ترس کودکان از تاریکی و تنهایی: دلایل و راهکارهای مقابله

در جایگاه پدر یا مادر، احتمالاً یکی از مشکلات اساسی شما زمانی که می‌خواستید محل خواب فرزندتان را جدا کنید، ترس او از تنهاماندن و تاریکی بوده است. شاید در اطرافتان هم دیده و شنیده‌ باشید که یکی از مسائل جدی بسیاری از پدرومادرها این است که فرزندشان تنهایی نمی‌خوابد، در اتاقش ‌تنهایی بازی نمی‌کند، و به‌هیچ‌وجه نمی‌تواند تنها به دست‌شویی برود. 

با درنظرگرفتن مشغله‌های پدرومادرهای امروز، این موضوع یکی از مشکلات مهم و اساسی در ارتباط با فرزندشان است.

 

اما دلیل این مسئله چیست و چگونه می‌توانیم آن را حل کنیم؟ 

دلیل ترس کودکان از تاریکی:

ظرفیت ادراکی کودکان، و به‌طور کلی انسان‌ها، بین حواس مختلف آن‌ها تقسیم شده است. حال اگر در موقعیتی قرار بگیریم که یکی از حواس پنج‌گانه‌ی ما فعال نباشد، سهم بیشتری به حس‌های دیگر خواهد رسید.

در تاریکی و به‌هنگام تنهایی نیز یکی از دلایلی که باعث ترس کودکان می‌شود همین است. درواقع وقتی کودک وارد یک اتاق تاریک می‌شود، محرک‌های محیطی پرت‌کننده‌ی حواس کاهش می‌یابد و در نتیجه حس بینایی کودک فعال‌تر عمل می‌کند. این فعال‌تر شدن حس بینایی وقتی با قدرت تخیل و داستان‌پردازی کودک ترکیب می‌شود، سایه‌ی یک چوب‌لباسی را به هیولایی پنج‌سر تبدیل می‌کند و او را می‌ترساند.

دلیل ترس کودکان از تنهایی:

 همین فرآیند زمانی که کودک تنها می‌شود نیز رخ می‌دهد. در تنهایی، اضطراب و ترس به سراغ کودک می‌آید. در پس‌زمینه‌ی ذهن کودک، عواملی وجود دارد که ترس از تنهایی و تاریکی را تشدید یا تعدیل می‌کند.

مقاله‌ی دلبستگی ناایمن را در دانابن بخوانید. در این مقاله، درباره‌ی انواع دلبستگی صحبت کرده‌ایم. دلبستگی ناایمن در حالتی ایجاد می‌شود که کودک از در‌دسترس‌بودن پدرومادر اطمینان کافی ندارد. درواقع کاملاً مطمئن نیست که هر بار از مادر یا پدرش دور یا جدا می‌شود، آیا دوباره به آغوش آن‌ها برمی‌گردد یا خیر. 

این کودکان، عموماً به نوعی از اضطراب دچار می‌شوند که به آن اضطراب جدایی گفته می‌شود. اضطراب جدایی عبارت است از آشفتگی در هنگام جدا‌شدن از کسی که به ما نزدیک است و او را دوست داریم؛ مانند پدرومادر.

حتماً تابه‌حال مادرانی را دیده‌اید که با فرزندشان به مهدکودک یا مدرسه می‌روند و پشت در کلاس می‌نشینند تا فرزندشان بتواند در کلاس بماند. آن‌ها می‌گویند تا زمانی که فرزندشان از حضور فیزیکی مادر مطمئن نباشد، نمی‌تواند ماندن در کلاس را تحمل کند. این گروه از کودکان به اضطراب جدایی دچارند و حتی به مدت کوتاه هم نمی‌توانند از پدر یا مادرشان جدا شوند چراکه به بازگشت آن‌ها اطمینان ندارند. در نتیجه، به‌طور کلی بیشتر از بچه‌های دیگر از تنهاشدن و موقعیت‌های تهدید‌آمیزی مانند تاریکی می‌ترسند. 

علاوه بر این، کودکانی که زمینه‌ی اضطرابی دارند، در تاریکی و تنهایی ترس بیشتری را تجربه می‌کنند، اما چه مواردی در کودکان اضطراب ایجاد می‌کند؟

تجربه‌ی جدایی طولانی از پدرومادر به‌ویژه در سن کم؛ به‌طور مثال سفر پدر یا مادر پیش از دوسالگی کودک، حتی به مدتی کوتاهی در حد یک هفته، ممکن است به ایجاد زمینه‌ی اضطراب در کودک منجر شود. 

قرار‌گرفتن در معرض تنش خانوادگی به‌ویژه بین پدر و مادر؛ کودکانی که در خانه شاهد تنش و درگیری بین پدر‌ومادرشان باشند، اضطراب بسیاری را تجربه خواهند کرد. اگر این اختلاف و درگیری به جدایی پدر و مادر نیز بینجامد، آسیب‌های عمیق و ماندگاری را برای کودک در پی خواهد داشت. 

تجربه‌ی مرگ یا بیماری نزدیکان؛ گاهی اوقات مرگ یا بیماری شدید یکی از نزدیکان مانند پدربزرگ یا مادربزرگ و تأثیری که این اتفاق روی اعضا و فضای خانواده می‌گذارد، در کودکان اضطراب ایجاد می‌کند.

به‌دنیا‌آمدن فرزند جدید؛ فرزند جدید، خواه ناخواه، توجه و وقت پدرومادر را به خود معطوف خواهد کرد و ممکن است باعث شود فرزند بزرگتر احساس طردشدگی کند. احساس کنارگذاشته‌شدن یا دوست‌داشته‌‌نشدن ممکن است اضطراب زیادی را به کودک منتقل کند. 

 

کلام پایانی

هر چند ترس از تاریکی و تنهایی مانند ترس از ارتفاع و صدای بلند، ترس‌هایی غریزی نیستند و با ما به دنیا نمی‌آیند، اما در اغلب کودکان با شدت‌های مختلف دیده می‌شوند. 

به خاطر داشته باشید که اگر فرزندتان زمینه‌ی اضطرابی نداشته باشد، احتمالاً این ترس‌ها مشکل پایدار و ماندگاری نخواهد بود و با اطمینان از اینکه در تاریکی و تنهایی، خطری او را تهدید نمی‌کند، برطرف خواهند شد. همچنین در نظر داشته باشید که بیشتر ترس‌های بچه‌ها با دیدن ترس دیگران ایجاد می‌شود؛ یا به عبارت دیگر آموخته می‌شود. برای مثال اگر وقتی برق می‌رود، شما که مادر هستید جیغ بزنید و ترس شدیدی را نشان بدهید، فرزندتان یاد می‌گیرد که باید از تاریکی بترسد