حساسیت کودک به ماهی
آیا می‌توان به کودکان نوپا ماهی داد؟
ماهی نقش مهمی در یک رژیم غذایی متعادل دارد. ماهی سرشار از مواد مغذی است و می‌تواند در رشد و سلامت کودکان اثرگذار باشد.ماهی یک منبع مهم پروتئین و چربی (لیپید) است. نقش چربی در بدن عبارت است از تأمین انرژی، ایجاد لایه محافظ برای ارگان‌های حیاتی بدن و مراقبت از آنها در برابر دماهای بسیار سرد و بسیار گرم، و جذب ویتامین‌های محلول در چربی. ماهی حاوی اسیدهای چرب امگا۳ است که در رشد مغز، رشد چشم‌ها و قدرت بینایی، سیستم ایمنی، و سلامت قلب نقش مهمی دارند. بسیاری از ماهی‌ها حاوی ویتامین‌های دی، ای، ب۱، ب۳، ب۶ و ب۱۲ هستند. ماهی همچنین مقادیر قابل‌توجهی کلسیم، آهن و فلوراید دارد.
حساسیت به ماهی چیست؟
حساسیت به ماهی با حساسیت به غذای دریایی تفاوت دارد. منظور از غذای دریایی، هم ماهی است (مانند تن و قزل‌آلا) و هم آبزیان سخت‌پوست (مانند میگو و لابستر). اما این دو گروه از نظر بیولوژیکی با هم متفاوت‌اند. هر دو آنها غذای دریایی هستند، اما بعضی افراد ممکن است به ماهی حساسیت داشته باشند اما به میگو حساسیت نداشته باشند.
بعضی از افراد هم ممکن است فقط به بعضی ماهی‌ها حساسیت داشته باشند. بیشتر افرادی که به ماهی حساسیت دارند، وقتی آن را می‌خورند دچار واکنش آلرژیک می‌شوند. اما بدن بعضی از افراد به تماس پوستی با ماهی یا به بوی آن هنگام طبخ هم واکنش آلرژیک نشان می‌دهد.
حساسیت به ماهی ممکن است در هر سنی به وجود بیاید. حتی ممکن است کسی تا سنین بزرگسالی همیشه ماهی خورده باشد اما دچار حساسیت به آن شود. حساسیت غذایی بعضی‌وقت‌ها پس از مدتی از بین می‌رود، اما معمولاً وقتی کسی دچار حساسیت غذایی شد، این حساسیت تا پایان عمر با او خواهد بود.
نشانه‌ها و علائم حساسیت به ماهی چیست؟
نقش سیستم ایمنی بدن مقابله با عوامل بیماری‌زاست، اما در کسی که به ماهی حساسیت دارد، سیستم ایمنی به پروتئین موجود در ماهی واکنش نشان می‌دهد. چنین فردی، هر بار که ماهی می‌خورد (یا در موارد نادری حتی وقتی به آن دست می‌زند یا بوی آن را تنفس میکند)، سیستم ایمنی فکر میکند که با یک مولکول پروتئین مهاجم طرف است و در مقابل، موادی مانند هیستامین در بدن آزاد میکند. آزادشدن این مواد باعث علائم زیر می‌شود:
- خس‌خس سینه
- دشواری تنفس
- سرفه
- گرفتگی صدا
- تنگ‌شدن راه گلو
- دل‌درد
- استفراغ
- اسهال
- خارش، ورم یا آب آمدن از چشم
- کهیر
- نقاط قرمز روی پوست
- ورم
- افت فشار خون به طوری که باعث سرگیجه یا از بین رفتن هشیاری (غش) شود.
