چرا کودکم همیشه گرسنه است؟ و چند راه‌حل
مادربودن و پدربودن یعنی کارهای تکراری زیادی هست که باید انجام دهید، که یکی از آنها آماده‌کردن هرروزه غذای فرزندان است. بعضی وقت‌ها والدین احساس می‌کنند در یک چرخه تمام‌نشدنی گرفتار شده‌اند: غذا درست کن، جمع کن، میان‌وعده درست کن، جمع کن، دوباره غذا درست کن، جمع کن – انگار هیچ‌وقت تمام نمی‌شود. و انگار فرزندتان هیچ‌وقت سیر نمی‌شود.
اما به هر حال کودکان باید غذا بخورند، هم سه وعده غذای اصلی و هم میان‌وعده. غذا برای آنها فقط برای تأمین انرژی روزانه نیست، بلکه سوخت لازم برای رشدشان را هم تأمین می‌کند.
اما بعضی والدین احساس می‌کنند فرزندشان اصلاً سیر نمی‌شود. آنها می‌گویند هر کاری هم بکنند باز هم انگار فرزندشان همیشه گرسنه است.
اگر اشتهای فرزندان تغییر محسوسی کرده است خوب است او را پیش پزشک ببرید تا بررسی کند که مشکلی وجود نداشته باشد. مثلاً اگر فرزندتان تازگی‌ها هر چه قدر می‌خورد باز هم سیر نمی‌شود یا اگر اشتهای خود را به‌کلی از دست داده است لازم است دکتر او را ببیند.
اما در صورتی که فرزندتان مشکل خاصی ندارد، مطلب زیر به شما کمک می‌کند متوجه شوید که چرا او همیشه گرسنه است.
چند نکته مهم در تغذیه کودکان
غذایی که کودک می‌خورد سیرکننده نیست
بسیاری از مواد غذایی که «مخصوص کودک» است (مانند کراکرهای حیوانات، اسنک‌های میوه‌ای و گرانولا) حاوی کالری و انرژی هستند اما آن قدرها هم سیرکننده نیستند و کودک باز هم از شما سراغ چیزی برای خوردن می‌گیرد. مواد غذایی که با آرد سفید تصفیه‌شده تهیه شده است، مانند نان سفید و انواع شیرینی‌جات هم همین وضعیت را دارد. احتمالش زیاد است که کودک با یکی دو تا شیرینی سیر نشود و باز هم بخواهد. کودکانی که میوه و سبزی و صیفی نمی‌خورند هم ممکن است نسبت به سایر کودکان بیشتر گرسنه شوند چون میوه و سبزی و صیفی سرشار از فیبر است و سیرکنندگی زیادی دارد.
راه‌حل چیست؟
لازم است غذایی که به کودک می‌دهید سیرکنندگی لازم را داشته باشد، یعنی غلات کامل، پروتئین، میوه و صیفی داشته باشد. به طور کلی یادتان باشد که نقش فیبر در تغذیه بسیار مهم است و فراتر از سیرکنندگی است. علاوه بر غذا، میان‌وعده‌هایی که به فرزندتان می‌دهید هم باید سیرکننده باشد. اشکالی ندارد کودک گاهی هم شیرینی و اسنک‌های پرکالری کم‌فایده بخورد (مانند کیک و بیسکوئیت)، اما واقعاً بهتر است که میان‌وعده‌های او هم ارزش غذایی و سیرکنندگی بالا داشته باشد.
