پرتاپ اشیاء توسط کودکان؛ چرا بعضی از بچه‌ها اشیاء را پرتاب می‌کنند؟
مشکلی که بعضی از خانواده‌ها در تربیت فرزندشان با آن مواجه می‌شوند، پرتاب اشیاء و وسایل است که در برخی کودکان زیر ۵ سال دیده می‌شود. پرتاب اشیاء توسط کودکان رفتاری است که اغلب پدرومادرها را گیج و نگران می‌کند. علت این رفتار کودکان ممکن است از پرتاب وسایل با هدف بازی و سرگرمی تا پرت‌کردن به‌قصد ابراز خشم یا ناراحتی متغیر باشد. برای رسیدگی مؤثر به این رفتار، درک دلایل اساسی آن و به کارگیری رویکردهای متناسب با آن دلایل، بسیار مهم است. در این نوشتار، انگیزه‌های مختلف کودکان در پرتاب اشیاء را بررسی می‌کنیم.
علت پرتاب اشیاء توسط کودکان
کودکان نوپا به علت‌های مختلفی اشیاء را پرتاب می‌کنند. بازی، سرگرمی، تجربه‌ی پرتاب و دیدن نتیجه‌ی آن، درک بعضی از مفاهیم مانند ارتفاع، بی‌حوصلگی، عصبانیت، اعتراض و تلاش برای جلب‌توجه ممکن است برخی از علت‌های این رفتار باشد. به‌هرحال پرتاب اشیاء به هر علتی که باشد، ممکن است پدرومادر را خسته و حتی نگران کند. در ادامه، درباره‌ی علت‌های پرت‌کردن اشیاء بیشتر صحبت خواهیم کرد و راهکارهایی را ارائه خواهیم داد که پدرومادرها می‌توانند از آن بهره بگیرند.
1) مرحله‌ی رشد و بازی
یکی از علت‌های رایج پرتاب اشیاء توسط کودکان به گذراندن مراحل رشد کودکان مربوط است. خردسالان، به‌ویژه کودکان نوپا، هنوز در حال جست‌و‌جو و کشف محیط و یادگرفتن علت و معلول‌ها هستند. پرتاب اشیاء برای بسیاری از کودکان نوپا فعالیتی سرگرم‌کننده و جدید است. آن‌ها با این کار راهی برای کشف وزن اجسام و جاذبه‌ی زمین و درک پیامدهای آن پیدا می‌کنند. مثلاً فرزند نوپای شما با گذر زمان و تکرار پرتاب اشیاء متوجه می‌شود که هر چیزی را که پرتاب کند، بی‌شک به پایین می‌افتد و هرگز بالا نمی‌رود. بچه‌های نوپا نمی‌دانند «جاذبه» چیست، اما با پرت‌کردن اشیاء می‌توانند اثر و نتیجه‌ی آن را مشاهده کنند. کودکان نوپا مانند دانشمندان کوچکی‌اند که دائماً در حال آزمایش و یادگیری‌اند.
راهکار: برای این گروه سنی، فراهم‌کردن فرصت‌های امن ضروری است که بتوانند به اکتشاف بپردازند. موقعیت‌هایی را برای پرتاب اسباب‌بازی‌های نرم یا وسایل سبک و بی‌خطر فراهم کنید و فرزندتان را به سمت بازی مناسب هدایت کنید.
به‌جای سرزنش فرزندتان به خاطر پرتاب اشیاء، برای او بازی طرح کنید؛ مثلاً پرتاب توپ نرم درون سبد را به او پیشنهاد بدهید. با این کار توجه فرزندتان را به فعالیت جایگزینی جلب می‌کنید که همان ویژگی را دارد و نیاز او به پرتاب و کشف و شهود را برطرف می‌کند. فرزندتان به کمک این بازی‌های جایگزین، روش مناسبِ فعالیت‌های پرتابی را نیز یاد می‌گیرد.
2) چالش‌های ارتباطی
همان‌طور که کودکان رشد می‌کنند، ممکن است در ابراز احساسات به‌صورت کلامی با مشکلاتی مواجه شوند که به ناامیدی منجر می‌شود. آن‌ها وقتی در بیان احساساتشان از طریق کلمات شکست می‌خورند، پرتاب اشیاء به کمکشان می‌آید و به بیان غیرکلامی احساسات آن‌ها تبدیل می‌شود. پدرومادرها باید درک کنند که این رفتار فرزندشان ممکن است فریادی برای درخواست کمک یا بروز ناخواسته‌ی احساسات فروخورده باشد.