واکنش آلرژیک افراد به ماهی با یکدیگر متفاوت است. اما واکنش یک فرد به ماهی هم ممکن است هر بار با بار بعد فرق کند. حساسیت به ماهی ممکن است به نوعی واکنش شدید منجر شود که به آن آنافیلاکسی گفته می‌شود. حتی اگر همیشه واکنش فرد به ماهی ملایم بوده، باز هم ممکن است یک بار واکنش شدید یا آنافیلاکسی نشان دهد. آنافیلاکسی ممکن است ابتدا با علائم حساسیت غیرشدید شروع شود اما خیلی زود تشدید پیدا کند. ممکن است فرد حتی نتواند خوب نفس بکشد، یا غش کند. آنافیلاکسی معمولاً در چند اندام مختلف واکنش ایجاد میکند. اگر به آنافیلاکسی رسیدگی نشود، ممکن است جان فرد را به خطر بیندازد.
در زمان واکنش آلرژیک چه کنیم؟
اگر فرزندتان به ماهی حساسیت دارد (یا دچار نوع دیگری از حساسیت غذایی است) همیشه دو قلم اپینفرین (خودتزریق‌کننده اپینفرین) در دسترس داشته باشید تا در صورت واکنش شدید استفاده کنید.
قلم اپینفرین (خودتزریق‌کننده اپینفرین) یک داروی نسخه‌ای است که در سرنگ‌های کوچک و قابل‌حمل تولید می‌شود. استفاده از آن آسان است. پزشک روش استفاده از آن را به شما یاد خواهد داد. البته خود کودک هم در صورتی که سنش اجازه دهد می‌تواند روش کار یاد بگیرد تا در صورت لزوم از آن استفاده کند. اگر فرزندتان لازم است اپینفرین همراه داشته باشد (مثلاً در مدرسه)، حتماً آن را در جایی بگذارد که دسترسی به آن آسان باشد (مثلاً در کیف یا جیبش باشد نه در کمد مدرسه یا در اتاق بهداشت).
گاهی دکتر یک برگه راهنما می‌دهد که اقدامات لازم در زمان واکنش آلرژیک در آن نوشته شده است. این برگه به شما کمک میکند آمادگی لازم را داشته باشید، واکنش آلرژیک را تشخیص دهید و به آن رسیدگی کنید. این برگه را در اختیار هر کسی که از فرزندتان مراقبت میکند قرار دهید، از فامیل و دوست گرفته تا مدرسه تا والدین دوستان فرزندتان. دستبندهایی هم وجود دارد که نوع حساسیت کودک روی آن نوشته شده است و می‌توانید در صورت تمایل از آنها تهیه کنید.
در زمان بروز واکنش آلرژیک، هر ثانیه اهمیت دارد. اگر فرزندتان دچار علائم آلرژیک شدید شده است، مانند ورم لب‌ها و دهان یا دشواری تنفس، سریعاً از قلم اپینفرین استفاده کنید. همچنین اگر واکنش آلرژیک در دو اندام مختلف دیده می‌شود، مثلاً اگر کودک هم دچار کهیر شده و هم استفراغ میکند، از قلم اپینفرین استفاده کنید. سپس با اورژانس تماس بگیرید یا فرزندتان را به بیمارستان برسانید. یادتان باشد که حتی اگر علائم شدید فعلاً قطع شده است، فرزندتان باید تا تثبیت شرایطش تحت نظر پزشک باشد چون ممکن است موج دیگری از علائم بروز کند.
برخی متخصصان توصیه می‌کنند که همیشه داروهای ضدحساسیت غیرنسخه‌ای مانند آنتی‌هیستامین هم داشته باشید. این داروها به برطرف‌شدن علائم خفیف کمک میکند. البته اگر حساسیت شدید اتفاق افتاد، آنتی‌هیستامین را بعد از اپیفرین مصرف کنید و نه قبل از آن.
چه نکات دیگری را لازم است بدانیم؟
اگر آزمایش نشان داد که فرزندتان دچار حساسیت به ماهی است، پزشک دستورات و توصیه‌هایی ارائه خواهد داد تا فرزندتان دچار مشکل نشود. برای آن که واکنش آلرژیک به وجود نیاید، او لازم است اصلاً ماهی مصرف نکند، و غذایی که در آن از ماهی استفاده شده (حتی کم) نخورد. اگر او با بوی ماهی هم دچار واکنش آلرژیک می‌شود، باید از رستوران‌ها و مکان‌هایی که در آن ماهی طبخ می‌شود هم دوری کند.
