شش راهکار برای آموزش قانونمندی به کودکان
اگرچه ممکن است به نظر برسد که مفهوم «قانون» برای بچه‌های کوچک بسیار پیچیده است، اما واقعیت این است که آن‌ها معمولاً می‌توانند مفهوم اولیه‌ی قوانین و قراردادها را حتی در سنین پیش از دبستان درک کنند؛ از قوانین اولیه در خانه و مهد کودک گرفته تا علائم راهنمایی و رانندگی و خیابان‌ها و حتی فرایند پیچیده‌تر قانون‌گذاری در شهرها و کشورها.
درک معنی قانون برای فهمیدن مفاهیمی مانند حقوق بشر و رعایت حقوق شهروندی ضروری است، بنابراین یکی از موضوعات مهمی که لازم است به بچه‌ها آموزش دهیم، قانون و قانون‌پذیری است. آن‌ها متناسب با سنشان به آموزش درباره‌ی قوانین، قراردادها و اطلاعات مشابه نیاز دارند تا در آینده نیز بزرگسالانی قانونمند باشند.
ممکن است به نظر برسد آموزش قوانین به کودکان کسل‌کننده است، اما راه‌های مختلفی وجود دارد که این فرایند را سرگرم‌کننده و راحت‌تر کنید.
راهکارهای آموختن قانونمندی به کودکان:
1.اهمیت و هدف رعایت‌کردن قوانین را توضیح دهید
دلایل احترام به قانون‌ها، فواید وجود قوانین در جامعه و عواقب زیر پا گذاشتن آن‌ها را برای فرزندتان توضیح دهید تا ارزش احترام به قانون را در ذهن او جا بیندازید. وقتی فرزندتان از روند قانون‌گذاری به‌صورت شفاف آگاه باشد، هدف آن را درک کند و نقش قوانین را در ایجاد نظم یک محیط بشناسد، خیلی راحت‌تر می‌پذیرد که به قوانین احترام بگذارد و از آن‌ها پیروی کند.
2.از کتاب‌هایی کمک بگیرید که بر آموزش قانونمندی به کودکان تمرکز دارند
آموزش‌دادن مفاهیم جدید به بچه‌ها از طریق کتاب‌های مناسب، روش عالی و بسیار مؤثری است. خواندن کتاب درباره‌ی قوانین، راه خوبی است برای شروع گفت‌وگو درباره‌ی اهمیت رعایت قانون و احترام به حقوق دیگران. شما می‌توانید از این راه، آموزش را برای فرزندتان آسان‌تر کنید و به او نشان دهید چرا رعایت قوانین اهمیت دارند و چگونه به ما کمک می‌کنند زندگی امن و سالم‌تری داشته باشیم.
کتاب‌های پیشنهادی:
- امان از این‌همه قانون! – مجموعه‌ی احساسات من؛ انتشارات نردبان
- قانون برای من نیست!؛ انتشارات نردبان
- چرا نباید؟ – رعایت قوانین در دنیای کودکان – مجموعه‌ی رفتارها و احساسات من؛ مؤسسه‌ی نشر و تحقیقات ذکر
- آمبر و قانون‌های کلاس دوم؛ انتشارات افق
3.از نمونه‌های واقعی زندگی مثال بزنید
بهترین راه برای آموزش مفاهیم به کودکان، نشان‌دادن آن‌ها در عمل است. یکی از راه‌های مؤثر برای آشناکردن بچه‌ها با قانون، پیداکردن مثال‌هایی از زندگی واقعی است، چون به‌راحتی می‌توانند با آن ارتباط برقرار کنند.
برای آموزش جنبه‌های مختلف قانون به فرزندتان از موقعیت‌های روزمره استفاده کنید. برای مثال، اگر در مکان‌های عمومی یا در حین تماشای کارتون و فیلم، با افرادی برخورد کردید که به قانون احترام نمی‌گذارند، نظر فرزندتان را بپرسید. همچنین با تشویق او برای تصمیم‌گیری درباره نحوه‌ی برخورد با بی‌احترامی به قانون، توانایی تفکر انتقادی‌اش را تقویت کنید.
4.با کمک همدیگر برای خانه قوانینی را مشخص کنید
هر خانواده قوانین خاصی دارد و بسیاری از پدرومادرها برای رعایت نظم، قانون‌هایی را برای فرزندانشان وضع می‌کنند. این قوانین دو هدف دارند: 1- در خانواده نظم و ساختار ایجاد می‌کنند. 2- کودکان را برای دنیای بیرون از خانه آماده می‌کنند چراکه پیروی از قوانین خانه، آن‌ها را به پیروی از قوانین جامعه‌ی بزرگ‌تری مثل مدرسه عادت می‌دهد.
