قدرت ارتباطات اولیه؛ حرف زدن با نوزاد
«برقراری ارتباط» جنبه‌ای مهم و اساسی از رشد انسان است و ماه‌ها پیش از آن آغاز می‌شود که کودک نخستین قدم‌هایش را بردارد یا نخستین کلماتش را به زبان بیاورد.
حرف‌زدن با نوزادان و حتی برقراری ارتباط با جنین در رحم مادر، به دلیل تأثیر عمیق آن بر رشد اولیه اهمیت دارد.
چرا باید برای برقراری ارتباط با فرزندمان تمرکز کنیم؟
زیرا مهارت‌های گفتاری و زبانی با رشد مهارت‌های بین فردی، مهارت‌های سخنوری، خواندن و نوشتن، چه در دوران کودکی و چه در مراحل بعدی زندگی، ارتباط تنگاتنگی دارد.
در این نوشتار، قصد داریم درباره‌ی حرف‌زدن با نوزاد، فواید و چگونگی آن صحبت کنیم.
چرا حرف‌زدن با نوزاد برای رشد مغز مفید است؟
نوزاد از لحظه‌ای که به دنیا می‌آید و حتی در دوران جنینی، به صداهای اطراف گوش می‌دهد و واکنش‌هایی متناسب با آن‌ها نشان می‌دهد. 80 درصد از رشد فیزیکی مغز کودکان در سه سال اول زندگی آن‌ها رخ می‌دهد. به‌مرور که مغز کودکان بزرگ‌تر می‌شود، شبکه‌های عصبی که برای فکرکردن، یادگیری و پردازش اطلاعات به آن‌ها نیاز دارند، در مغز شکل می‌گیرد. حرف‌زدن با نوزاد، اتصالاتی را بین نورونهای مغز ایجاد می‌کند بنابراین او هر چه کلمات بیشتری بشنود، اتصالات مغزش قوی‌تر می‌شود. این فرآیند مهارت‌های کلامی کودک و توانایی او برای یادگیری را تقویت می‌کند.
فواید حرف‌زدن با نوزاد:
- رشد مغز: گفتوگو با نوزادان از همان روزهای نخست پس از تولد، رشد مغز آن‌ها را سرعت می‌بخشد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد نوزادانی که در محیط‌های غنی از زبان رشد می‌کنند، مهارت‌های ذهنی و زبانی قوی‌تری دارند.
- ارتباط عاطفی: حرف‌زدن با نوزادان پیوند عاطفی بین آن‌ها و پدرومادرشان را تقویت می‌کند. لحن آرام‌بخش و الگوهای آهنگین، به ایجاد احساس امنیت در کودک و برقراری پایه‌های سالم در روابط عاطفی کمک می‌کند.
- یادگیری زبان: قرار‌گرفتن در معرض کلمات برای یادگیری زبان بسیار مهم است. نوزادان کنجکاوند و به صدا، لحن و ضرباهنگ کلام ما دقت می‌کنند. حرف‌زدن با نوزادان زمینه‌ای را برای مهارت‌های زبانی آن‌ها در آینده فراهم می‌کند.
- گسترش دایره‌ی واژگان: نوزادانی که پدرومادر با آن‌ها حرف می‌زنند، بیشتر در معرض کلمات و عبارت‌های مختلف قرار می‌گیرند و گوش آن‌ها با تعداد بیشتری از واژه‌ها آشنا می‌شود. گفت‌وگوی منظم با نوزاد، او را با تفاوت‌های ظریف واژه‌ها آشنا می‌کند و به کشف کلمات و درک مفهوم آن‌ها وامی‌دارد.
- تقویت مهارت گوش‌دادن: حرف زدن با نوزادان به رشد مهارت گوش‌دادن آن‌ها کمک می‌کند. وقتی پدرومادر به واکنش‌های نوزاد پاسخ می‌دهند، او می‌تواند به‌تدریج بده_بستان ارتباطات را یاد بگیرد. عادت گوش‌دادن فعالانه از همین‌جا شروع به شکل‌گیری می‌کند.
