چگونه یک کتاب خوب برای کودکان انتخاب کنیم؟
بسیاری از ما قصه‌های دوران کودکی‌مان را کاملاً به خاطر داریم. فرزندان ما در کودکی، معمولاً با شخصیت‌های داستان زندگی می‌کنند و این نشان‌دهنده‌ی تأثیر عمیق کتاب بر روی آن‌هاست. علاوه بر این، ما بذر کتابخوانی را هم در دل فرزندانمان می‌کاریم، پس خیلی مهم است که او را با کتاب‌های خوب و مناسب آشنا کنیم، ولی باید این واقعیت را بپذیریم که انتخاب کتاب خوب واقعاً کار سختی است.
پیش از پرداختن به معیارهای انتخاب کتاب خوب برای کودکان، بهتر است کمی با دنیای کودکان و باورهایشان آشنا شویم.
ما بزرگسالان اگر کتابی را بخوانیم که خوب نیست، به این نتیجه خواهیم رسید که آن کتاب را کنار بگذاریم و مشغول خواندن کتاب دیگری شویم، اما واکنش کودکان فرق دارد. بچه‌ها وقتی یک کتاب بد می‌خوانند، فکری که به ذهنشان خطور می‌کند این است: کتاب‌خواندن چه کار حوصله‌سربر و بی‌فایده‌ای است! و ممکن است کلاً دل‌سرد شوند و کتاب‌خواندن را کنار بگذارند. به همین دلیل انتخاب کتاب برای کودکان کار بسیار سخت‌تر و حساس‌تری است.
آشناکردن کودک با کتاب مثل بازکردن دریچه‌ای بی‌انتها در برابر چشمان اوست که می‌تواند تا پایان عمر لحظه‌های شیرین و لذت‌بخشی را برای کودک رقم بزند.
دانابن در این نوشتار قصد دارد شما را با برخی از معیارهای انتخاب کتاب خوب برای کودکان آشنا کند.
۱.جلد و پشت جلد
اولین چیزی که توجه ما را جلب می‌کند، جلد کتاب است. مهم است که کتاب جلد جذاب و گیرایی داشته باشد. معمولاً خلاصه‌ای از داستان در پشت جلد کتاب نوشته شده است. حتماً آن را بخوانید.
۲.یک آشنا
ناشر، نویسنده، مترجم و حتی مجموعه؛ هر کدام از این‌ها می‌توانند در انتخاب کتاب مناسب به ما کمک کنند.
۳.جوایز
درست است که کسب جایزه مهم است، اما کسب هر جایزه‌ای به این معنا نیست که کتاب خوب است، باید بررسی کنیم که کتاب کدام جایزه‌ها را به دست آورده است. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره‌ی جایزه‌ها و اعتبار آن‌ها می‌توانید به سایت کتابک مراجعه کنید.
فروش بالای یک کتاب هم نمی‌تواند خوب‌بودن آن کتاب را نشان دهد.
۴.شخصیت اصلی داستان
همان‌طور که در ابتدا هم گفته شد، کودک با شخصیت اصلی داستان همذات‌پنداری می‌کند و درواقع خودش را جای او می‌گذارد و در سیر داستان با او زندگی می‌کند. با او می‌خندد، گریه می‌کند، شکست می‌خورد، به موفقیت می‌رسد و همه‌ی احساس‌های او را تجربه می‌کند. نکته‌ی بسیار مهم این است که کودکان، به‌ویژه در نوپایی(محدوده‌ی سنی صفر تا 3 سال) و خردسالی(محدوده‌ی سنی 3 تا 6 سال)، توانایی تفکیک کار خوب و بد از آدم خوب و بد را ندارند، به همین دلیل وقتی شخصیت اصلی داستان کار بدی می‌کند، کودک چون خودش را جای او گذاشته، احساس می‌کند آدم بدی است، نه اینکه کار بدی کرده است یا اگر شخصیت اصلی کتاب در سیر داستان از سوی دیگران سرزنش شود، کودک تصور می‌کند در دنیای واقعی سرزنش شده است. به همین دلیل بهتر است شخصیت اصلی در کتاب‌های کودکان و نوجوانان، فعال و پیش‌برنده و پویا باشد. به این معنا که اگر با مشکلی روبه‌رو می‌شود، خودش تلاش کند، پیش برود و رشد کند؛ حتی اگر موفق نشود.
در کتاب‌های خردسالان بهتر است شخصیت اصلی اگر اشتباه می‌کند، خودش فعالانه آن را جبران کند، نه اینکه بقیه بیایند دعوایش کنند و سپس او جبران کند.