راهکار: ارتباط صمیمانه با فرزندتان را تقویت کنید و راه‌های جایگزینی برای ابراز احساسات او فراهم کنید. به فرزندتان روش‌های مناسب برای انتقال احساسات را از طریق کلمات، نقاشی یا سایر روش‌های خلاقانه آموزش دهید. مثلاً اگر فرزندتان موقع ناامیدی و عصبانیت اشیاء را پرتاب می‌کند، یک «نمودار احساسات» طراحی کنید که احساسات مختلف از جمله خشم و بی‌حوصلگی را نشان دهد و از فرزندتان بخواهید روی آن نمودار، به احساس یا احساس‌هایش اشاره کند.
اگر فرزندتان احساسش را به‌صورت شفاهی بیان کرد، او را تحسین کنید. مثلاً بگویید: «چقدر خوب که با من درباره‌ی احساست صحبت کردی و بهم گفتی که عصبانی هستی.»
با تشویق فرزندتان به بروز کلامی احساساتش، این ایده را تقویت کنید که بیان احساسات از طریق کلمات ارزشمند و تحسین‌برانگیز است.
3) جلب توجه
کودکان ممکن است برای جلب توجه اشیاء را پرتاب کنند؛ به‌خصوص اگر احساس کنند نادیده گرفته شده‌اند و به آن‌ها بی‌اعتنایی شده است. این رفتار ممکن است فریادی برای طلب توجه یا راهی برای گذشتن از حدو‌مرزها و مشاهده‌ی واکنش پدرومادر باشد.
راهکار: تمایز قائل‌شدن بین توجه مثبت و منفی بسیار مهم است. به‌جای سرزنش فرزندتان که توجه منفی به شمار می‌رود، تلاش کنید به کمک توجه مثبت، رفتار درست او را تقویت کنید. زمان باکیفیتی را صرف فعالیت‌هایی کنید که ارتباط شما با فرزندتان را قوی‌تر می‌کند. درنظر‌گرفتن زمان اختصاصی برای تعامل با فرزندتان نیاز او به رفتارهای توجه‌طلبانه را کمتر می‌کند. مثلاً اگر فرزندتان به‌طور مداوم اشیایی را به‌قصد جلب توجه پرتاب می‌کند، هر روز یک «زمان ویژه» را تعیین کنید و مشغول فعالیت‌هایی شوید که فرزندتان از آن لذت می‌برد. توجه متمرکز شما میل فرزندتان به رفتارهای توجه‌طلبانه‌ی منفی را کم می‌کند.
4) مقابله با استرس یا اضطراب
کودکان نیز مانند بزرگسالان استرس و اضطراب را تجربه می‌کنند. در برخی موارد، پرتاب اجسام ممکن است سازوکاری مقابله‌ای یا راهکاری برای کاهش تنش باشد. درک علت استرس برای انتخاب واکنش مناسب به این رفتار ضروری است.
راهکار: محیطی حمایت‌کننده فراهم کنید که فرزندتان بتواند نگرانی‌هایش را آزادانه بیان کند. سازوکارهای مقابله‌ای سالمی مانند تمرین‌های تنفس عمیق یا شرکت در فعالیت‌های آرام‌بخش به او پیشنهاد بدهید.
فرزندتان را به گفت‌وگوی باز درباره‌ی احساساتش ترغیب کنید و به او اطمینان دهید که اگر لازم شد، می‌تواند از شما کمک بخواهد، و شما از او حمایت خواهید کرد. مثلاً اگر فرزندتان به دلیل استرس اشیاء را پرتاب می‌کند، برنامه‌ی آرام‌بخشی مانند خواندن کتاب یا گوش‌دادن به موسیقی آرامش‌بخش را برای پیش از خواب او در نظر بگیرید. این روال ثابت و منظم به فرزندتان احساس امنیت می‌دهد و به کاهش استرس‌های احتمالی او کمک می‌کند.
کلام آخر
درک علت‌های پرتاب اشیاء توسط کودکان نخستین قدم برای مداخله‌ی مؤثر پدر، مادر و مراقبان است. با در پیش گرفتن رویکردی چند‌وجهی که مراحل رشد، چالش‌های ارتباطی، رفتار توجه‌طلبانه و عوامل استرس‌زا را در برمی‌گیرد، محیط حمایتی و پرورشی مناسبی برای فرزندتان فراهم خواهید کرد.
