راه‌های تقویت همدلی در کودکان
هر زمان که می‌خواهید مهارتی را به فرزندتان آموزش دهید، مهم است که خودتان آن مهارت را داشته باشید. اگر با دیگران روابطی قوی و محترمانه داشته باشید و با آن‌ها به شیوه‌ای مهربانانه و دلسوزانه تعامل کنید، فرزندتان از شما یاد می‌گیرد و درک می‌کند که همدلی چیست و چه احساسی دارد. به علاوه، آموزش‌دادنِ مهارتی که خودتان بر آن مسلط بوده‌اید، آسان‌تر است.
هر چه کودکان همدلی بیشتری دریافت کنند، احتمال بیشتری دارد که آن را به دیگران ارائه دهند.
کارهایی که می‌توانید برای تقویت همدلی فرزندتان انجام دهید:
1.همدلی کنید.
با فرزندتان همدلی کنید. مثلاً به او بگویید: «از آن سگ می‌ترسی؟ او کاری با ما ندارد، اما صدایش واقعاً بلند است، برای همین شاید کمی ترسناک باشد. من کنارت هستم تا وقتی از اینجا رد شود و برود.»
2.صبور باشید.
گسترش همدلی به زمان نیاز دارد. احتمالاً فرزند شما تا سه‌سالگی موجودی کاملاً همدل نخواهد بود. حتی بعضی از نوجوانان و بزرگسالان هم این مهارت را به‌طور کامل به دست نیاورده‌اند. درواقع، بخش بزرگ و بسیار طبیعی دوران نوپایی کودکان تمرکز بر «من» است؛ یعنی بسیار خودمحورند و خود را محور و مرکز دنیا می‌دانند و بر این باورند که همه‌چیز باید در خدمتشان باشد و هر آنچه می‌خواهند مهیا شود.
به یاد داشته باشید که همدلی مهارت پیچیده‌ای است و در طول زندگی فرزند شما کم‌کم رشد خواهد کرد.
3.رفتار همدلانه را تحسین کنید.
وقتی فرزندتان با دیگران همدلی می‌کند، او را تحسین کنید. تمرکز بر رفتار همدلانه و تحسینِ آن، فرزندتان را تشویق می‌کند که در آینده این رفتار را تکرار کند. البته نکته‌ی مهم این است که دلیل تشویق و تحسین او را واضح و روشن بیان کنید: «تو برای خواهرت چسب زخم آوردی که به زانویش بزند و دردش کمتر شود. کار مهربانانه و مفیدی بود، ممنونم.»
4.نمایش عاطفی اجرا کنید.
آموزش احساسات از طریق بازی راه مهمی برای رشد همدلی در کودکان است. بازی‌ها و فعالیت‌ها می‌توانند به کودکان کمک کنند که احساسات پیچیده را درک و آن را به‌درستی بیان کنند.
برای بازی‌کردن احساسات، به نوبت احساسات را به نمایش بگذارید و حدس بزنید چه احساسی به تصویر کشیده شده است. پس از اینکه بازیکنی به درستی حدس زد، می‌توانید چنین پرسش‌هایی را طرح کنید:
- چه وقت‌هایی احساس ناراحتی می‌کنی؟
- وقتی غمگین هستی، چه چیزهایی کمک می‌کند احساس بهتری داشته باشی؟
- وقتی کسی غمگین است، چگونه می‌توانیم به او کمک کنیم؟
5.دیگران را رصد کنید.
با انجام یک بازی که در آن، دیگران را در مکان عمومی شلوغی مانند پارک مشاهده می‌کنید، به فرزندتان کمک کنید که نشانه‌های غیرکلامی را عمیق‌تر درک کند. به زبان بدن دیگران توجه کنید و حدس بزنید که چه احساسی دارند. مثلاً بگویید: «سر آن کودک پایین است و شانه‌هایش افتاده و قوز کرده. من فکر می‌کنم ممکن است غمگین باشد. نظر تو چیست؟»
6.درباره‌ی اتفاق‌های در جریان گفت‌وگو کنید.
بعد از خواندن روزنامه و مجله‌های خبری یا تماشای اخبار، درباره‌ی رویدادهای جاری حرف بزنید و همدلی را تقویت کنید. می‌توانید این فعالیت را زمانی انجام دهید که فرزندتان رویدادی را برای شما تعریف می‌کند.
پرسش‌هایی از این دست می‌تواند به تقویت همدلی کمک کند:
- افرادی که در این موقعیت قرار گرفته‌‌اند، ممکن است چه احساسی داشته باشند؟
- اگر در موقعیت مشابه قرار بگیری، چه احساسی خواهی داشت؟
- فکر می‌کنی کاری هست که بتوانیم انجام دهیم؟
7.فرزندتان را تشویق کنید کار داوطلبانه انتخاب کند.
