مهارت برنامه‌ریزی؛ نکاتی برای آموزش به کودکان
آیا فرزندتان در کارهای شخصی خود هنوز به شما وابسته است؟ آیا انجام بعضی از کارها را فراموش می‌کند؟ آیا می‌دانید که کودکان توانایی ذاتی برنامه‌ریزی را دارند، اما ممکن است به علت استفاده‌نکردن از این مهارت به‌تدریج آن را فراموش کنند؟
همان‌طور که ماهیچه‌های بدن به استفاده و تقویت نیاز دارند، مهارت‌های برنامه‌ریزی کودکان نیز به پرورش و تقویت نیاز دارد.
مهارت‌های برنامه‌ریزی در دوران کودکی
مهارت‌های برنامه‌ریزی در دوران کودکی شامل توانایی «ایجاد برنامه»، یعنی توانایی تعیین هدف، شناسایی توالی کارها برای رسیدن به هدف و سپس انجام آن کارها است.
برنامه‌ریزی به «توانایی تعیین راهبرد» برای حل مشکلات یا «انجام وظایف» اشاره دارد.
مهارت برنامه‌ریزی از حدود 5 تا 6 سالگی در کودک شروع به رشد می‌کند و در دوران دبستان تقویت می‌شود. البته این مهارت از همان ابتدا کامل نیست و با بزرگ‌ترشدن کودک به‌تدریج اصلاح و کامل می‌شود.
برنامه‌ریزی برای نوشتن تکالیف مدرسه و انجام پروژه‌ی علمی نمونه‌ای از موقعیت‌هایی است که فرزند شما برای پیشبرد آن‌ها به مهارت برنامه‌ریزی نیاز دارد. مثلاً برای یک پروژه‌ی علمی، دانش‌آموزان معمولاً به شناسایی مسئله، تأیید معلم، جمع‌آوری داده‌ها، اجرای آزمایش، نوشتن نتایج و نتیجه‌گیری نیاز دارند که اولویت‌بندی این کارها و به سرانجام رساندن آن‌ها به برنامه‌ریزی و کار منسجم نیاز دارد.
فواید آموزش مهارت برنامه‌ریزی به کودکان
مجهزبودن به مهارت برنامه‌ریزی فواید بی‌شماری دارد که به تعدادی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:
افزایش اعتماد‌به‌نفس
زمانی‌که فرزندتان برنامه‌ریزی را بلد باشد، احساس می‌کند که می‌تواند هر کار ساده یا پیچیده‌ای را با موفقیت انجام دهد. او زندگی‌اش را در کنترل خودش می‌بیند و احساس امنیت می‌کند.
برنامه‌ریزی تا پایان عمر
زیبایی مهارت برنامه‌ریزی این است که بعد از آموزش، به بخشی جدایی‌ناپذیر از نحوه‌ی یادگیری و زندگی فرزندتان تبدیل می‌شود و همیشه با او همراه خواهد بود.
سازماندهی آسان زندگی روزمره
اگر فرزندتان در برنامه‌ریزی موفق باشد، سازماندهی روزها و هفته‌ها برایش آسان‌تر خواهد بود زیرا وقتی می‌داند چه اتفاقی در حال رخ‌دادن است، راحت‌تر می‌تواند خود را با آن سازگار کند.
به‌دست‌آوردن مهارت‌های ذهنی
کودک بدون توانایی برنامه‌ریزی مانند فردی است که تلاش می‌کند یک زبان خارجی را بدون ابزار مناسب یاد بگیرد.
نکاتی برای تقویت مهارت‌های برنامه‌ریزی در کودکان
به‌طور مداوم به یک قدم جلوتر فکر کنید
توانایی فکرکردن به آینده در برنامه‌ریزی و موفقیت تفاوت چشمگیری ایجاد می‌کند. وقتی فرزندتان این مهارت را داشته باشد، بهتر می‌تواند اتفاق‌های بعدی را پیش‌بینی کند و در هنگام رویارویی با مشکلات برخورد مؤثرتری نشان دهد. فرزندتان به کمک برنامه‌ریزی می‌تواند از هر موقعیتی نهایت استفاده را ببرد و برای هر کاری آمادگی بیشتری داشته باشد.
وقتی این کار را به بازی تبدیل می‌کنید و مثلاً از فرزندتان می‌خواهید که وقتی نقاشی می‌کشد به شما بگوید که قرار است بعد از آن چه کاری را انجام دهد، یادگیری این مهارت برای او آسان‌تر خواهد بود.