چند نمونه از میان‌وعده‌های مغذی و سیرکننده را در ادامه بخوانید:
- سیب اسلایس‌شده همراه با کره بادام‌زمینی
- هویج و کرفس نازک همراه با حمص
- ماست یونانی با گرانولا یا میوه خشک
- پاپ‌کورن بدون روغن با ادویه دلخواه
- ساقه کرفس برش‌خروده همراه با کره بادام‌زمینی و کشمش
- کراکر تهیه‌شده از آرد کامل همراه با پنیر
- نان تورتیا با موز، کره بادام‌زمینی و شکلات چیپسی
- تخم‌مرغ آبپز سفت، پنیر و سبزی و صیفی تکه‌شده
- نان غلات و پنیر
کودک غذاهایی را که به او می‌دهید دوست ندارد
خیلی‌ها می‌گویند که کودکان از سبزی و صیفی خوششان نمی‌آید و به هیچ وجه زیر بار خوردن آن نمی‌روند. اما تحقیقات نشان می‌دهد که اگر کودکان از چندماهگی دائماً در معرض چنین مواد غذایی قرار بگیرند و به آنها سبزی و صیفی داده شود، احتمال این که آن را بپذیرند بیشتر است. بنابراین، اگر فرزندتان دائم از شما خوراکی‌های سرشار از شکر می‌خواهد (که سیرکننده هم نیستند) و دلتان می‌خواهد خوراکی سالم‌تری به او بدهید، یادتان باشد که تکرار و مداومت می‌تواند باعث موفقیت شما شود. به این معنا که همراه با خوراکی ناسالمی که دوست دارد (که حجمش را محدود می‌کنید) به او میوه یا صیفی تازه هم بدهید. احتمالش خیلی زیاد است که بعد از مدتی به آن نخودفرنگی یا هویجی که به او می‌دادید علاقه‌مند شود و خودش سراغش را بگیرد.
مواد قندی بر سلامت دندان‌های کودک هم اثر می‌گذارد. انجمن دندانپزشکان آمریکا می‌گوید که دندان‌های ما دائماً به ماده چسبناکی آغشته است که باکتری‌های مختلفی در آن وجود دارد. باکتری‌های موجود در این ماده، که به آن پلاک گفته می‌شود، با مصرف غذا و به خصوص غذاهای قندی شروع به تولید اسید می‌کنند، و این اسید می‌تواند مینای دندان را از بین ببرد.
راه‌حل چیست؟
سروکله‌زدن با درخواست‌های مکرر فرزندتان که از شما خوراکی می‌خواهد و میان‌وعده‌های سالمی را هم که به او می‌دهید نمی‌خورد خیلی سخت است. گاهی کمی انعطاف و خلاقیت شما می‌تواند به حل مشکل کمک کند. مثلاً اگر کودک اصرار می‌کند که پاستیل شکری می‌خواهد، شاید بشود با میوه یا توت خشک سروته موضوع را هم آورد. در عین حال، راهکارهای زیر هم می‌تواند مفید باشد:
- ورود ممنوع: خوراکی‌هایی که نمی‌خواهید فرزندتان بخورد را اصلاً نخرید و در خانه نداشته باشید. وقتی چیزی در خانه نیست، جزو گزینه‌ها هم نیست.
- یک بشقاب جذاب: برای میان‌وعده فرزندتان یک بشقاب جذاب از میوه‌های برش‌خورده، بیسکوئیت با آرد کامل، پنیر، صیفی و چیزهای دیگر آماده کنید. این تنوع باعث جذاب‌ترشدن میان‌وعده برای کودک می‌شود و او در عین حال مواد غذایی بسیار مغذی هم دریافت می‌کند.
- هر چیزی به موقع: بعضی کودکان وقت و بی‌وقت خوراکی می‌خورند، اما این کار می‌تواند جلو اشتها را بگیرد و کودک به غذای اصلی میل پیدا نکند. سعی کنید برای میان‌وعده هم یک زمان حدودی مشخص داشته باشید تا هم کار خودتان راحت شود و هم کودک به آن برنامه عادت کند. حتی می‌توانید برای میان‌وعده هفته همراه با کودک برنامه‌ریزی کنید تا او هم احساس کند در چیزهایی که قرار است بخورد قدرت انتخاب داشته است.
- با هم انجام دهیم: می‌توانید عصرانه را همراه با فرزندتان آماده کنید و به این ترتیب زمان میان‌وعده را به یک تجربه مشترک و مفرح در آشپزخانه تبدیل کنید. نکته مثبتش این است که کودک اگر چیزی را خودش تهیه کرده باشد (یا در تهیه آن کمک کرده باشد) احتمال این که آن را با اشتها بخورد بیشتر است.
کودک در مرحله جهش رشد است
اشتهای کودک از امسال تا سال بعد و حتی از امروز تا فردا هم ممکن است تغییر کند. احتمالاً دیده‌اید و شنیده‌اید که خیلی از کودکان نوپا و خردسال یک روز لب به هیچ چیز نمی‌زنند و روز بعد با ولع غذا می‌خورند. وقتی کودکان وارد یک مرحله جهش رشد می‌شوند اشتهایشان به طور غیرمعمول افزایش پیدا می‌کند – و حتی ممکن است به این راحتی‌ها سیر هم نشوند. اما این موضوع اصلاً جای نگرانی ندارد و کاملاً طبیعی است.