مشارکت‌دادن بچه‌ها در فرایند قانون‌گذاری، روش بسیار مؤثری برای رسیدن به این اهداف است. با مشورت و هم‌فکری فرزندتان قانون‌هایی را برای خانواده تعیین کنید و بر سر آن‌ها به توافق برسید؛ مثلاً کمک برای جمع‌کردن میز، به‌موقع خوابیدن، داشتن محدویت زمان برای استفاده از تلویزیون.
فراموش نکنید که برای فرزندتان توضیح دهید این قوانین برای همه‌ی اعضای خانواده در نظر گرفته شده و همه باید آن‌ها را رعایت کنند.
5.الگو باشید
نگرش شما به قانونمند‌بودن در جایگاه پدر یا مادر نقش مهمی در تعیین نحوه‌ی درک فرزندانتان از آن دارد. بچه‌ها حتی از ساده‌ترین یا بی‌اهمیت‌ترین عادت‌های شما درس می‌گیرند. بنابراین، خیلی مهم است که خودتان به آنچه به فرزندتان یاد می‌دهید، عمل کنید. وقتی به مکان‌های عمومی مثل پارک یا مرکز خرید می‌روید، فرصت خیلی خوبی است که به فرزندتان بیاموزید چگونه قوانین این مکان‌ها را رعایت کند.
بچه‌ها در موقعیت‌های مختلفی که در زندگی روزمره پیش می‌آید، با دقت مشاهده می‌کنند که شما تا چه اندازه از قوانین پیروی می‌کنید و به آن‌ها احترام می‌گذارید؛ مثلاً آیا موقع رانندگی کمربند ایمنی را می‌بندید؟ با سرعت مجاز رانندگی می‌کنید؟ در طبیعت یا خیابان زباله نمی‌ریزید؟
6.از بازی و فعالیت‌های جالب استفاده کنید
یکی از راه‌های مؤثر برای آموزش قانون به بچه‌ها، استفاده از بازی‌ها و فعالیت‌هایی است که قواعد و قانون‌های مخصوص دارند. این رویکرد عملی به ایجاد ارتباط بیشتر بچه‌ها با قانون و فهم‌پذیرترشدن قوانین کمک کند. بازی‌های ساختارمند (مثل بعضی از بازی‌های فکری) به درک قوانین کمک می‌کنند.
فعالیت‌های مختلفی نیز وجود دارد که می‌توانید از آن‌ها برای آموزش قانون به بچه‌ها استفاده کنید. مثلاً می‌توانید بازی‌های ایفای نقش و شبیه‌سازی انجام دهید و از فرزندتان بخواهید نقش یک قانون‌گذار را ایفا کند یا او را تشویق کنید به قوانین مدرسه‌ی خود رأی بدهد و مزایا و معایب آن‌ها را بگوید.
می‌توانید با همدیگر مثال‌هایی از این دست بزنید که اگر هیچ قانونی وجود نداشت، چه می‌شد؟ مثلاً اگر بچه‌ها در مدرسه اجازه داشتند هر ساعتی دوست دارند سر کلاس بروند، چه اتفاقی می‌افتاد؟ اگر علائم راهنمایی و رانندگی و چراغ‌های راهنمایی وجود نداشتند، چه اتفاقی در خیابان‌ها می‌افتاد؟
اجازه دهید فرزندتان به خوبی فکر کند و پاسخ دهد و سپس مثال‌ها را به قوانین بزرگ‌تر در جامعه، کشور و جهان تعمیم دهید.
کلام آخر
بسیاری از بچه‌ها با این فکر بزرگ می‌شوند که قانون خسته‌کننده، پیچیده یا بیش از اندازه دردسرساز است و توضیح‌دادن اهمیت قانون برای آن‌ها ممکن است چندان آسان نباشد، اما با استفاده از راهکارهای گفته‌شده و ارائه‌ی مثال‌های عینی، می‌توانید به فرزندتان کمک کنید تا قانون‌پذیری و قانونمندی را بهتر درک کند. یادگیری احترام به قوانین به فرزندتان کمک می‌کند تا وقتی بزرگ شد به شهروندی قانونمند تبدیل شود و به‌راحتی با جامعه سازگاری پیدا کند. بنابراین، لازم است که برای آموزش این مفهوم از همان ابتدای کودکی پایه‌هایی قوی ایجاد کنید.