هنگام تهیه موادغذایی بسته‌بندی‌شده، حتماً اطلاعات آن را بخوانید تا مطمئن شوید که در آن از ماهی استفاده نشده باشد. در ایالات متحده، تولیدکنندگان محصولات غذایی موظف‌اند در صورتی که در محصولشان مواد حساسیت‌زای رایج مانند ماهی وجود دارد آن را روی بسته‌بندی محصول درج کنند. بنابراین یا در مواد تشکیل‌دهنده کلمه ماهی درج شده است یا جایی روی بسته محصول عبارت «حاوی ماهی» را خواهید دید.
بعضی محصولات غذایی ممکن است خودشان حاوی ماهی نباشند اما در زمان تولید به نوعی با ماهی تماس پیدا کنند. به این وضعیت سرایت آلودگی گفته می‌شود. گاهی اوقات روی بسته‌بندی محصول چنین عبارتی خواهید دید: «ممکن است حاوی ماهی باشد»، «تولیدشده در کارخانه‌ای که ماهی هم در آن فراوری می‌شود» یا «تولیدشده با تجهیزاتی که برای ماهی هم استفاده می‌شود». البته همه تولیدکنندگان محصولات غذایی چنین چیزی را روی بسته محصول درج نخواهند کرد. بنابراین اگر شک دارید می‌توانید به آنها تلفن یا ایمیل بزنید.
سرایت آلودگی در رستوران‌ها زیاد اتفاق می‌افتد. در آشپزخانه رستوران، غذایی که دارای ماهی نیست هم ممکن است به ماهی آغشته شود چون کارکنان دستوران ممکن است از ظروف و لوازم مشترکی برای آماده‌سازی موادغذایی مختلف استفاده کنند (چاقو، تخته یا تابه‌مشترک)، یا حتی ماهی و غذاهای دیگر را در یک روغن سرخ کنند.
در رستوران‌های غذاهای دریایی احتمال این گونه آغشتگی خیلی بالاست. به همین دلیل، بعضی از افراد کلاً ترجیح می‌دهند که به چنین رستوران‌هایی نروند. ماهی در غذاهای آسیای شرقی هم به‌وفور استفاده می‌شود، بنابراین در رستوران‌های چینی، ویتنامی، تایلندی و ژاپنی هم احتمال آغشته‌بودن همه غذاها به ماهی زیاد است. به طور کلی، در صورت حساسیت به ماهی، بهتر است در هیچ رستورانی غذای سرخ‌شده سفارش ندهید چون بسیاری از رستوران‌ها مرغ، سیب‌زمینی و ماهی را در روغن مشترک سرخ می‌کنند.
اگر فرزندتان قرار است در جایی غیر از خانه غذا بخورد حتماً دو عدد قلم اپینفرین که تاریخ آن نگذشته باشد همراه داشته باشد. به علاوه، به افرادی که قرار است غذای فرزندتان را آماده کنند اطلاع دهید که او به ماهی حساسیت دارد. شاید هم بهتر باشد در صورت امکان با او غذا بفرستید تا خیالتان راحت باشد. اگر به رستوران رفتید و مسؤول رستوران از این که به او گفتید غذای بدون ماهی می خواهید با بی‌اعتنایی یا تندی برخورد کرد، در آن رستوران غذا نخورید.
در مورد احتمال سرایت آلودگی و آغشتگی مواد غذایی به یکدیگر با مسؤولان مدرسه هم صحبت کنید. بعضی از خانواده‌هایی که فرزندشان حساسیت غذایی دارد ترجیح می‌دهند او کلاً از غذای مدرسه استفاده نکند و از خانه غذا ببرد.
منبع: kidshealth.org