وقتی فرزندتان در مرحله جهش رشد است، در وعده‌های غذایی و میان‌وعده برایش مواد غذایی سرشار از پروتئین و کلسیم تهیه کنید تا به رشد استخوان‌هایش کمک کند. بنا به گفته مؤسسه ملی آرتروز و بیماری‌های عضلانی-اسکلتی و پوستی، استخوان‌های ما بافت‌های زنده هستند و برای آن که بتوانند رشد کنند و سالم بمانند به کلسیم و ویتامین دی نیاز دارند. اگر کودک عادت‌های تغذیه‌ای سالم پیدا کند احتمال ابتلا به پوکی استخوان در بزرگسالی بسیار کمتر می‌شود.
راه‌حل چیست؟
راه‌حل این موضوع موادغذایی مغذی و سیرکننده است. به جای چیپس و پفک و اسنک‌های بی‌فایده شکری، همیشه در آشپزخانه موادغذایی سالم و راحتی مثل کره بادام‌زمینی و بادام، پنیر، باقالی، آووکادو و غلات کامل داشته باشید تا کودک گرسنه گزینه‌های متعددی برای انتخاب در اختیار داشته باشد.
در دوره جهش رشد، حواستان باشد که همه وعده‌های غذایی حاوی غذایی باشد که سرشار از ویتامین دی و کلسیم است و برای رشد بدن و استخوان‌ها مفید است.
کودک بدون آن که گرسنه باشد می‌خواهد چیزی بخورد
فقط بزرگسالان نیستند که به خاطر بالا و پایین‌های احساسی دست به خوردن می‌زنند – به این حالت خوردن عاطفی گفته می‌شود. ماریان جاکوبسن، پزشک و نویسنده کتاب چه کنیم که فرزندمان با ذهن‌آگاهی غذا بخورد می‌نویسد: بعضی وقت‌ها فرزندتان می‌گوید «گشنمه» اما درواقع گرسنه نیست بلکه حوصله‌اش سر رفته، ناراحت است، نگران است یا صرفاً هوس کرده چیزی بخورد.
خوردن در بعضی از کودکان باعث احساس آرامش می‌شود. تحقیقات نشان داده است که رفتار والدین و مراقبان کودک در زمینه خوردن و این که آنها چگونه خود را از نظر احساسی تنظیم می‌کنند تأثیر مستقیمی بر رابطه کودک با غذا و خوردن دارد. البته خوردن برای کم‌شدن استرس همیشه هم بد نیست، به خصوص خوردن غذای خاصی که بسیار دوستش داریم. اما خوردن عاطفی نباید تبدیل به روال همیشگی شود چون این نوع خوردن می‌تواند زمینه‌ساز عادت‌های تغذیه‌ای ناسالم شود، چه در بزرگسالان و چه در کودکان.
راه‌حل چیست؟
با فرزندتان درباره موضوعات گرسنگی، سیری و اهمیت توجه به نیاز و پیام بدن صحبت کنید. اگر کودک بدون آن که گرسنه باشد درخواست خوراکی کرد، با او حرف بزنید تا ببینید چه حس و حالی دارد و سعی کنید کمکش کنید – مثلاً اگر کودک حوصله‌اش سر رفته شاید یک گپ و گفت صمیمی با شما یا خواندن کتاب یا انجام یک بازی مشکل را حل کند. این که برنامه صرف غذا و میان‌وعده منظم باشد هم به شما کمک زیادی می‌کند. جاکوبسن می‌گوید: منظم‌بودن برنامه غذا و میان‌وعده و خودداری از خوردن در غیر از این زمان‌ها کمک می‌کند که کودک به خوردن عاطفی عادت نکند.
ایده‌های زیر کمک می‌کند فرزندتان مشغول‌تر باشد و کمتر از این که حوصله‌اش سر رفته شکایت کند:
گوشه‌ای از خانه را به پایگاه بازی تبدیل کنید: یک سبد بزرگ یا قفسه را از بازی‌های فکری و سرگرم‌کننده مناسب سن فرزندتان پر کنید تا او بتواند هر وقت خواست سراغ این پایگاه جذاب برود.
