انواع اضطراب و ترس در کودکان

نکات کلیدی

• طبیعی است که کودکان گاهی اضطراب را تجربه کنند.
• اضطراب و ترس‌های کودکان معمولاً به یکی از این موارد مربوط می‌شود: اضطراب جدایی، ترس از تاریکی، نگرانی‌های مدرسه.
• اضطراب کودک را انکار نکنید، بلکه ترغیب و کمکش کنید کاری را که نسبت به آن ترس دارد انجام دهد.
• اگر فکر می‌کنید اضطراب و ترس فرزندتان سلامت روحی و جسمی او را به خطر انداخته است از افراد متخصص کمک بگیرید.

 

اضطراب، نگرانی و ترس در کودکی: یک تجربه طبیعی

طبیعی است که کودکان گاهی نشانه‌هایی از اضطراب، ترس و نگرانی را نشان دهند. اضطراب کودکان در بیشتر موارد گذراست و مدت زیادی طول نمی‌کشد.

کودکان در سنین مختلف (و مراحل مختلف رشد خود) انواع مختلفی از اضطراب را تجربه می‌کنند. مثلاً:

• خیلی از کودکان نوباوه و نوپا از صداهای بلند، جاهای بلند (ارتفاع)، غریبه‌ها و جدایی از والدین می‌ترسند.
• کودکان سن مهدکودک و پیش‌دبستانی ممکن است از این که تنها بمانند یا از تاریکی بترسند.
• کودکان سن دبستان ممکن است از موجودات خیالی (مانند روح)، بعضی موقعیت‌ها در مدرسه (مثلاً این که معلم از آنها سؤال کند)، شکست، انتقاد، امتحان، یا آزار فیزیکی (مثلاً این که کسی در مدرسه آنها را بزند یا تهدید به زدن کند) بترسند.

احساس نگرانی معمولاً در کودکان خردسال و کوچک‌تر کمتر اتفاق می‌افتد. زیرا منشأ نگرانی به این برمی‌گردد که آینده‌ای را تصور می‌کنیم و از اتفاقات بدی که ممکن است رخ بدهد مضطرب می‌شویم؛ در حالی که کودکان خردسال معمولاً تجسم و تصوری از آینده ندارند. این است که احساس نگرانی از سن هشت‌سالگی به بعد بیشتر می‌شود.

نکته دیگر این است که جنس و تعداد نگرانی‌های کودکان با افزایش سن بیشتر می‌شود. در سنین پایین‌تر، ترس‌های کودک معمولاً موضوعات ملموس‌تری را در بر می‌گیرد، مثلاً از این که مریض شود یا آسیب ببیند می‌ترسد. اما در اواخر کودکی و دوران نوجوانی دامنه ترس به موضوعات بزرگ‌تری گسترش پیدا می‌کند. مثلاً ممکن است فکر کودک یا نوجوان درگیر موضوعاتی مانند جنگ، خطرات زیست‌محیطی، نگرانی‌های اقتصادی و سیاسی، مسائل خانوادگی یا سایر روابط شود.

نگرانی و ترس هر دو نوعی اضطراب هستند اما با هم تفاوت دارند. ترس معمولاً مربوط به زمان حال است. اما نگرانی معمولاً مربوط به این است که کودک به آینده یا گذشته فکر می‌کند و از تصور یک اتفاق نگران می‌شود. مثلاً، کودک ممکن است وقتی سگی را می‌بیند بترسد. اما از فکر این که آخر هفته با خانواده به طبیعت بروند و آنجا سگی وجود داشته باشد نگران شود.

چگونه از کودک مضطرب حمایت کنیم؟

برای کمک به کودکی که ترس‌ها و اضطراب‌های معمول کودکانه را دارد چند کار می‌توانید انجام دهید:

• ترس یا نگرانی او را انکار یا سرزنش نکنید، بلکه به او بگویید خیلی از بچه‌ها بعضی وقت‌ها می‌ترسند. حتی می‌توانید او را ترغیب کنید که وقتی احساس نگرانی یا ترس می‌کند با خودش مهربان باشد.
• با مهربانی و بدون این که به او فشار بیاورید کمکش کنید کاری را که نسبت به آن نگران است انجام دهد. اما اگر حاضر نیست و همکاری نمی‌کند، او را مجبور نکنید.
• پیش‌داوری نکنید و از قبل وارد عمل نشوید. بگذارید واقعاً ترس یا نگرانی اتفاق بیفتد و آن وقت اگر لازم است کمک کنید.
• اگر کودک علیرغم اضطرابش کاری را انجام داد او را تشویق کنید.
• او را به خاطر این که می‌ترسد یا نگران است سرزنش نکنید.
• به او برچسب‌هایی مانند «خجالتی» یا «ترسو» نزنید.

