عینک زدن کودکان و روش‌های تشخیص ضعیفی چشم کودک
مشکلات بینایی ممکن است بر عملکرد کلی فرزندتان در زندگی روزمره تأثیر بگذارد و فعالیت او در کلاس درس و خارج از آن را هم با مشکل مواجه کند. بنابراین، بررسی سلامت چشم و بینایی بسیار مهم است تا بتوانید تشخیص دهید که آیا فرزندتان مشکل بینایی دارد و لازم است از عینک استفاده کند یا نه.
چرا بعضی از کودکان به عینک نیاز دارند؟
ممکن است علت‌های نیاز کودکان به عینک با بزرگسالان تفاوت داشته باشد. در 12 سال اول زندگی، سیستم بینایی هنوز در حال رشد است، بنابراین استفاده از عینک، در صورت نیاز کودک، برای رشد طبیعی بینایی او لازم است.
دلایل اصلی نیاز کودکان به عینک عبارت‌اند از:
- بینایی بهتر: عینک کیفیت دید کودکان را بهبود می‌بخشد و به عملکرد بهتر آن‌ها کمک می‌کند.
- بهبود وضعیت ظاهری چشم‌ها: عینک می‌تواند به تراز‌کردن چشم‌های ضربدری یا چشم‌هایی که مشکل انحراف دارند، کمک کند.
- رفع ضعف بینایی: عینک می‌تواند بینایی چشم ضعیف را که به آن «تنبلی چشم» نیز گفته می‌شود، بهبود ببخشد.
- محافظت از یک چشم: هنگامی که یکی از چشم‌ها دید ضعیفی دارد یا آسیب دیده است، برای محافظت بهتر از آن، باید از عینک استفاده شود.
- عیوب چشمی 4 نوع کلی دارند که باعث می‌شوند بعضی از کودکان به عینک نیاز پیدا کنند:
- نزدیک‌بینی: در حالتی که چشم دچار نزدیک‌بینی است، دید فرد از نقاط دور تار است، اما دید نزدیک او معمولاً واضح است. بسیاری از کودکان در سنین مدرسه نزدیک‌بینی دارند.
- دوربینی: بسیاری از کودکان در اوایل زندگی به‌طور طبیعی دوربین هستند و اشیای نزدیک را تار می‌بینند، اما به درمان با عینک نیازی ندارند؛ مگر اینکه دوربینی آن‌ها بیشتر از اندازه‌ی طبیعی باشد.
- آستیگماتیسم: این حالت معمولاً زمانی اتفاق می‌افتد که قرنیه یا عدسی چشم انحنای کامل ندارد و باعث تاری یا مخدوش‌شدن دید می‌شود.
- آنیزومتروپی: این مشکل زمانی پیش می‌آید که هر کدام از چشم‌ها وضعیت متفاوتی دارند. در کودکان، ابتلا به آنیزومتروپی به وضعیتی منجر می‌شود که بینایی یکی از چشم‌ها رشد طبیعی ندارد. اطمینان از دید واضح و رشد طبیعی بینایی به کمک عینک، برای هر دو چشم لازم است.
تشخیص ضعیفی چشم کودکان
چشم‌پزشک می‌تواند از طریق معاینه‌ی کامل چشم تعیین کند که وضعیت چشم‌ها و دید فرزندتان چطور است. چشم‌پزشکان برای معاینه‌ی کامل و دستیابی به نتایج دقیق، معمولاً از قطره‌های چشمی برای باز‌شدن مردمک‌ها و شل‌کردن ماهیچه‌های چشم استفاده می‌کنند تا بهتر بتوانند دید مراجعه‌کننده را اندازه‌گیری کنند. بر اساس نتایج معاینه‌ی چشم، چشم‌پزشک به شما می‌گوید که فرزندتان به عینک نیاز دارد یا خیر.
شما هم به کمک چند نشانه می‌توانید تشخیص دهید که فرزندتان مشکل بینایی و نیاز به عینک دارد یا خیر:
چشم‌دوختن
زل‌زدن یا چشم‌دوختن ممکن است نشانه‌ای باشد که فرزندتان به عیوب انکساری (مشکلات بینایی) دچار است که بر میزان تمرکز چشم‌ها روی یک تصویر تأثیر می‌گذارد. فردی که به این مشکل دچار است، با چشم‌دوختن می‌تواند وضوح شیء یا تصویر را به‌طور موقت بیشتر کند.
کج‌کردن سر یا پوشاندن یک چشم
ممکن است فرزندتان یکی از چشم‌هایش را بپوشاند یا سرش را کج کند تا زاویه‌ی دید مناسبی را برای وضوح بیشتر شیء یا تصویر پیدا کند. این ممکن است نشانه‌ای از ناهماهنگی چشم‌های او باشد یا شاید به تنبلی چشم مبتلا شده باشد که یکی از اختلالات چشمی شایع در کودکان است.