یک «کلبه کتاب» ترتیب دهید: اگر فرزندتان به کتاب‌خواندن علاقه دارد (یا هنوز بلد نیست بخواند اما از ورق‌زدن کتاب و تماشای تصاویرش لذت می‌برد) برایش یک محل مخصوص کتابخوانی درست کنید، که هم اختصاصی باشد و هم خلاقانه. مثلاً با چند بالش برایش یک کلبه کتاب درست کنید یا ملحفه‌ای روی میز بیندازید تا داخل «غار» برود و از کتابش لذت ببرد.
هنر و کاردستی: یک جعبه یا سبد از وسایل هنری و کاردستی داشته باشید: مدادشمعی، پاستل یا ماژیک، کتاب‌های رنگ‌آمیزی، خمیر بازی، قیچی کودک و چیزهای دیگر. وقتی فرزندتان می‌گوید حوصله‌اش سر رفته، او را به ساختن یک کاردستی جالب ترغیب کنید.
جعبه نمایش: چند مدل لباس و ماسک و سایر لوازم نمایش را در جعبه‌ای بگذارید تا فرزندتان بتواند با آنها سرگرم شود و نقش‌های مختلفی را بازی کند – که حتی شاید شما را هم سرگرم کند!
همبازی: داشتن همبازی واقعاً کمک می‌کند کودکان کمتر حوصله‌شان سر برود. می‌توانید دوستان فرزندتان را به خانه دعوت کنید یا او را به مکان‌هایی ببرید تا همراه با دیگران فعالیت‌ها و بازی‌های مناسب سنش را انجام دهد.
کودک تشنگی را با گرسنگی اشتباه می‌گیرد
گاهی پیش می‌آید که کودکان تشنه‌اند اما به اشتباه فکر می‌کنند که گرسنه‌اند. کودکان گاهی آن قدر غرق بازی می‌شوند که حواسشان از خودشان پرت می‌شود و مثلاً یادشان می‌رود که هوا گرم است و باید آب بخورند. احساس گرسنگی و تشنگی به صورت سیگنال‌های عصبی به مغز ما ارسال می‌شود، اما این سیگنال‌ها پیچیده هستند و مغز کودک (و حتی بزرگسالان) ممکن است در تشخیص گرسنگی یا تشنگی دچار اشتباه شود.
راه‌حل چیست؟
برای فرزندتان یک بطری یا لیوان مخصوص تهیه کنید و در طول روز حواستان باشد که آن را دائم پر کنید. از طرف دیگر، برنامه غذا و میان‌وعده کودک را منظم کنید تا مطمئن شوید او تغذیه مناسبی دارد و گرسنگی‌اش به‌خوبی برطرف می‌شود. وقتی برنامه تغذیه منظم باشد، اگر اشکالی هم به وجود بیاید پیداکردن علتش راحت‌تر است. مثلاً یک روز ناهار دیرتر از معمول حاضر شده و کودک به همین دلیل گرسنه است. یا میان‌وعده امروز سبک بوده و کودک سیر نشده است.
برای فرزندتان توضیح دهید که احساس تشنگی گاهی وقت‌ها به احساس گرسنگی خیلی شبیه است. بنابراین خوب است اول آب یا نوشیدنی سالمی بخوریم و ببینیم باز هم احساس گرسنگی می‌کنیم یا نه. یادتان باشد که علاوه بر این که برنامه غذایی را منظم می‌کنید، درباره اهمیت نوشیدن آب در طول روز و مقدار آبی که باید بنوشیم هم با فرزندتان صحبت کنید. آکادمی پزشکان اطفال آمریکا توصیه می‌کند که کودکان نوباوه، نوپا و خردسال در طول روز به این میزان آب بنوشند:
کلام آخر
کودکان تنقلات و خوراکی‌ها را دوست دارند، اما تقاضاهای تمام‌نشدنی آنها می‌تواند والدین را به ستوه بیاورد. صدالبته که بدن کودکان برای آن که بتواند به‌خوبی رشد کند به مقدار زیادی کالری سالم از منابع مغذی نیاز دارد. اما کودکان باید حدومرز را هم متوجه شوند تا کم‌کم یاد بگیرند که چه چیزی را بخورند (و چه وقت بخورند). راهکارهایی مثل منظم‌کردن برنامه غذا و میان‌وعده و صحبت با فرزندتان درباره گرسنگی و سیری کمک می‌کند که او یاد بگیرد چه طور به نیاز و پیام بدنش توجه کند.
