تقویت مهارت گوش‌ دادن فعالانه

در نوشتار چگونه ارتباط موثر داشته باشیم؟ به این موضوع مهم پرداختیم که یکی از مؤلفه‌های اصلی برقراری ارتباط مؤثر، مهارت گوش‌دادن فعالانه است. در ادامه قصد داریم با جزییات بیشتری به آن بپردازیم.

 

گوش‌دادن فعالانه

در برقراری هر ارتباط، از یک طرف پیامی فرستاده می‌شود و فرد مقابل آن را دریافت می‌کند. در بیشتر موارد، دریافت پیام به کمک شنیدن انجام می‌شود. نکته‌ی شایان توجه این است که گوش‌دادن و شنیدن به ظاهر هم‌معنی‌اند، اما درواقع تفاوت‌ بسیاری دارند.

«شنیدن» عملی غیر ارادی است و زمانی روی می‌دهد که امواج صوتی از سوی فرستنده به گوش ما می‌رسد. درواقع شنیدن فقط دریافت صداست بدون اینکه به آن‌ توجه کنید. مثلاً وقتی در خانه نشسته‌اید، ممکن است صداهای بیرون از خانه نیز به گوشتان بخورد، اما «گوش‌دادن» فعالیتی انتخابی و ارادی است و به توانایی تجزیه و تحلیل اطلاعاتی گفته می‌شود که از طریق حس شنوایی دریافت می‌کنیم. گوش‌دادن به تمرکز عمیق‌تر و به‌کارگیری سایر حواس نیاز دارد.
 گوش‌دادن فعالانه مهم است، زیرا به این معناست که ما با تمرکز کامل پیام فرستنده را دریافت کرده‌ایم. گوش‌دادن فعالانه به ما این امکان را می‌دهد که آنچه را طرف مقابل می‌گوید، کامل و بی‌کم‌و‌کاست درک کنیم. با گوش‌دادن فعالانه نشان می‌دهیم که به گوینده احترام می‌گذاریم و آنچه می‌گوید برای ما مهم و ارزشمند است.

روش‌های مؤثر برای گوش‌ دادن فعالانه

۱.به فرد مقابل توجه کنید: به فردی که صحبت می‌کند نگاه کنید و با او ارتباط چشمی برقرار کنید. 

واژه‌ها و اصواتی را به‌کار ببرید که نشانه‌ی توجه‌اند؛ مانند «بله»، «آهان»، «متوجه شدم» و با حرکاتی مثل تکان‌دادن سر و لبخند‌زدن به طرف مقابل نشان دهید که به حرف‌های او توجه می‌کنید. 

وقتی طرف مقابل حرف می‌زند، کمی به طرف او متمایل شوید و بدنتان را در حالت آسوده نگه دارید. سعی کنید متمرکز باشید و بیش از اندازه تکان نخورید و جنب‌و‌جوش نکنید. 

نشانه‌های غیر کلامی گوینده را با ظرافت تکرار  کنید. مثلاً اگر او می‌خندد، شما هم لبخند ملایمی بزنید. برای مطالعه بیشتر به مقاله ارتباط کلامی و غیرکلامی مراجعه کنید.

۲.سؤال کنید: سؤال‌کردن علاوه بر اینکه روش خوبی برای جمع‌آوری اطلاعات است، به گوینده نشان می‌دهد که به حرف‌هایش گوش می‌دهید. 

۳. بازخورد بدهید و یا خلاصه کنید: بازخورد به این معنی است که وقتی با کسی صحبت می‌کنیم، گاهی برداشت خودمان از گفته‌های او را بازگو کنیم. مثلاً بگوییم آیا منظورت این است که دوست نداری کسی تو را به این اسم صدا بزند؟ 

وقتی گوینده در بین صحبت‌هایش مکث می‌کند، بهترین فرصت برای بازخورددادن است.

خلاصه‌کردن هم شامل دریافت نکات اصلی پیام گوینده و تکرار آن به روشی منطقی و واضح است، پس می‌توانیم برای بازخورددادن از این روش هم استفاده کنیم.

 

موانع گوش‌دادن فعالانه

مقایسه‌کردن: از وقتی رابطه‌ای شکل می‌گیرد، درگیر سنجش توانایی‌هایمان و مقایسه‌ی خود با طرف مقابل از نظر سطح هوش یا سایر ویژگی‌های شخصیتی می‌شویم.  

ذهن‌خوانی: ذهن‌خوانی باعث می‌شود هنگام گفت‌وگو احساسات طرف مقابل را در ذهن خود ارزیابی و قضاوت کنیم.

احترام‌نگذاشتن به گوینده: در طول گفت‌و‌گو و زمانی‌که طرف مقابل مشغول حرف‌زدن است، معمولاً ما به جای گوش‌دادن به حرف‌های او، مشغول آماده‌کردن جواب خودمان هستیم. درواقع به حرف‌های دیگران گوش نمی‌دهیم تا واقعاً متوجه منظور آن‌ها شویم، بلکه منتظر پایان جملات آن‌ها هستیم تا جواب از قبل آماده شده‌ی خود را بدهیم.

پیش‌داوری: قضاوت عجولانه درباره‌ی شخصیت، رفتار و حرف‌های طرف مقابل باعث می‌شود نتوانیم با تمرکز کامل به حرف‌های او گوش دهیم.

رؤیاپردازی: یکی از حرف‌های گوینده به‌شکل اتفاقی خاطره‌ای را در ذهن ما تداعی می‌کند و غرق‌شدن در جزییات آن خاطره اجازه نمی‌دهد که حرف‌های گوینده را کامل و دقیق بشنویم.

همانندسازی: تمام حرف‌های طرف مقابل را به تجربیات شخصی خود ارجاع می‌دهیم و اجازه نمی‌دهیم حرفش را به پایان رساند.

پند و نصیحت: گاهی ممکن است خودمان را حلال مشکلات بدانیم و شروع کنیم به نصیحت‌کردن طرف مقابل. پند و اندرز احساس ناخوشایندی به گوینده می‌دهد و گاهی باعث می‌شود که او نتواند حرفش را کامل کند.

مجادله: گاهی در حین گفت‌وگو به دنبال دلایل قوی می‌گردیم تا بتوانیم حرف خودمان را ثابت کنیم.

حق‌به‌جانب‌بودن: به انتقاد طرف مقابل گوش نمی‌دهیم و اشتباه خود را نمی‌پذیریم.

انحراف از موضوع: ممکن است از موضوع گفت‌وگو خوشمان نیاید یا حوصله‌ی شنیدن آن را نداشته باشیم و همین باعث شود که مسیر گفت‌وگو را به سمت موضوع دیگری منحرف کنیم که دلخواهمان است.

 

خوراکی‌های کلیدی
چه به دنبال فرصت شغلی جدید باشید، چه در حال تلاش برای ارتقای تحصیلی یا تلاش برای بهبود نقش فعلی خود، تقویت مهارت‌ گوش ‌دادن فعالانه به موفقیت شما کمک می‌کند؛ مهارتی که با کمی صبر و تمرین می‌توانیم آن را به دست آوریم و تقویت کنیم. تسلط بر مهارت گوش‌دادن فعالانه به ما این امکان را می‌دهد که بتوانیم گفت‌وگوهای مؤثرتر وحمایت‌کننده‌تری داشته باشیم.

 

 

منبع: مهارت‌های زندگی، شهرام محمدخانی، ربابه نوری، فرشته موتابی.