فرزندتان را تشویق کنید کار داوطلبانه‌ای را انجام دهد که به آن علاقه دارد. همین‌طور که بچهها بزرگتر می‌شوند، می‌توانند نقش مؤثرتری در جامعه و کمک به افراد آن داشته باشند. بچهها حتی ممکن است بخواهند خودشان پروژه یا سازمان خیریه‌ای راه‌اندازی کنند تا مشکلی را حل کنند. برای بچهها خیلی مهم است که دنیای فراتر از خودشان را کشف کنند.
8.با بچهها کتاب عکس درست کنید.
روی عکس‌ها برچسب احساسات بزنید تا وقتی فرزندتان کتاب را ورق می‌زند، ببیند که دوستان و اعضای خانواده‌اش در هر موقعیتی چه احساسی داشته‌اند.
9.فرزندتان را تشویق کنید تا مسائل را از زاویه‌ی دید دیگران ببیند.
برای اینکه فرزندتان بتواند از زاویه‌ی دید دیگران به مسائل نگاه کند، پرسش‌هایی مطرح کنید که او وادار شود خودش را به جای دیگران بگذارد. برای مثال بگویید: «تو واقعاً فوتبال را خوب بلدی. فکر می‌کنی بازیکن جدید چه احساسی دارد که بیرون نشسته و بازی تیم را تماشا می‌کند؟»
10.به فرزندتان کمک کنید تا بفهمد افراد مختلف علایق متفاوت دارند.
ببینید آیا فرزندتان می‌تواند طعم بستنی مورد علاقه‌ی اعضای خانواده یا دوستان را فهرست کند. از او بپرسید افراد مختلف چه تفریحی را انتخاب می‌کنند.
این کار ساده به نظر می‌رسد، اما گاهی اوقات بچه‌های بزرگتر هم به‌راحتی نمی‌توانند فهرستی از علایق دوستانشان فراهم کنند. این مهم با تمرین و تکرار امکان‌پذیر خواهد بود.
11.داستان بخوانید.
وقتی برای فرزندتان داستان می‌خوانید، کمی صبر کنید و از او بخواهید احساسات شخصیت‌های داستان را تشخیص دهد. با او در این باره گفت‌وگو کنید که رفتار شخصیت‌ها چگونه می‌تواند احساسات آن‌ها را آشکار کند.
12.بازی همدلی خود را بسازید
برای ساختن بازی همدلی خود، باید مجموعه‌ای از کارت‌های موقعیت را چاپ کنید. برای این کار، موقعیت‌های نسبتاً معمولی را انتخاب کنید. ساده‌ترین راه برای بازی این است که کارت‌ها را برش دهید و سپس به نوبت آن‌ها را بخوانید و از بچهها بخواهید به این پرسش پاسخ دهند که «در آن موقعیت چه احساسی دارند؟»
در این بخش، چند احساس را نام می‌بریم تا بتوانید در بازی از آن‌ها استفاده کنید:
شگفتی، بیزاری، وحشت‌زدگی، اعتماد، امیدواری، دلخوری، تحسین، پرخاشگری.
13.به صحبت‌های دیگران بادقت گوش کنید
«گوش‌دادن فعالانه» اساس و مقدمه‌ی هر نوع ارتباط سالمی است. اگر به گفته‌های دیگران توجه نکنیم یا توجه اندکی داشته باشیم، نمی‌توانیم با آن‌ها همدلانه برخورد کنیم.
برای اینکه بتوانیم به صحبت‌های طرف مقابل خوب گوش دهیم، باید کار را کنار بگذاریم، به صورت او نگاه کنیم، به صحبت‌های او خوب و دقیق گوش کنیم و گه‌گاه از آواهایی مثل «اهوم» یا «آها» استفاده کنیم که نشانه‌ی توجه است و بین حرف‌های طرف مقابل از او چیزهایی بپرسیم که اشتیاق ما به شنیدن ادامه‌ی صحبت را نشان دهد. مثلاً بپرسیم: «بعد چه اتفاقی افتاد؟»
این‌ها نشان می‌دهد که ما به حرف‌های طرف مقابل توجه داریم.