یکی از تکنیک‌های رفتاری که می‌توانید با استفاده از آن به کودک کمک کنید اضطرابش را مدیریت کند روش نردبان است.

 

چه زمانی باید نگران اضطراب کودک بود؟

همانطور که گفته شد، هر کودکی بعضی وقت‌ها انواعی از ترس یا نگرانی را تجربه می‌کند، اما اگر به نظرتان می‌رسد اضطراب فرزندتان طبیعی نیست خوب است از افراد متخصص (پزشک عمومی یا سایر متخصصان) کمک بگیرید، مانند موارد زیر:

• اضطراب باعث شده است او نتواند کارهایی را که می‌خواهد انجام دهد، یا باعث شده است ارتباطش با دوستانش، عملکردش در مدرسه یا زندگی‌اش در خانه مختل شود.
• رفتار او با رفتار کودکان همسن خود تفاوت فاحشی دارد. مثلاً طبیعی است که کودک اوایلی که به پیش‌دبستانی یا مهدکودک برده می‌شود اضطراب جدایی داشته باشد، اما اضطراب جدایی در سن هشت‌سالگی طبیعی نیست.
• واکنش‌های خیلی تند و شدید نشان می‌دهد. مثلاً وقتی می‌ترسد شدیداً عصبی و به‌هم‌ریخته می‌شود و حالاحالاها آرام نمی‌گیرد.

اضطراب‌ شدید می‌تواند بر سلامت جسم و روح کودک تأثیر منفی بگذارد. البته خیلی از اضطراب‌ها به مرور زمان کم و برطرف می‌شوند، اما گاهی واقعاً به کمک متخصص نیاز است. اگر اضطراب کودک شدید است یا خیلی وقت است که نوع خاصی از اضطراب را دارد، ممکن است اصطلاحاً دچار اختلال اضطرابی شده باشد.

اختلال اضطرابی، که یک اصطلاح روانشناسی است، در کودکان معمولاً یکی از این سه نوع است:

• اضطراب اجتماعی: معمولاً چنین مواردی را شامل می‌شود: ترس شدید از بعضی موقعیت‌های اجتماعی، ترس شدید از قضاوت‌شدن یا شرمنده‌شدن در برابر دیگران، ترس شدید از محرومیت از یک فرصت، ترس شدید از کنار گذاشته شدن از جمع دوستان.
• اضطراب جدایی: به معنای ترس شدید از جداشدن از والدین یا مراقبان است.
• اضطراب فراگیر: احساس ترس و نگرانی شدید در موقعیت‌های مختلف و متعدد است.

شما می‌توانید با مدیریت اضطراب‌های خودتان الگوی فرزندتان باشید. کودک می‌تواند با مشاهده شما یاد بگیرد که احساس اضطراب به خودی خود بد نیست، اما این که بگذاریم اضطراب مانع انجام کارهایمان شود بد است.

 

کمک تخصصی به کودکان دارای اضطراب

کودکانی که دچار اختلالات اضطرابی یا سایر مشکلات روحی هستند معمولاً با کمک متخصصان مشکلشان به خوبی برطرف می‌شود.

اگر فکر می‌کنید فرزندتان نیاز به کمک تخصصی دارد می‌توانید از افراد یا مراکز زیر کمک و توصیه بگیرید:

• مربی یا معلم کودک، یا مشاور و روانشناس مدرسه او
• پزشک عمومی یا پزشک اطفال که همیشه کودک را پیش او می‌برید: او ممکن است یک روانشناس خوب را به شما معرفی کند.
• بخش کودکان خانه بهداشت محله
• کلینیک‌های تخصصی اضطراب
• مراکز روانشناسی و سلامت روان

اضطراب شدید در بعضی موارد ممکن است ریشه در یک بیماری یا مشکل جسمی داشته باشد. اگر فرزندتان اضطراب شدیدی دارد، خوب است اول او را پیش دکترش ببرید تا از سلامت جسمش مطمئن شوید.

 

منبع: raisingchildren.net.au