نزدیک‌شدن به تلویزیون
اگر فرزندتان خیلی به تلویزیون نزدیک می‌شود یا برای دیدن تصاویر و اشیا، آن‌ها را به چشمش نزدیک می‌کند یا موقع مطالعه سرش را بیش از اندازه به کتاب می‌چسباند، احتمال دارد که به ضعف بینایی دچار باشد.
افراد نزدیک‌بین دید واضحی از اشیا در فاصله‌ی نزدیک و دید ضعیف‌تری از دور دارند. بنابراین نزدیک‌کردن یک شیء، تصویر را بزرگ‌تر و واضح‌تر می‌کند.
مالش بیش از اندازه‌ی چشم‌ها
مالیدن بیش از اندازه‌ی چشم‌ها ممکن است نشان‌دهنده‌ی این باشد که فرزندتان در حال تحمل خستگی یا فشار چشم است.
شکایت از سردرد یا درد چشم
اگر فرزندتان در پایان روز از سردرد یا درد چشم شکایت می‌کند، ممکن است نشانه‌ی این باشد که برای تمرکز بر دیدن اشیا، بیش از اندازه به چشم‌هایش فشار می‌آورد.
عملکرد نامطلوب در مدرسه
دانش‌آموزان باید بتوانند تمرکز بینایی خود را سریع و دقیق از نقطه‌ی دور به نزدیک و به‌عکس جابه‌جا کنند و دیدشان را بر تعدادی از اشیاء مختلف، از تخته‌ی کلاس و رایانه گرفته تا کتاب‌های درسی و تبلت، تطبیق دهند. مشکل بینایی بچه‌ها ممکن است به‌شکل نداشتن تمرکز بر روی تکالیف مدرسه نمایان شود.
تشخیص ضعیفی چشم نوزادان
نشانه‌های مشکلات چشم و بینایی در نوزادان:
- سرخی چشم؛
- گریه‌ی بیش از اندازه و بی‌دلیل؛
- حساسیت شدید به نور؛
- چرخش چشم به یک طرف به‌صورت مداوم؛
- لکه‌ی سفید در مردمک چشم.
در دو ماه اول پس از تولد، چشمان نوزاد هماهنگ نیست و ممکن است منحرف شود، اما اگر به نظر می‌رسد چشم دائماً منحرف می‌شود و نوزاد نمی‌تواند روی یک تصویر متمرکز شود، بررسی پزشکی چشم و بینایی نوزاد ضروری است.
انتخاب عینک برای کودکان
نکاتی که باید هنگام خرید عینک برای فرزندتان در نظر داشته باشید:
اندازه‌ی قاب و لنز:
قاب عینک بچگانه برای هر سنی در عینک‌فروشی‌ها موجود و در دسترس است، اما در نظر داشته باشید که نسخه‌ی اپتیکال پزشک تعیین می‌کند که لنز چه اندازه ضخامت داشته باشد. هرچه لنز ضخیم‌تر باشد، قاب بزرگ‌تر خواهد بود.
طرح و رنگ جذاب:
بسیاری از بچه‌ها وقتی بار اول عینک می‌زنند، احساس ناراحتی می‌کنند. اجازه دهید فرزندتان عینکی را که خودش دوست دارد انتخاب کند تا به استفاده از عینک مشتاق‌تر شود.
ویژگی‌هایی مانند لنزهای فتوکرومیک که به‌طور خودکار در نور خورشید و فضای باز تیره می‌شوند، ممکن است فرزندتان را به استفاده از عینک ترغیب کند.
قاب فلزی یا پلاستیکی:
امروزه قابهای فلزی و پلاستیکی از نظر دوام، وزن و هزینه به‌طور مشابه ساخته می‌شوند. با‌این‌حال، ترکیب فلز قاب‌ها متفاوت است، بنابراین از اپتومتریست بخواهید که ویژگی‌های هر کدام را برای شما توضیح بدهد.
اگر فرزندتان به مواد خاصی حساسیت نشان داده است، قاب‌هایی را انتخاب کنید که از مواد ضد حساسیت ساخته شده باشند. به عنوان مثال، برخی از افراد به قابهای فلزی که در ترکیب آن‌ها نیکل به کار رفته، حساسیت دارند.
تناسب با بینی و گیجگاه:
بینی کودکان هنوز به‌طور کامل رشد نکرده است، بنابراین تکیه‌گاهی ندارند که از لیز‌خوردن عینکشان جلوگیری کند. پیدا‌کردن قاب مناسب برای بچه‌ها از این نظر کمی دشوار است.
قابهای فلزی با پدهای بینی تنظیم‌پذیر ساخته می‌شوند و به‌تازگی قابهای پلاستیکی متناسب با بینی‌های کوچک نیز ساخته شده است، بنابراین این امکان وجود دارد که قاب عینکی کاملاً متناسب با بینی فرزندتان انتخاب کنید.
اگر نگران افتادن عینک فرزندتان از صورتش هستید، می‌توانید عینک‌هایی بخرید که در انتهای دسته‌ی آن‌ها جایی برای وصل‌کردن بند عینک طراحی شده است. این بند‌ها دور سر قرار می‌گیرند و عینک را در جای خود نگه می‌دارند.
