آیا کودکان به دوست صمیمی نیاز دارند؟

داشتن روابط دوستانه با هم‌سالان، بخش ارزشمندی از دوران کودکی است. بچه‌ها وقت طولانی و چشم‌گیری را در کنار دوستانشان می‌گذرانند و به ایجاد پیوند نزدیک و صمیمی با هم‌سالانشان تمایل و نیاز دارند. داشتن روابط اجتماعی و دوستی با هم‌سالان به آن‌ها کمک می‌کند مهارت‌های اجتماعی را بهتر یاد بگیرند و منبعی حمایتی داشته باشند که به آن تکیه ‌کنند و از داشتنش لذت ببرند.

ممکن است در جایگاه پدرومادر برایتان سؤال باشد که آیا داشتن «بهترین دوست» اهمیتی دارد یا نه. مثلاً ممکن است نگران باشید که فرزندتان با تمرکز زیاد روی یک دوست، حلقه‌ی اجتماعی و روابط دیگرش را بیش از اندازه محدود کند، یا ممکن است فکر کنید که اگر فرزندتان دوست صمیمی نداشته باشد، مزایایی را از دست خواهد داد. حتی ممکن است نگران باشید که اگر این دوستی صمیمی به هر دلیلی از هم بپاشد، چه اتفاقی برای فرزندتان می‌افتد و چطور باید از او حمایت کنید.

ما در دانابن، در مقاله‌ی اهمیت پرورش مهارت دوست یابی در کودکان به اهمیت شکل‌گیری روابط دوستانه پرداخته‌ایم و در ادامه‌ی این مقاله نیز مزایا و معایب احتمالی داشتن و نداشتن دوست صمیمی‌ را بررسی می‌کنیم.

داشتن دوست صمیمی 

بچه‌هایی که ساعت‌های طولانی را با هم می‌گذرانند، مثلاً هم‌کلاسی‌های مدرسه، هم‌بازی‌‌های یک تیم ورزشی، شرکت‌کننده‌های یک فعالیت مشابه و همسایه‌ها، احتمال بیشتری وجود دارد که رابطه‌ای نزدیک و صمیمی برقرار  کنند. بسیاری از بچه‌ها ممکن است یک یا چند دوست صمیمی داشته ‌باشند، درحالی‌که برخی از بچه‌ها این‌طور نیستند و با اینکه دوستان متعددی دارند، یک یا چند دوست معدود را «بهترین دوست» خود می‌دانند. آن‌ها گروه کوچک یا بزرگی از دوستان را دارند که واقعاً یکی را بر دیگری ترجیح نمی‌دهند؛ با‌این‌حال، ممکن است در نهایت یک یا چند نفر از این کودکان بیشترین وقت را با فرزندتان بگذرانند و ناخودآگاه به بهترین دوستان او تبدیل شوند. 

این روابط ممکن است سال‌ها طول بکشد و تا دوران نوجوانی و حتی بزرگسالی نیز ادامه پیدا کند و ممکن است همان دوست را در تمام زندگی خود حفظ کنند. این امکان هم هست که دوستی‌ها کوتاه‌مدت باشند و با پایان سال تحصیلی در مدرسه کمرنگ‌تر شوند. حتی ممکن است برخی از بچه‌ها اصلاً دوست صمیمی نداشته باشند و ترجیح دهند که به‌تنهایی بازی کنند.

تنوع دوستی‌های هر کودک منحصر‌به‌فرد است و از کودکی به کودک دیگر تفاوت دارد و به عوامل مختلفی مانند نوع شخصیت کودک، نیازها، سطح برون‌گرایی یا درون‌گرایی، مهارت‌های اجتماعی و مهارت‌های تنظیم هیجان او بستگی دارد و مجموعه‌ای از عوامل تعیین می‌کند که کودک دوست صمیمی خواهد داشت یا نه. همچنین برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهد که الگوبرداری از رفتارها و تعاملات اجتماعی پدرومادر نیز به بچه‌ها کمک می‌کند دوستان نزدیکی داشته ‌باشند و دوستی‌ با آن‌ها را حفظ کنند.

مزایا و معایب داشتن دوست صمیمی در دوران کودکی

برخی از مادر و پدرها نگرانند که فرزندشان هیچ دوستی نداشته ‌باشد؛ چون ممکن است از این موضوع شکایت کند که دیگران در مدرسه حداقل یک دوست صمیمی دارند، اما او احساس تنهایی می‌کند و فکر می‌کند کنار گذاشته شده ‌است. از طرف دیگر، برخی از پدران، مادران یا مربیان معتقدند که بچه‌ها نباید یک دوست صمیمی خاص داشته باشند، زیرا به صمیمیت بیش از اندازه، حسادت، انحصار‌طلبی و مشکلات دیگری منجر می‌شود یا روابط فرد را رتبه‌بندی می‌کند.

