محافظت از کودکان و نوجوانان در برابر آزار و اذیت اینترنتی

در دنیای دیجیتال امروز که بسیاری از روابط اجتماعی در فضای آنلاین برقرار می‌شود، کودکان و نوجوانان ما بیش از هر زمان دیگری در معرض تهدید و آزار و اذیت اینترنتی قرار دارند. این آزار و زورگویی‌ها ممکن است پیامدهای منفی بسیاری داشته باشد و تأثیر مخرب عمیقی بر روان بچه‌ها بگذارد. 

ما در جایگاه پدرومادر مسئولیت داریم که به فرزندانمان آگاهی دهیم و از ایمنی آن‌ها محافظت کنیم. 

در این مقاله از دانابن، به ماهیت آزار و اذیت اینترنتی و تأثیر آن بر کودکان و نوجوانان خواهیم پرداخت و به اقداماتی اشاره خواهیم کرد که می‌توانیم برای مقابله با آن انجام دهیم.

 

منظور از آزار و اذیت اینترنتی چیست؟

آزار و اذیت اینترنتی به هر گونه فعالیتی گفته می‌شود که با استفاده از فناوری‌های دیجیتال و اینترنت، به منظور آزار یک فرد انجام می‌شود. این فعالیت‌ها ممکن است شامل تهدید، ترساندن، تحقیر، مسخره‌کردن، انتشار اطلاعات شخصی، نشر محتوا و سایر اعمال ناخوشایند باشد. 

اغلب قربانیان آزار و اذیت سایبری، پریشانی عاطفی شدیدی را تجربه می‌کنند که ممکن است به آسیب‌های روانی طولانی‌مدت و حتی آسیب‌رساندن فیزیکی به خودشان منجر شود.

انواع آزار و اذیت اینترنتی

قلدری و آزار در فضای دیجیتال از چند طریق رخ می‌دهد:

تحقیر، توهین و مسخره‌کردن و تهدید افراد در شبکه‌های اجتماعی

ممکن است فرد یا افرادی در شبکه‌های اجتماعی یک نوجوان را تحقیر و مسخره کنند و با پیام‌های تهدیدآمیز او را آزار دهند. شواهد نشان می‌دهد که این‌گونه مسائل ممکن است به تهدید جسمی و آزار جدی آن فرد منجر شود و در درازمدت تأثیرات مخربی بر سلامت عاطفی او داشته باشد. 

انتشار و به‌اشتراک‌گذاشتن عکس‌ها و فیلم‌های خصوصی بدون رضایت فرد

فرض کنید فردی در محیط آنلاینی که امکان گفت‌وگو در آن فراهم است، با نوجوانی ارتباط برقرار می‌کند و با ایجاد حس نزدیکی عاطفی و جلب اعتماد، به‌مرور فیلم و عکس‌هایی از زندگی شخصی‌ او دریافت می‌کند. سپس این محتوا را به‌صورت عمومی در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک می‌گذارد. این عمل به نقض حریم خصوصی نوجوان، ایجاد حس شرمساری در او و در نهایت، آسیب‌های روانی به او منجر می‌شود.

شایعه‌پراکنی درباره‌ی افراد با هدف آسیب‌رساندن به اعتبار و آبروی آن‌ها 

در فضای آنلاین، انتشار شایعات به قصد خدشه‌دارکردن آبروی اشخاص بسیار رایج است. چنین اقداماتی، هم به اعتبار افراد آسیب می‌زند، هم فضای اینترنت را به فضایی مسموم و ناسالم تبدیل می‌کند. 

 

قلدری و آزارو اذیت آنلاین چه تأثیری بر کودکان و نوجوانان دارد؟

در این بخش، به برخی از تأثیراتی اشاره خواهیم کرد که یا در نتایج پژوهش‌های روان‌شناختی ذکر شده یا افراد آن را تجربه کرده‌اند:

• پیامدهای عاطفی و روانی: آزار و اذیت سایبری ممکن است به احساس ترس، اضطراب و افسردگی کودکان و نوجوانان منجر شود و  اعتماد‌به‌نفس آن‌ها را کم کند. قربانیانِ این آزارها معمولاً خشم، ناامیدی و درماندگی را تجربه می‌کنند. 
• افت تحصیلی: اگر کودک یا نوجوان از سوی افراد آزارگر هدف قرار گیرد، ممکن است قدرت تمرکزش مختل ‌شود و بر حضور منظم او در مدرسه و عملکرد تحصیلی‌اش تأثیر منفی بگذارد. 
• انزوای اجتماعی: آزار و اذیت سایبری ممکن است به احساس کنارگذاشته‌شدن از سوی گروه‌های همسالان منجر شود. قربانیان ممکن است از تعاملات اجتماعی کناره‌گیری کنند، به احساس انزوا دچار شوند و در دوست‌یابی به مشکل بربخورند. این کناره‌گیری و انزوا ممکن است قلدرها را جسورتر کند و موجب عذابی دائمی برای فرد قربانی شود.
• به‌خطر‌افتادن سلامت جسمانی: اضطراب و فشار عاطفی ناشی از آزار و اذیت اینترنتی ممکن است به‌صورت نشانه‌های فیزیکی مانند سردرد، معده‌درد، بی‌خوابی و تغییر در اشتها ظاهر شود. اضطراب مزمن سیستم ایمنی بدن فرد را ضعیف می‌کند و آسیب‌پذیری در برابر بیماری‌ها را افزایش می‌دهد.
• خودآزاری و افکار خودکشی: در موارد شدید و بغرنج، آزار و اذیت اینترنتی ممکن است باعث رفتارهای خودآزاری و فکر به خودکشی در میان نوجوانان شود. اذیت‌های بی‌امان از سوی آزارگران محیط آنلاین، ممکن است باعث شود که فرد قربانی احساس کند در دام افتاده و راه گریزی ندارد و راه رهایی خود را در خودکشی ببیند.  
• تأثیر منفی بر اعتبار آنلاین: انتشار محتوای ناسودمند یا شرم‌آور از یک فرد در محیط اینترنت، ممکن است تأثیرات منفی طولانی‌مدتی بر شهرت و اعتبار او داشته باشد. حتی ممکن است بر روابط او، فرصت‌های تحصیلی یا شغلی آینده و حضورش در فضای آنلاین تأثیر بگذارد.

 

راهکارهای مقابله با آزار و اذیت اینترنتی:

در ادامه، راهکارهایی را برای مقابله با قلدری‌ اینترنتی و جلوگیری از آزار و اذیت آنلاین پیشنهاد می‌کنیم:

آموزش و آگاهی: علاوه بر آموزش و اطلاع‌رسانی نهادهای دولتی در رسانه‌ها، خانواده‌ها نیز می‌توانند در آموزش فرزندانشان برای در ‌امان ‌‌ماندن از قلدری‌های آنلاین سهم به‌سزایی داشته باشند. 

پدران و مادران با داستان‌گویی، کتابخوانی، و گفت‌و‌گوهای باز و سازنده و بازگو‌کردن ماجراهای مرتبط با آزارگری آنلاین می‌توانند فرزندانشان را با مهارت‌های استفاده‌ی امن از دنیای دیجیتال، محافظت از اطلاعات شخصی و واکنش به تهدیدهای آنلاین آشنا کنند. تلاش مشترک نهادهای دولتی و نهاد خانواده برای مبارزه با قلدری آنلاین و ایجاد فضای دیجیتالی امن‌تر مکمل یکدیگر است.

گزارش و مسدودسازی: شیوه‌های بلاک‌کردن و گزارش‌دادن اکانت‌های آزارگر در شبکه‌های اجتماعی را بیاموزید و به فرزندان خود منتقل کنید.

حمایت و پشتیبانی: افرادی که آزار اینترنتی را تجربه می‌کنند، تشویق کنید تا با دوستان قابل اعتماد، اعضای خانواده و کارشناسان مشورت کنند. 

 به فرزندانتان اطمینان دهید که در صورت بروز هرگونه مشکلی در ارتباطات آنلاین می‌توانند بدون ترس از قضاوت به شما مراجعه کنند و مشکلشان را در میان بگذارند. در صورتی‌که فرزندتان تجربه‌های ناخوشایندش را برای شما بازگو کرد، دسترسی او را به اینترنت قطع نکنید. این کار موجب می‌شود که دیگر از شما کمک نخواهد. ایجاد محیط امنی که فرزند شما در آن احساس راحتی و حمایت کند، بسیار ارزشمند و مهم است. تشویق بچه‌ها به بیان احساساتشان به آن‌ها کمک می‌کند تا به دنبال راهنمایی باشند و حمایت عاطفی دریافت کنند. 

تقویت عزت‌نفس کودک و نوجوان: افزایش عزت‌نفس به کودکان و نوجوانان کمک می‌کند تا تصور مثبتی از خود داشته باشند و توانایی‌های خود را باور کنند. هنگامی که آن‌ها احساس می‌کنند مهم و ارزشمندند، در مقابله با قلدری‌های آنلاین مجهزتر می‌شوند و احتمال کمتری وجود دارد که تحت‌تأثیر نظرات منفی یا آزار و اذیت اینترنتی قرار ‌گیرند.

مقابله با زورگویی سایبری و ایجاد یک محیط دیجیتالی امن و سالم مستلزم تلاش جمعی افراد، خانواده‌ها و سیاست‌گذاران جامعه است. پرورش فرهنگ مهربانی و تفاهم، کودکان و نوجوانان را تشویق می‌کند تا با همسالان خود همدلی کنند، در برابر قلدری بایستند و اگر لازم شد، حمایت و پشتیبانی درخواست کنند. 

ابتکارات آموزشی، چه در خانه و چه در مدرسه، در آگاهی‌بخشی درباره‌ی عواقب آزار و اذیت سایبری نقش بسیار مهمی دارند.