چند پیشنهاد جذاب برای تقویت سواد خواندن در کودکان

سواد خواندن چیست؟

سواد خواندن موضوعی است که کمتر پدرومادری از آن اطلاع دارند و شاید بتوانیم بگوییم پدر و مادران معدودی به آن اهمیت می‌دهند. اهمیت سواد خواندن در بین کودکان تا اندازه‌ای است که برای سنجش آن آزمونی بین‌المللی به نام «پرلز» برگزار می‌شود و به جرأت باید بگوییم مهارت سواد خواندن یکی از مهارت‌های بسیار مهم است که هر کودکی به آن نیاز دارد.

آزمون بین‌المللی پیشرفت سواد خواندن (پرلز)، برنامه‌ای برای ارزیابی توانایی خواندن و درک مطلب كودكان است. این آزمون هر پنج سال یك بار، سواد خواندن دانش‌آموزان چهارم دبستان کشورهای مختلف را اندازه‌گیری می‌کند. هدف نهایی از این ارزیابی ارتقای مهارت خواندن و درک مطلب دانش‌آموزان است.

 

تعریف سواد خواندن به زبان ساده

سواد خواندن یعنی:

• فرد بتواند اطلاعاتی را که می‌خواهد از متن کتاب‌ها بدست بیاورد.
• بتواند معنی و مفهوم یک نوشته را درک کند.
• بتواند آنچه را یاد گرفته، در نوشتن متن‌هایش به کار ببرد. 
• از خواندن متون ادبی لذت ببرد.

واقعیت این است که اغلب افراد الفبا را بلدند و می‌توانند بخوانند و بنویسند، ولی سواد خواندن ندارند. این افراد نوشته‌ها را می‌خوانند، اما معنی آن‌ها را درک نمی‌کنند و کاربرد نوشتار را پیدا نمی‌کنند و در نهایت، مهم‌تر از همه، نمی‌توانند راه‌حل مشکلات زندگی را با کمک‌گرفتن از کتابها به دست آورند.

اهمیت سواد خواندن

• سواد خواندن تقریباً مهم‌ترین مهارتی است که کودک باید در مقطع دبستان کسب کند. 

• سواد خواندن نقش به‌سزایی در رشد عقلانی، اجتماعی و عاطفی کودک ایفا می کند. 
• سواد خواندن اساس یادگیری‌های بیشتر کودک است.
• کودکی که مهارت بالایی در سواد خواندن دارد، زمینه‌ی بسیار خوبی برای شرکت فعالانه در جامعه خواهد داشت. 

همین مهارت می‌تواند موجب ارتباط او با پیشینه‌ی تاریخی، فرهنگ گذشتگان و اندیشمندان پیشین شود و دسترسی او به تجربیات آنها را بیش از پیش هموار سازد. 

دلایل فوق همگی اهمیت بسیار کسب مهارت سواد خواندن در کودکان را نشان می‌دهند. علاوه بر این، مشكلات مربوط به خواندن و یادگیری زبان می‌‌تواند زمینه‌ساز مشكلات جانبی در سایر یادگیری‌ها باشد. در حقیقت یادگیری مهارت خواندن، كلید همه‌ی یادگیری‌هاست، زیرا اغلب مطالب درسی از طریق سواد خواندن آموزش داده می‌شود. کودکان برای یادگیری دروسی نظیر ریاضی و تاریخ و جغرافیا نیز باید سواد خواندن داشته باشند و به مهارت درك مطلب مسلط باشند.

 

نتایج آزمون پرلز دانش‌آموزان ایرانی در دوره‌های گذشته

بین سال‌های 2001 تا 2016، دانش‌آموزان کشورمان سه دوره در آزمون پرلز شرکت کردند و نتایج به‌دست‌آمده از هر سه آزمون نشانگر مهارت اندک دانش‌آموزان ایرانی در خواندن و درک نوشته‌های فارسی بود.

 ایران با 8766 دانش‌‌آموز پایه‌ی چهارم دبستان، برای بار چهارم در آزمون بین‌المللی پرلز 2016 شرکت کرد که دانش‌آموزان 50 کشور جهان در آن حضور داشتند. 

نتایج آزمون پرلز 2016، سقوط نسبتاً شدید عملکرد دانش‌آموزان ایرانی و ضعیف‌شدن مهارت خواندن آن‌ها نسبت به دوره‌های قبل را نشان می‌دهد. 