از تخیل کودک استفاده کنید
خیال‌پردازی مبنای همه‌ی مهارت‌های برنامه‌ریزی است. تقویت قدرت خیال‌پردازی فرزندتان به او کمک می‌کند تا برنامه‌ریزی بهتری داشته باشد. استفاده از تخیل راهی بی‌نظیر برای آموزش اوست که بفهمد چگونه برای حل یک مشکل به انواع راه‌حل‌های ممکن دست پیدا کند و خود را برای رویارویی با موقعیت‌های آینده آماده کند. مثلاً می‌توانید داستانی بگویید و سؤالاتی درباره‌ی آن مطرح کنید تا فرزندتان به این فکر کند که اگر در آن موقعیت قرار می‌گرفت، چه کارهایی انجام می‌داد.
از نقشه‌ی جهان استفاده کنید
یکی از راه‌هایی که می‌توانید به فرزندتان بیاموزید از مهارت برنامه‌ریزی استفاده کند، این است که از او بخواهید روی نقشه‌ی ایران یا جهان برچسب بچسباند و تصور کند که کجا خواهد رفت. وقتی او شروع می‌کند به برچسب‌زدن روی مقصد سفر آینده‌اش، می‌توانید از او بپرسید که آنجا به دیدن چه جاهایی خواهد رفت یا ممکن است چه خوراکی‌هایی بخورد. این تمرین به فرزندتان کمک می‌کند که حتی اگر در موقعیتی قرار نداشته باشد، بتواند به آن فکر کند و برایش برنامه بریزد.
برنامه‌ریزی وعده‌های غذایی را به فرزندتان بسپارید
یکی از قسمت‌های مهم برنامه‌ریزی، تهیه‌ی غذای روزانه‌ی خانواده است. ممکن است فعالیتی ساده به‌نظر برسد، اما از فرزندتان بخواهید وعده‌های غذایی یک روز خانواده را برنامه‌ریزی کند. می‌توانید از او بپرسید که چه غذاهایی را برای کدام روز از هفته در نظر گرفته است. حتی می‌توانید از او بخواهید که بر اساس مواد غذایی موجود در خانه، برای آماده‌کردن غذا برنامه‌ریزی کند. این یکی از مهارت‌های زندگی است که فرزند شما یاد خواهد گرفت تا در آینده به خودکفایی بیشتری برسد.
از فرزندتان بخواهید برای انجام یک فعالیت برنامه‌ریزی کند
وقتی بچه‌ها رفتن به مدرسه را شروع می‌کنند، یاد می‌گیرند که چگونه فعالیت‌های روزانه‌ی خود را برنامه‌ریزی کنند. این کار ممکن است تغییر بزرگی در روند زندگی بعضی از کودکان ایجاد کند، اما به‌هرحال باید به آن عادت کنند. برای کمک به فرزندتان در برنامه‌ریزی کارهایش، می‌توانید این پیشنهادها را به‌کار بگیرید:
یک هدف واقع‌بینانه، اما سرگرم‌کننده تعیین کنید
به فرزندتان بیاموزید که کار خود را با در نظر گرفتن پایان آن آغاز کند. وقتی او بداند برای چه نتیجه‌ای تلاش می‌کند، انگیزه‌اش دوچندان می‌شود.
مراحل را مشخص کنید
وقتی فرزندتان پایان کار خود را ببیند، می‌تواند برای دستیابی به یک هدف بزرگ گام‌های کوچک‌تری را تعیین کند. مثلاً اگر فرزندتان در حال انجام‌دادن تکالیفش باشد، هدف این است که آن را به پایان برساند. پس گام‌های کوچک‌تر فراهم‌کردن وسایل آن کار، کمک‌گرفتن از پدرومادر و پیداکردن یک مکان آرام برای انجام کار است.
فرصت نهایی تعیین کنید
اگر به فرزندتان مهلت مشخص و محدودی برای انجام تکالیف ندهید یا خودش آن را تعیین نکند، ممکن است در آخر، تکالیفش انجام‌نشده باقی بماند.
اولویت‌بندی و اقدام را فراموش نکنید
به فرزندتان بیاموزید که وظایفش را به ترتیب اهمیت برنامه‌ریزی کند و مهم‌ترین کارها را در اولویت قرار دهد. علاوه‌براین به او یاد بدهید که کار اول را تمام کند، بعد سراغ کار بعدی برود.
سخن پایانی
شاید این جمله را شنیده باشید که «شکست در برنامه‌ریزی، برنامه‌ریزی برای شکست است.»
توسعه‌ی مهارت‌های برنامه‌ریزی بسیار دشوار است. گاهی اوقات، حتی بزرگسالان برای برنامه‌ریزی روزانه‌ی خود به مشکل برمی‌خورند، چه رسد به برنامه‌ریزی برای کل زندگی‌شان. این مهارتی است که باید به فرزندانمان بیاموزیم تا بهترین شرایط را برای موفقیت در زندگی تحصیلی و حرفه‌ای آن‌ها فراهم کنیم.
