نشانه‌های نیاز کودک به روانشناس
امروزه، بر خلاف گذشته، آگاهی جامعه درباره‌ی اهمیت کمک‌گرفتن از کارشناسان سلامت روان رو به افزایش است. افراد و خانواده‌ها دیگر مراجعه به روانشناس را ضعف یا نقص تلقی نمی‌کنند و مداخلات به‌هنگام پدر و مادرها در مشکلات سلامت روان فرزندانشان، اتفاق خوب و امیدوارکننده‌ای است. مراجعه‌ی کودک به روانشناس نیز جای خود را در جامعه باز کرده، چراکه از چالش‌های دوران بزرگسالی پیشگیری می‌کند.
امروزه بسیاری از افراد از خدمات روانشناختی استفاده می‌کنند و از آن بهره می‌برند، اما باید این نکته را در نظر داشته باشید که لازم نیست همه‌ی آدم‌ها به روانشناس مراجعه کنند و اگر کسی احساس نیاز نمی‌کند و مسئله‌ی چندان اذیت کننده‌ای در زندگی‌اش وجود ندارد، هیچ اجبار یا لزومی نیست که به روانشناس مراجعه کند.
در این نوشتار توضیح داده‌ایم که با دیدن چه نشانه‌هایی می‌توانید پی ببرید که فرزندتان به روانشناس نیاز دارد. جدی‌گرفتن به‌موقع این نشانه‌ها بر سلامت روانی کودک تأثیر چشمگیری دارد.
قبل از اشاره به نشانه‌های نیاز کودک به روانشناس، به نکات زیر توجه کنید:
موقعیت: گاهی در زندگی با چالش‌ها و موقعیت‌های اضطراب‌آوری مواجه می‌شویم. همان‌طور که ما بزرگسالان در چنین مواقعی آسیب‌پذیر می‌شویم، فرزندمان نیز چنین است؛ موقعیت‌هایی مثل از دست دادن عزیزان، جابه‌جایی از مدرسه‌ای که کودک دلبستگی زیادی به آن داشته، بیماری اعضای خانواده، ورشکستگی و مسائل استرس‌آور مشابه. فراهم‌آوردن فرصت برای ملاقات فرزندتان با روانشناس کمک می‌کند او این دوره را با سختی کمتری سپری کند.
سن کودک و ویژگی‌های رشدی او: گاهی اوقات برخی از رفتارهای ناسازگارانه‌ی کودک، بخشی از فرایند طبیعی و بهنجار رشد اوست؛ مثلاً نه‌گفتن‌های مکرر در بازه‌ی سه تا چهارسالگی کودکان طبیعی است.
شدت و فراوانی: اگر رفتارها و نشانه‌های فرزندتان زیاد تکرار می‌شود یا آن‌قدر شدید است که فعالیت روزمره‌ی او را تحت‌تأثیر قرار داده، بهتر است فرصت مراجعه‌ی فرزندتان به روانشناس را فراهم کنید.
نشانه‌های نیاز کودک به روان‌درمانگر و روانشناس
نکته‌ی مهم: طبیعی است اگر بزرگسالان و کودکان گاهی برخی از نشانه‌ها را بروز دهند؛ مثلاً پرخاش کنند، بدخواب شوند، بی‌حوصله باشند یا احساس‌های چندگانه داشته باشند. در این نوشتار مواقعی را بررسی می‌کنیم که چنین نشانه‌هایی ادامه‌دار و طولانی شود یا آن‌قدر شدت بگیرد که عملکرد روزانه را مختل کند.
اگر این نشانه‌ها را در فرزندتان مشاهده می‌کنید، احتمالاً نیاز دارد که با روانشناس کودک ملاقات کند:
- تغییرات در الگوی خواب: اگر الگوی خواب همیشگی فرزندتان به‌طور واضح تغییر کرده؛ مثلاً پرخواب یا کم‌خواب شده، سخت می‌تواند بخوابد، سخت بیدار می‌شود یا مدام کابوس شبانه می‌بیند، باید از حمایت حرفه‌ای روانشناس کودک استفاده کند.
- تمایل زیاد به تنهایی: اگر فرزندتان دعوت دوستانش را رد می‌کند تا تنها باشد، دوست ندارد به مهمانی برود یا تمایلی نشان نمی‌دهد که در خانه با هم‌بازی‌هایش وقت بگذراند، ممکن است نیاز داشته باشد که به روانشناس مراجعه کند.
- پرخاشگری: اگر خودتان احساس می‌کنید فرزندتان زودتر از همیشه از کوره در می‌رود یا دیگران این را می‌گویند، اگر همسالانش را می‌زند، اگر پرخاش کلامی یا فیزیکی دارد، دیگران را مسخره می‌کند یا به‌طور کلی تندخو شده است، بهتر است او را به روانشناس کودکان نشان دهید. برای مطالعه بیشتر به مقاله "علت پرخاشگری کودکان" مراجعه کنید.
- شرکت‌نکردن در فعالیت‌هایی که قبلاً دوست داشته: اگر فرزندتان دیگر به فعالیت‌های محبوب گذشته‌اش تمایلی نشان نمی‌دهد یا اگر در گذشته ورزش، قدم‌زدن در پارک یا کشیدن نقاشی را دوست داشت، اما حالا به‌طور ناگهانی به آن‌ها تمایل نشان نمی‌دهد، بهتر است این مسئله را بیشتر بررسی کنید.
