طلاق و پدرومادر: چگونه به کودک طلاق کمک کنیم؟
طلاق پدر و مادر یکی از موقعیت‌های دشوار و اضطراب‌آور برای اغلب بچه‌هاست. جدایی پدرومادرها معمولاً پس از گذراندن دوره‌‌ای سخت و پرتنش اتفاق می‌افتد و درواقع جدایی فیزیکی آن‌ها، نقطه‌ی پایانی آن دوران سخت است. پس از این اتفاق ناخوشایند، فرزندان مجبورند با مشکلات جدید و ناآشنایی رو‌به‌رو شوند که سازگاری با آن‌ها بدون کمک دیگران تقریباً ناممکن است. بچهها ممکن است هیجاناتی از قبیل یکه‌خوردن، خشم، بی‌اعتمادی، ترس و احساس گناه را تجربه کنند، بنابراین نقش پدرومادر و اطرافیان در حمایت از آن‌ها، اهمیت ویژه‌ای دارد.
در این نوشتار از دانابن، به راهکارهایی می‌پردازیم که می‌توانیم از طریق آن‌ها به کودکانی که طلاق پدر و مادر را تجربه کرده‌اند، کمک کنیم که آسیب کمتری ببینند.
1. سلامت روان‌شناختی و آرامش کودک را در اولویت قرار دهید
چه در جایگاه پدر و چه در جایگاه مادر، بسیار طبیعی است که پس از جدایی از همسرتان، با احساسات ناخوشایند بی‌شماری مواجه شوید. این اتفاق ممکن است ترکیبی از احساس غم، ترس و خشم را به‌طور هم‌زمان در شما ایجاد کند؛ ممکن است در لحظه احساس غم و اندوه داشته باشید یا بابت گذشته بسیار خشمگین و در مورد آینده به‌شدت نگران باشید. همه‌ی این‌ها باعث می‌شود که نتوانید در این موقعیت سخت، از فرزندتان هم حمایت کنید. اما اگر می‌خواهید فرزندتان این دوره‌ی بحرانی را با کمترین آسیب طی کند، سلامت روان و آرامش او را در اولویت اول قرار دهید. باید این اطمینان را به فرزندتان بدهید که هر چند شما از همسرتان جدا شده‌اید، اما او قرار نیست از شما جدا شود و هر دوی شما او را دوست دارید و در دسترس او هستید. گوش شنوای شما برای احساسات فرزندتان، تنش و اضطراب او را به کمترین اندازه می‌رساند و به او کمک می‌کند این مرحله را راحت‌تر بگذراند.
2. ارتباط با همسرتان را در مسائل مربوط به فرزندتان حفظ کنید
نمی‌توانیم انکار کنیم که پس از جدایی، حفظ ارتباط با همسر بسیار دشوار است، اما باید در نظر داشته باشید که حفظ این ارتباط برای بررسی و حل مسائلی که به فرزندتان مربوط است، اهمیت بسیاری دارد.
ارتباط ساده و عادی پدرومادر و گفت‌وگو درباره‌ی زندگی فرزندشان و نیازها، احساسات و رفتارهای او، به فرزند اطمینان خاطر می‌دهد که در اولویت پدرومادرش قرار دارد و هر دو او را دوست دارند و در کنارش هستند، بنابراین مهم است که درباره‌ی روال دیدار فرزندتان با پدرومادرش، با همسرتان گفت‌وگو کنید و هرگز اجازه ندهید فرزندتان ابزاری برای انتقال خشم یا تنش شما باشد.
3. از احساسات فرزندتان حمایت کنید
واقعیت این است که طلاق، بیش از اینکه زندگی پدر و مادر را تحت‌تأثیر قرار دهد، بر زندگی فرزندشان تأثیر می‌گذارد. مطمئن باشید که فرزندتان بیشتر از شما احساس درماندگی و از‌دست‌دادن را تجربه می‌کند. در موقعیتی که فرزندتان چنین احساساتی دارد، مؤثر‌ترین کمک به او، فراهم‌کردن بستر مناسبی برای ابراز آن است. تا وقتی فرزندتان نتواند درباره‌ی احساس غم، خشم و ترس‌هایش صحبت کند، توانایی کنار‌آمدن با آن‌ها و سازگاری با موقعیت جدید را نخواهد داشت. به یاد داشته باشید که حتماً فرصتی را به شنیدن احساسات او اختصاص دهید.