در کتاب‌های نوپایان بسیار اهمیت دارد که شخصیت‌های اصلی داستان پدرومادر و خانواده داشته باشند، چراکه به کودک احساس امنیت و دل‌گرمی می‌دهد. شاید بد نباشد که به مقاله نحوه خواندن کتاب برای کودکان نوپا هم سری بزنید.
۵.زبان کتاب
کتاب‌های نوپایان و خردسالان را معمولاً پدرومادرها می‌خوانند، به همین دلیل فرقی نمی‌کند کتاب به زبان محاوره یا گفتاری نوشته شده باشد یا به زبان رسمی و نوشتاری، اما پیشنهاد می‌کنیم پدرومادرها برای فرزندان 4 سال به بالا کتاب را به زبان رسمی بخوانند و از خواندن کتاب با زبان محاوره خودداری کنند تا کودک کم‌کم با ادبیات رسمی آشنا شده و برای ورود به دبستان آماده شود.
در پایه‌های اول و دوم دبستان که کودک در حال فراگیری زبان فارسی است، خواندن کتاب به زبان محاوره به روند یادگیری او آسیب می‌زند. در نوجوانی، ممکن است خواندن متنی که به زبان گفتاری نوشته شده، آسیبی وارد نکند، اما بی‌شک پیش‌برنده هم نخواهد بود.
۶.فرم کتاب
کتابخوانی برای کودکان نوعی سرگرمی است. کودک دوست دارد در حین کتابخوانی هم تفریح کند و هم لذت ببرد. این اتفاق زمانی می‌افتد که کتاب را واقعاً دوست داشته باشد. فرم کتاب در میزان علاقه‌ی کودک به آن نقش به‌سزایی دارد. نکاتی که باید در فرم کتاب به آن‌ها توجه شود عبارت‌اند از:
- قشنگی طرح جلد و ظاهر کتاب.
- متن کتاب، حروفچینی، نوع قلم و صفحه‌بندی
- کیفیت چاپ و صحافی
- اندازه‌ی کلمات (اگر قلمی که متن با آن تایپ شده کوچک باشد، خواندن کتاب را برای کودک سخت می‌کند.)
- قطع کتاب: کتاب باید اندازه‌ای باشد که کودک بتواند به‌راحتی آن را در دست بگیرد.
- وزن کتاب: هر چه کودک کوچک‌تر باشد، وزن کتاب هم باید کمتر باشد.
- جنس کتاب: از مقوای سخت نباشد. لبه‌های تیز نداشته باشد. کتاب فومی برای کودکان 1 تا 2 ساله، به این دلیل که امکان دارد آن را به دهان ببرند، نامناسب و حتی خطرناک است. کاغذهای گلاسه‌ی براق نیز به دلیل بازتاب نور، برای چشم کودکان مناسب نیستند. اگر کتاب از جنس چوب یا مقوای خیلی ضخیم باشد، در صورت افتادن روی کودک، ممکن است به او آسیب بزند.
ممکن است بعد از خواندن همه‌ی این نکات، با خود بگویید آیا واقعاً این‌همه دقت برای خرید کتاب کودک لازم است؟
پاسخ این است: بله! تصور کنید فرزندی داشته باشید که به آلرژی مبتلاست. برای تهیه‌ی غذای روزانه‌اش چقدر وسواس به خرج می‌دهید؟ کودکی که در ابتدای مسیر خواندن است، و یا نوجوانی که می‌خواهد با ژانر جدیدی از کتاب‌ها آشنا شود، دقیقاً همانند آن کودک مبتلا به آلرژی به دقت و صرف انرژی فراوان نیاز دارد. تازه غذای نامناسب، در نهایت، چند روز حال جسمی کودک را بد می‌کند، ولی کتاب نامناسب اثر عمیق و جبران‌ناپذیری بر روان کودک می‌گذارد.
در پایان، این نکته را نیز خاطرنشان می‌کنیم که گاهی ممکن است یک کتاب فقط یکی از ده معیار لازم برای انتخاب را داشته باشد، ولی برای فرزند ما در موقعیتی که قرار دارد، بهترین انتخاب باشد و از سوی دیگر ممکن است یک کتاب همه‌ی معیارهای لازم را داشته باشد، ولی در آن برهه از زمان برای فرزند ما مناسب نباشد. پس هر کسی خودش می‌تواند کتاب خوب و مناسب فرزندش را تشخیص بدهد و انتخاب کند.
به این مطلب چه امتیازی می‌دهید؟
ارسال نظر
چگونه یک کتاب خوب برای کودکان انتخاب کنیم؟