لولاهای فنری:
لولاهای فنری کمک می‌کنند دسته‌های عینک به سمت بیرون هم خم شود؛ بدون اینکه عینک و دسته‌ها آسیبی ببینند. از آنجایی که بچه‌ها معمولاً موقع عینک‌زدن و درآوردن آن مراقب نیستند، احتمال آسیب و خرابی بیشتری وجود دارد. لولاهای فنری این ویژگی را دارند که به تنظیم مکرر نیازی ندارند و از تعمیرات پرهزینه جلوگیری می‌کنند.
مواد لنز:
لنز عینک بچه‌ها باید از پلی‌کربنات یا تری‌وکس ساخته شده باشد. این لنزها سبک، در برابر ضربه مقاوم و ضد خش هستند. آن‌ها هم‌چنین از چشم در برابر اشعه‌ی ماوراء‌بنفش محافظت می‌کنند تا UV خورشید به آن آسیب نزند.
برای عینک فرزندتان، عدسی شیشه‌ای انتخاب نکنید، چون هم سنگین است و هم به راحتی می‌شکند یا ترک می‌خورد.
عینک یدکی:
از آنجایی که کودکان در نگهداری از عینک دقت کافی ندارند، توصیه می‌کنیم برای آن‌ها عینک یدکی هم بخرید؛ به‌خصوص اگر شماره‌ی چشم فرزندتان بالا است و بدون عینک نمی‌تواند خوب ببیند.
راهکارهای ترغیب کودک به عینک زدن
اگر چشم‌پزشک تشخیص داده که فرزندتان باید از عینک استفاده کند، با کمک راهکارهای زیر می‌توانید فرزندتان را تشویق کنید تا به عینک‌زدن عادت کند:
- انتخاب عینک: اجازه بدهید فرزندتان خودش عینکش را از بین طرح‌ها و رنگ‌های مختلف انتخاب کند. مثلاً اگر به رنگ صورتی یا شخصیت کارتونی خاصی علاقه دارد، به دنبال عینک‌هایی با این ویژگی‌ها بگردید. اگر عینک فرزندتان باب سلیقه و علاقه‌ی خودش باشد، بیشتر از آن استفاده خواهد کرد.
- الگوهای مثبت: کتاب، فیلم یا برنامه‌های تلویزیونی را که در آن‌ها شخصیت‌های مثبت و محبوب از عینک استفاده می‌کنند، به فرزندتان نشان دهید.
- توضیح فواید عینک‌زدن: با زبان ساده به فرزندتان توضیح دهید که چطور عینک به او کمک می‌کند واضح‌تر ببیند و عینک‌زدن چه تأثیری بر سلامتی چشمانش دارد. مثلاً به او بگویید: «با عینک می‌توانی کارتون‌هایی را که دوست داری، بهتر ببینی و وقتی داری کتاب می‌خوانی، لازم نیست مدام آن را جلو و عقب ببری.»
- ایجاد روال منظم: برای اینکه فرزندتان به زدن عینک عادت کند، قدم‌های کوچک بردارید. در ابتدا از او بخواهید فقط 15 دقیقه عینک بزند و کتابی را که دوست دارد بخواند یا کارتون محبوبش را تماشا کند. کم‌کم این مدت را طولانی‌تر کنید تا عینک‌زدن جزئی از عادت و روال ثابت زندگی فرزندتان شود.
- حمایت عاطفی: اغلب کودکان در همه جای دنیا به استفاده از عینک تمایل چندانی نشان نمی‌دهند، چراکه ممکن است بقیه‌ی بچه‌ها آن‌ها را مسخره کنند یا القابی را به آن‌ها نسبت دهند. در ضمن، استفاده از عینک برای بار اول به‌خودی‌خود دشوار است. بنابراین به فرزندتان نشان دهید که از او حمایت می‌کنید و درک می‌کنید که عینک‌زدن ممکن است برایش سخت باشد. به فرزندتان اطمینان دهید که استفاده از عینک هیچ اشکالی ندارد و به‌مرور زمان برای او راحت‌تر خواهد شد و به او کمک می‌کند تا بهتر ببیند.
سخن پایانی
بسیاری از افراد نمی‌دانند که ضعف بینایی تا چه اندازه برای کودکان مشکل ایجاد می‌کند. مهم است که از سلامت کلی چشم فرزندتان آگاه باشید و بدانید که برای محافظت از آن چه اقدام‌هایی لازم است. ممکن است برای شما و فرزندتان سخت باشد که بفهمید او به عینک نیاز دارد، اما در نظر داشته باشید که عملکرد بینایی موضوع بسیار مهمی است، بنابراین سلامتی چشم فرزندتان را بررسی کنید، برای او عینک مناسب تهیه کرده و از او حمایت کنید. با استفاده از راهکارهایی که در بالا گفته شد، می‌توانید به فرزندتان کمک کنید راحت‌تر و با اعتماد‌به‌نفس بیشتری عینک را بپذیرد و از آن استفاده کند.