4. ثبات وضعیت را حفظ کنید
بسیار مهم است که رفت‌و‌آمد فرزندتان به منزل مادر یا پدرش و دیدار با هر دوی آن‌ها طبق روالی منظم و ثابت و بر اساس برنامه‌ای مشخص انجام شود. هر مشکل و اختلاف نظری که بین شما و همسرتان وجود دارد، مخصوص خودتان است و نباید برنامه‌ی ملاقات فرزندتان با پدر یا مادرش را تحت‌تأثیر قرار دهد. ملاقات منظم و برنامه‌ریزی‌شده‌ی فرزندتان با پدر و مادرش، احساس امنیت از‌دست‌رفته‌ی او را به‌تدریج بازمی‌گرداند و به او کمک می‌کند که با آرامش بیشتری این تغییر بزرگ را بپذیرد و با آن کنار بیاید.
5. مفهوم طلاق را ساده و روشن برای فرزندتان توضیح دهید
پدرومادر باید در اولین فرصتی که فراهم می‌شود، درباره‌ی این مسئله گفت‌وگو کنند که چطور موقعیت جدید را برای فرزندشان توضیح دهند. کودک باید بداند طلاق پدر و مادر، به‌طور دقیق، چه پیامدها و رخدادهایی را به همراه دارد، مثلاً باید بداند که دیگر قرار نیست پدر و مادرش در کنار هم و در یک خانه زندگی کنند. چنین توضیحاتی ممکن است راهگشا باشد: «خودت می‌دیدی که من و بابا/مامان مدام با هم اختلاف داشتیم و بیشتر وقت‌ها دعوا می‌کردیم. این باعث شده بود حال همه‌مون بد باشه. فکر کردیم بهتره توی دو تا خونه‌ی جدا زندگی کنیم تا دیگه اون اتفاق‌ها تکرار نشه.»
6. با احساساتی که فرزندتان تجربه می‌کند همدلی کنید
به احساسات فرزندتان اعتبار بدهید و آن‌ها را به رسمیت بشناسید. به او بگویید که درک می‌کنید جدایی پدر و مادرش چقدر برای او دردناک است و کاملاً طبیعی است اگر غمگین، نگران یا خشمگین باشد. برای فرزندتان این نکته را هم توضیح بدهید که کنار‌آمدن با این احساسات به‌تنهایی کار راحتی نیست و تشویقش کنید تا هر وقت نیاز داشت، با شما یا همسرتان صحبت کند. «هر موقع ناراحت یا عصبانی بودی، به من یا مامان بگو. تو می‌تونی بگی الآن حالم بده، ناراحتم یا نیاز دارم باهاتون حرف بزنم.»
7. به فرزندتان اطمینان دهید که جدایی شما تقصیر او نبوده است
پیش از این هم گفتیم یکی از احساساتی که ممکن است در این برهه، کودک را آزار دهد، احساس گناه است. فرزندتان ممکن است فکر کند خودش مقصر جدایی شما بوده است و اختلاف‌های شما بر سر مسائلی بوده که به او ارتباط داشته است. این افکار در نتیجه‌ی ویژگی «خود-محوری» کودکان ایجاد می‌شود. درواقع این ویژگی باعث می‌شود کودک خودش را علت همه‌ی رخدادها بداند. بچهها تصور می‌کنند رفتار یا افکارشان باعث اتفاقات بدی شده و نیاز دارند تا این اطمینان خاطر را از پدر و مادرشان دریافت کنند که تصمیم آن‌ها، به رابطه و اختلافات خودشان مربوط می‌شود و کودک در آن نقشی نداشته است.
کلام آخر
به یاد داشته باشید که نکته‌ی کلیدی گذر کودکان از بحران جدایی پدر و مادر، داشتن رابطه‌ی مثبت با هر دو والد است. عمیق‌ترین و پرخطرترین احساس کودک در این برهه، احساس ترس و اضطراب ناشی از ناامنی و بی‌اعتمادی است. کودک می‌ترسد تنها بماند، پدر و مادرش او را رها کنند و یا آن‌ها را از دست بدهد. داشتن ارتباط منظم، مثبت و به دور از فضای تنش و اختلاف، کمک می‌کند این احساس ناامنی رفته‌رفته جای خود را به احساس اطمینان و امنیت بدهد و کودک بتواند خود را با موقعیت جدید زندگی سازگار کند و از طردشدن از سوی پدرومادر یا از‌دست‌دادن آن‌ها نگرانی نداشته باشد.