چگونه با نوزاد حرف بزنیم؟
برخی از پدرومادرها علاقه‌ی بسیاری دارند که فرزندشان خیلی زود به حرف بیفتد و از سن خیلی کم بتواند حرف بزند یا حداقل بتواند با استفاده از کلمات نیازهایش را مطرح کند. برخی نگران این هستند که فرزندشان نتواند به‌موقع حرف بزند. تمرین‌هایی وجود دارد که پدرومادر با استفاده از آن‌ها می‌توانند توانایی حرف‌زدن فرزندشان را بهبود و سرعت ببخشند:
از لحن ملایم استفاده کنید: نوزادان به‌شدت به لحن کلام واکنش نشان می‌دهند. لحن کلامتان را ملایم و آرام کنید تا بتوانید برای فرزندتان فضایی دل‌نشین و اطمینان‌بخش ایجاد کنید. مثلاً موقع تعویض پوشک، خیلی آرام به فرزندتان بگویید: «حالا وقتشه که پوشکت رو عوض کنیم، کوچولوی من. تمیزت می‌کنیم تا راحت بشی و بتونی خوب بخوابی.»
فعالیت‌های روزانه را برای فرزندتان توضیح دهید: در حین انجام فعالیت‌های روزانه‌ی خود، جزییات آن‌ها را مرحله به مرحله برای نوزاد شرح دهید. این کار نه‌تنها فرزندتان را در معرض زبان‌آموزی قرار می‌دهد، به او کمک می‌کند که بین کلمه‌ها و کارها ارتباط برقرار کند. مثلاً موقع آماده‌کردن غذا، بگویید: «داریم پوره‌ی سیب‌زمینی خوشمزه درست می‌کنیم. ببین چطوری سیب‌زمینی‌ها رو له می‌کنیم.»
به نشانه‌ها پاسخ دهید: به نشانه‌های فرزندتان توجه کنید و بر اساس آن پاسخ دهید. اگر غرغر می‌کند یا نق می‌زند، با اشتیاق به او پاسخ دهید. این تعامل فرزندتان را تشویق می‌کند تا در گفتوگو شرکت کند. مثلاً اگر کودک غرغر می‌کند، با لبخند پاسخ دهید: «تو می‌خوای حرف بزنی، درسته؟»
چگونه با جنین ارتباط برقرار کنیم؟
پژوهش‌ها نشان می‌دهد که جنین در رحم مادر، صداهای محیط بیرونی، از جمله صدای مادرش، را تشخیص می‌دهد و به آن‌ها واکنش نشان می‌دهد.
در این بخش، به چند راه برای برقراری ارتباط با جنین اشاره می‌کنیم:
- با او حرف بزنید: خواندن کتاب یا حرف‌زدن با جنین به برقراری ارتباط با او کمک می‌کند و باعث آشنایی جنین با صدای پدر و مادرش می‌شود که پس از تولد برای او آرامش‌بخش خواهد بود.
- پخش موسیقی: پخش موسیقی ملایم و آرام راهی برای تحریک حس شنوایی جنین است. پژوهشگران بر این باورند که جنین می‌تواند الگوهای آهنگین را بشنود و به آن واکنش نشان دهد.
- لمس ملایم: لمس ملایم از روی شکم مادر نیز نوعی ارتباط محسوب می‌شود. جنین ممکن است به گرما و آرامشی که در اثر لمس ایجاد می‌شود، پاسخ دهد.
رشد مهارت‌های بدنی کودک به زمان نیاز دارد و برای هر کودک منحصربه‌فرد است. پدرومادرها می‌توانند با آموزش و تمرین حرف زدن با نوزاد، این روند را تسریع کنند. حرف‌زدن با نوزاد و جنین ابزاری برای تقویت ارتباطات عاطفی قوی نیز هست و زمینه را برای رشد توانایی‌های کودک فراهم می‌کند.