- تغییر در الگوی تغذیه: اگر فرزندتان به‌طور ناگهانی کم‌‌اشتها شده یا پرخوری می‌کند، باید به پزشک مراجعه کنید و اگر از نظر جسمی هیچ مشکلی وجود نداشت، فرصت دیدار فرزندتان با روانشناس را فراهم کنید.
- غم بیش از اندازه: اگر احساس می‌کنید فرزندتان مدتی است غم را تجربه می‌کند، فعالیت بدنی‌اش کم شده و خیلی زود گریه‌اش می‌گیرد، لازم است که بررسی مسئله را به روانشناس کودکان بسپارید.
- نگرانی زیاد: اگر احساس می‌کنید فرزندتان مدتی است مضطرب شده، ناخن‌هایش را می‌جود، با موهایش زیاد بازی می‌کند، به محرک‌های معمولی واکنش‌های شدید نشان می‌دهد، علت اضطراب او را پیدا کنید یا از روانشناس کمک بگیرید.
- تغییر در محتوای بازی‌ها: اگر فرزندتان در بازی‌هایش محتوای مرگ وجود دارد، با اسباب‌بازی‌هایش خشونت‌آمیز رفتار می‌کند یا مدادی را که برای نقاشی در دست دارد، آن‌قدر فشار می‌دهد که کاغذ پاره می‌شود، بهتر است با روانشناس کودک مشورت کنید.
- ناامیدی: اگر فرزندتان در هر موضوعی فقط نیمه‌ی تاریک آن را می‌بیند، حرف‌هایی درباره‌ی ناخوشایندی زندگی و دنیا می‌زند و آرزو می‌کند که کاش به دنیا نیامده بود، از مشاور کمک بگیرید. وقتی فرزندتان بیش از حد بر روی جنبه‌های منفی زندگی تمرکز کند و اظهاراتی نشان از یأس و ناامیدی داشته باشد، ممکن است این مسئله نشان‌دهنده‌ی نیاز به حمایت عاطفی بیشتر و درک عمیق‌تر از احساسات وی باشد.
- تمایل به آسیب‌رساندن به خود: اگر فرزندتان صحبت از آسیب رساندن به خود می‌کند، این یک مورد اضطراری روانشناختی است که نیازمند توجه فوری است. مراجعه به یک روانشناس کودک می‌تواند به شناسایی منابع درد و ناراحتی فرزندتان کمک کند و استراتژی‌هایی برای مدیریت افکار و رفتارهای مخرب را ارائه دهد.
- نشانه‌های جسمی بدون علت مشخص: سردردهای مکرر، احساس دل‌پیچه و حالت تهوع، دردهای شکمی یا سایر شکایت‌های کودک از وضعیت نابسامان جسمانی که علت واضحی ندارند، گاهی اوقات ممکن است نشانه‌ی استرس روانشناختی باشند که باید با پزشک و روان‌پزشک در میان گذاشته شوند.
تغییرات واضح در رفتار:
- تغییرات واضح در رفتار یا خلق: تغییرات ناگهانی یا شدید در رفتار، مانند افزایش پرخاشگری و گوشه‌گیری یا بازگشت به مراحل رشدی قبلی، مثل خیس‌کردن تخت در کودکی که قبلاً مرحله‌ی آموزش دست‌شویی رفتن را گذرانده، یا تغییرات ناگهانی خلقی، مانند زود عصبانی شدن، غمگین بودن به مدت طولانی، بی‌حوصلگی مداوم و امثال این موارد، ممکن است نشانه‌هایی از وضعیت روانی نامناسب او باشد. برای مطالعه بیشتر به مقاله "علت بی‌حوصلگی کودکان" مراجعه کنید.
- وقوع شرایط بحرانی: تجربه‌ی رویداد‌های بحرانی مانند از دست‌دادن عزیزان، بیماری افراد خانواده، طلاق پدر و مادر یا هر رویداد تلخ و غم‌انگیز دیگری ممکن است برای مدتی کودک را از رفتار یا خلق و خوی همیشگی‌اش دور کند و این موضوع دراصل واکنش طبیعی او در چنین مواقعی است؛ یا به بیان ویکتور فرانکل، واکنش غیرطبیعی به شرایط غیرطبیعی، خود یک رفتار طبیعی است! برای گذر از این موقعیت‌های دشوار بهتر است فرزندتان از حمایت روانشناس بهره‌مند شود.
- ناتوانی در سازگاری با تغییرات زندگی: اگر فرزندتان با تغییراتی مانند نقل مکان به شهر یا مدرسه‌ی جدید دست‌و‌پنجه نرم می‌کند و حتی با گذر زمان نمی‌تواند با موقعیت جدید سازگاری پیدا کند، بهتر است از روانشناس کمک بگیرید.
کلام آخر:
همان‌طور که اشاره کردیم، توجه به سن کودک، شرایط محیطی و شدت و فراوانی نشانه‌ها اهمیت زیادی دارند. ممکن است در جایگاه پدر و مادر، ندانید که در این مسیر چطور با فرزندتان تعامل کنید تا چالش‌ها در همان بازه‌ی زمانی خودشان حل شوند و این هیچ ایرادی ندارد. همه‌ی افراد در زمان‌هایی نیاز به حمایت دارند و در چنین مواقعی خوب است که خودتان هم از روان‌درمانگر یا کارشناس فرزندپروری کمک بگیرید.
