید

اگر کودک با دنیای حیوانات و حشرات مختلف آشنا شود، ممکن است به برقراری ارتباط با آن‌ها علاقه‌ پیدا کند و ترسش کمتر شود. سعی کنید برای فرزندتان کتاب‌‌هایی بخوانید که شخصیت اصلی آن‌ها حشره یا حیوان است. خواندن این کتاب‌ها به بچه‌ها این فرصت را می‌دهد که قبل از مواجهه‌ی مستقیم با حیوانات، بیشتر با آن‌ها آشنا شوند. 

کتاب‌های پیشنهادی:

• دنیای شگفت‌انگیز حشرات در زیر میکروسکوپ؛ انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
• حیوان‌ها- مجموعه‌ی ما اینجا زندگی می‌کنیم؛ انتشارات پرتقال.
• جانوران- دانشنامه‌ی کوچک من؛ انتشارات مبتکران، میچکا.

 

بعضی از کتاب‌هایی که فعالیت و تمرین و بازی‌ هم دارند، برای بچه‌ها جذاب‌ترند. مثل کتاب‌هایی که برچسب حیوانات دارند و کودک علاوه بر اینکه درباره‌ی هر کدام از حیوانات اطلاعاتی به دست می‌آورد، برچسب‌‌ها را در جای مناسب می‌چسباند و لذت می‌برد. 

کتاب‌های پیشنهادی:

• تخته‌ی ‌بازی حیوانات جنگل؛ انتشارات مهرسا.
• حشرات- مجموعه‌ی بچسبان و بیاموز؛ انتشارات نردبان.

۶. فرصتی فراهم کنید تا فرزندتان از دور حیوانات و حشرات را ببیند

تماشای یک حیوان یا حشره در محیطی امن، راه بی‌نظیری برای قرار‌دادن کودک در معرض حیوانات است. می‌توانید در پارک‌ دنبال حشرات مختلف بگردید یا لانه‌ی مورچه پیدا کنید. 

فرزندتان را تشویق کنید تا حشرات را در زیستگاه خودشان مشاهده کند. ممکن است فرزندتان بچه‌های دیگری را ببیند که با دیدن حشرات هیجان‌زده شده‌اند. دیدن رفتار دوستانه‌ی بچه‌های دیگر با حیوانات ممکن است اضطراب فرزندتان را کاهش دهد و کمک کند که بر ترسش غلبه کند.

۷. به واکنش‌های خودتان دقت کنید

شاید مهم‌ترین کاری که می‌توانید در جایگاه پدر یا مادر انجام دهید، الگوسازی یک رفتار مناسب و واکنش‌ درست و سنجیده در برخورد با حیوانات و حشرات باشد. پدرومادر و مراقبان، کسانی هستند که به کودکان می‌آموزند چه پدیده‌هایی خطرناک است و کدام‌ها خطرناک نیست. حتی اضطراب اندکی که نشان می‎دهید، ممکن است در کودک با شدت بیشتری تقویت شود. کنترل واکنش‌های خودتان تقریباً سخت‌ترین و مهم‌ترین کاری است که می‌توانید برای کمک به فرزندتان انجام دهید. بنابراین، سعی کنید در برخورد با حیوانات از دستپاچگی و وحشت‌زده شدن خودداری کنید. جیغ‌زدن یا فرار از حشره‌ای مثل سوسک این پیام را به فرزندتان منتقل می‌کند که حیوانات و حشرات ترسناک‌اند، اما اگر فرزندتان ببیند که شما آگاهانه و باآرامش واکنش نشان می‌دهید، به احتمال زیاد رفتار شما را تقلید می‌کند.

 

چه زمانی باید از متخصص کمک بگیرید؟

سه عامل اصلی درباره‌ی ترس وجود دارد که باید در نظر بگیرید و بر اساس آن‌ها به فرزندتان کمک کنید که بر ترسش غبله کند:

1. فراوانی؛
2. شدت؛
3. مدت.

اگر ترس فرزندتان خیلی شدید است و به فوبیا تبدیل شده ‌است، از درمانگران کودک کمک بگیرید تا از طریق راهکارهای مناسب، به درمان فوبیای او کمک کنند. خبر خوب این است که فوبیای حیوانات در کودکان بسیار مدیریت‌پذیر است و برطرف خواهد شد.

 

کمک به فرزندتان برای غلبه بر ترس از حیوانات ممکن است روندی آهسته و طولانی داشته باشد و به صبر، درک و حمایت پدرومادر نیاز داشته باشد، اما نتیجه‌ی نهایی آن، ارزش صبر‌کردن را دارد.

 امیدواریم با استفاده از راهکارهای گفته‌شده، ترس فرزندتان از بین برود و به‌تدریج جای خود را بدهد به حس شگفت‌زدگی، قدردانی و کنجکاوی درباره‌ی موجوداتی که نقش مهمی در زندگی ما دارند.