باید بگوییم که داشتن یا نداشتن بهترین دوست، موضوعی بسیار شخصی است. ما در جایگاه پدر یا مادر، بی‌شک می‌توانیم فرصت‌هایی را برای فرزندمان فراهم کنیم تا روابط دوستانه‌ی نزدیکی برقرار کند، اما نمی‌توانیم تصمیم بگیریم که بهترین دوست داشته باشد یا نه، یا با چه کسی صمیمی‌تر شود و چه کسی را کنار بگذارد. این موضوع کاملاً به شخصیت خود کودک بستگی دارد که بیشتر به سمت یک گروه بزرگ از دوستان جذب ‌شود یا ترجیح ‌دهد یک یا چند دوست صمیمی داشته ‌باشد.

به‌طور کلی بچه‌ها به داشتن دوستانی با علایق مشابه نیاز دارند تا احساسات یا مشکلات خود را با آن‌ها در میان بگذارند و احساس تعلق و ارزشمندی کنند. داشتن دوست صمیمی نیروی مثبتی در زندگی افراد ایجاد می‌کند و مزایای فراوانی دارد، اما ضروری نیست و نداشتن آن هم لزوماً کمبود یا نقصان محسوب نمی‌شود. از طرفی، داشتن دوست صمیمی ممکن است معایبی داشته باشد. مثلاً ممکن است کودک دایره‌ی ارتباطی خود را بسیار محدود کند و تعاملاتش با بقیه‎‌ی هم‌سالانش با مشکل مواجه شود و اگر دوستیِ بسیار صمیمی و نزدیکش به هر دلیل به پایان برسد، آسیب ببیند و بابت از‌دست‌دادن آن پیوند صمیمی احساس غم، خشم، تنهایی و یا کنارگذاشته‌شدن را تجربه کند و این احساسات ممکن است بسیار قوی‎تر از تجربه‌‌ی به پایان رسیدن دوستی‌های معمولی باشد.

چرا داشتن دوست برای کودکان اهمیت دارد؟

ما انسان‌ها موجوداتی اجتماعی هستیم و برای برقراری روابط اجتماعی انگیزه‌‌ای قوی داریم. دوستی‌های دوران کودکی در رشد ما نقش بسیار مهمی دارند و ممکن است تحول بزرگی در زندگی ما ایجاد کنند. این دوستی‌ها باعث افزایش همدلی، حمایت و تعامل اجتماعی می‌شوند و همچنین فرصتی فراهم می‌کنند برای کشف هویت نوجوان خارج از محیط خانواده‌. 

داشتن رابطه‌ی دوستی متقابل باعث افزایش خودارزشمندی کودکان و نوجوانان می‌شود و احساسات مثبتی را به محیط آموزشی و هم‌کلاسی‌ها ایجاد می‌کند. 

نتایج برخی از پژوهش‌ها نشان می‌دهد که داشتن دوستی‌های نزدیک در دوران کودکی با احساس تعلق و توسعه‌ی مهارت‌های اجتماعی سالم مرتبط است. دوستی‌ها در دوران کودکی و نوجوانی به بچه‌ها کمک می‌کنند مهارت‌های مختلفی مانند حل مسئله، حل تعارض، توانایی سازگاری، مهارت گوش‌دادن، تنظیم احساسات، استقلال، شکل‌گیری هویت و ایجاد حس تعلق را بیاموزند و تقویت کنند. 

علاوه بر این، داشتن دست‌کم یک دوست خوب در کودکی با داشتن سلامت روانی بیشتر در بزرگسالی مرتبط است. دوستی با هم‌سالان به بچه‌ها فرصت می‌دهد تا رابطه در شرایط برابر را تجربه کنند، زیرا دوستی رابطه‌ا‌ی متمایز از روابط با پدرومادر است. درواقع، هم‌سالان در دنیایی متقابل و تقریباً مشابه زندگی می‌کنند که در آن، هر کودک اختیار و استقلال دارد. داشتن یک یا دو دوست، حتی اگر بهترین دوستان هم نباشند، برای رشد اجتماعی و عاطفی هر دو طرف رابطه مزایای چشمگیری دارد.

سخن پایانی

خیلی طبیعی است که پدرومادر دوست داشته‌ باشند فرزندشان روابط اجتماعی خوبی در زندگی داشته باشد، اما او برای تقویت این روابط لزوماً به داشتن بهترین دوست نیازی ندارد. اگر فرزندتان دوستانی داشته ‌باشد که حضورشان تقویت‌کننده‌ی ‌اعتماد‌به‌نفس او است و باعث می‌‌شود مهارت‌های اجتماعی‌اش را تقویت کند، به اندازه‌ی کافی خوب و ارزشمند است. مهم این است که فرزند شما در جمع دوستانش خوشحال باشد و احساس دوست‌داشتنی‌بودن را تجربه کند. اگر فرزندتان دوست صمیمی نداشته باشد، ممکن است نگران باشید و یا برعکس، اگر وقت خود را فقط با یک دوست صمیمی سپری کند به همان اندازه نگران شوید، اما در نهایت، چیزی که بیشتر از تعداد دقیق دوستی‌ها یا نوع آن‌ها اهمیت دارد، این است که فرزندتان دوستانی در زندگی‌اش داشته باشد و در کنار آن‌ها احساس ارزشمندی و خوشحالی کند.