14.به احساسات و هیجان‌های فرد مقابل توجه کنید
نکته‌ی اساسی در بیان همدلی، توجه به احساس و هیجان فرد مقابل است. دقت کنید که در بیشتر مواقع، هنگامی که فردی از وضعیت خود حرف می‌زند یا درد‌دل می‌کند یا مشکلش را با ما در میان می‌گذارد، بیش از آنکه به دنبال راهنمایی، نصیحت و راه‌حل باشد نیاز دارد که فرد مقابلش بداند او چه احساسی را تجربه می‌کند. به همین دلیل قبل از آنکه راهنمایی کنید و یا راه‌حل ارائه دهید، سعی کنید احساس و حالت هیجانی فرد مقابل را درک کنید و گاهی از خود بپرسید: «اگر من جای او بودم، چه احساسی داشتم؟ اگر این اتفاق برای من می‌افتاد، چه حالی داشتم؟»
15.خلاصه‌ای از احساسات و هیجان‌های طرف مقابل را به او برگردانید
فرد مقابل با شنیدن خلاصه‌ی حرف‌هایش از زبان شما احساس می‌کند که متوجه حس‌وحال او شده‌اید و او را درک می‌کنید.
برای آنکه بهتر بتوانید احساس و هیجان فرد مقابل را درک کنید، سعی کنید خودتان را جای او بگذارید و موضوع را از دیدگاه او ببینید. در این صورت بهتر متوجه خواهید شد که او چه احساساتی را تجربه می‌کند و بهتر می‌توانید حالات هیجانی او را درک کنید.
16.یاد بگیرید که حالات چهره را تشخیص دهید
بخش بزرگی از همدلی، تشخیص حالات چهره‌ی طرف مقابل و نشانه‌های کلامی مانند کلمات احساسی است. یادگیری و شناسایی اجزای عاطفی در گفت‌وگوها پاسخ همدلانه‌ی شما را تقویت می‌کند.
معنی شکلک‌های مجازی(ایموجی‌ها) را بیاموزید، چهره‌ها را با دقت مشاهده کنید و به تغییرات چشم‌ها توجه کنید.
17.توضیح و تفسیر خود از رخدادها را تغییر دهید
برای بهبود مهارت همدلی‌تان می‌توانید با پرسیدن این که «با چه روش دیگری می‌توانم این موضوع را تفسیر کنم؟» کشف خود از رخدادهای اطرافتان را تغییر دهید. با توضیح متفاوت جزییات شروع کنید. هدف این است که کشف خود را مرحله به مرحله تغییر دهید تا زمانی که دیدگاهی کاملاً متفاوت داشته باشید.
گاهی اوقات آسان است. شما می‌توانید بدون تغییر جزییات، توضیح متفاوتی را پیدا کنید، اما گاهی لازم است بار احساسی تجربیات را تغییر دهید تا دیدگاه جدیدی به دست آورید. رخدادی که از نظر عاطفی برای شما سنگین است، ممکن است برای شخص دیگری خنثی باشد و رخدادی که برای شما پیش‌پا‌افتاده است، ممکن است برای شخص دیگری بسیار مهم باشد.
18.چرخش اشیاء را تمرین کنید
چرخاندن و حرکت‌دادن اجسام را به صورت ذهنی تمرین کنید. توانایی دیدن و تصور اشکال و مکان‌ها از زاویه‌ای متفاوت به تقویت همدلی کمک می‌کند.
19.توانایی همدلی دیگران را تحسین کنید
بیایید عادت کنیم که وقتی رفتار همدلانه می‌بینیم، فریاد بزنیم. برای این تمرین، در جلسات یا دورهمی‌ها، لحظاتی را به این اختصاص دهیم که رفتار همدلانه‌ی افراد در جمع گفته و تشویق شود.
20.کنجکاوی کنید
آیا تا به حال به بی‌خانمان‌ها فکر کرده‌اید؟ آیا از خود پرسیده‌اید که آن‌ها چگونه بی‌خانمان شده‌اند، و آیا خانواده و دوستانی دارند و چگونه به دنیا نگاه می‌کنند؟ به شخصی که خانه یا محل کار شما را تمیز می‌کند چطور؟ آیا تا به حال فکر کرده‌اید که رؤیا، هدف و آرزویش چیست؟
بسیاری از مردم کنجکاوند، اما تعداد کمی از آن‌ها وقت می‌گذارند یا از منطقه‌ی امن خود خارج می‌شوند و سؤال می‌کنند.
خود را به چالش بکشید تا آرام‌آرام درباره‌ی این افراد بیشتر بدانید. ممکن است از چیزی که دستگیرتان می‌شود، کاملاً شگفت‌زده شوید.
خوراکی‌های کلیدی
همدلی را باید از خودمان شروع کنیم و با شفقت به خود و مهربانی با خود ظرفیت خود را برای همدلی افزایش دهیم.
منبع: مهارت‌های زندگی، مؤلفان: شهرام محمدخانی، ربابه نوری، فرشته موتابی
به این مطلب چه امتیازی می‌دهید؟
ارسال نظر
راه‌های تقویت همدلی در کودکان