 

برخی از نتایج جالبِ آزمون پرلز

وضعیت دانش‌آموزان ایرانی در پاسخ به پرسش‌های حفظی بهتر از پاسخ به پرسش‌هایی بوده كه به مهارت تجزیه و تحلیل نیاز داشته است. 

دانش‌آموزان کشور سوئد بهترین عملكرد را در دو زمینه‌ی متون ادبی و اطلاعاتی داشته‌اند. 

در همه‌ی كشورهای شركت‌كننده، بین نگرش مثبت دانش‌آموزان نسبت به خواندن و توانایی خواندن آن‌ها، رابطه‌ی مستقیم وجود داشته است. 

پیشرفت دانش‌آموزانی كه پدر و مادر آن‌ها زمان بیشتری مطالعه می‌‌كرده‌اند، از سایرین بیشتر بوده است. 

بین تعداد كتاب‌های موجود در خانه(بیش از 100 جلد) و پیشرفت سواد خواندن دانش‌آموزان رابطه‌ی مستقیم وجود داشته است.

دانش‌آموزانی كه از نظر سواد خواندن در سطح بالاتری بوده‌اند، پدران و مادرانی با نگرش مثبت نسبت به مطالعه داشته‌اند(متوسط میزان مطالعه آنان بیش از 6 ساعت در هفته بوده است). 

در همه‌ی كشورها ارتباط مستقیمی بین عملكرد خواندن دانش‌آموزان پایه‌ی چهارم و درگیر‌بودن آن‌ها در فعالیت‌های مربوط به خواندن، پیش از ورود به مدرسه مثل خواندن كتاب، قصه گویی، شعرخوانی، بازی با حروف الفبا و شركت در بازی با كلمات وجود داشته است.

 

پیشنهادهای كاربردی جهت تقویت سواد خواندن كودكان

در این بخش، چند پیشنهاد کلی برای تقویت سواد خواندن در کودکان ارائه می‌شود، اما از آنجایی‌که علاقه به کتاب و کتابخوانی نقش بسیار مهمی در تقویت مهارت سواد خواندن دارد، پیشنهاد می‌کنیم حتماً نوشتار راه‌های علاقه‌مندکردن کودکان به کتاب و کتابخوانی را مطالعه کنید. 

بهتر است پدر‌و‌مادر پیش از آنكه فرزندانشان به مدرسه بروند، فعالیت‌های زیر را با آن‌ها انجام دهند:

• كتاب‌خواندن: برای اطلاع از نکات مرتبط با نحوه‌ی کتابخوانی برای کودک، می‌توانید به نوشتار کتابخوانی موثر مراجعه کنید.
• قصه‌گفتن.
• خواندن شعر و سرود.
• بازی با اسباب‌بازی‌های الفبایی.
• بازی با كلمات.
• خواندن تابلوها و برچسب‌ها با صدای بلند.
• خواندن تابلوهای خیابان.

پیشنهاد می‌کنیم پدرومادر فعالیت‌های زیر را پس از ورود فرزندشان به مدرسه انجام دهند:

• خواندن مطلبی با صدای بلند برای كودك.
• گوش‌دادن به فرزندان هنگامی كه با صدای بلند مطلبی را می‌خوانند.
• صحبت‌كردن با فرزندان درباره‌ی مطالبی كه به تنهایی خوانده‌اند.
• صحبت‌كردن با فرزندان درباره‌ی مطالبی كه پدرومادر یا یكی دیگر از اعضای خانواده خوانده‌اند.
• بحث و گفت‌و‌گو با فرزند درباره‌ی فعالیت‌های کلاسی او در ارتباط با خواندن.
• رفتن به كتابخانه یا كتاب‌‌فروشی به همراه فرزندان.
• تشویق فرزندان به نوشتن.

 

سخن پایانی

بر اساس آموزه‌های تربیت سالم، کودکان از رفتار ما الگو می‌گیرند، نه از گفتارمان!

به همین دلیل برای تربیت فرزندانی با مهارت بالا در سواد خواندن، بایستی ابتدا خودمان به کتاب و کتابخوانی علاقه‌مند باشیم و در طول روز، زمان مشخصی را به مطالعه اختصاص دهیم و  برای آموزش به فرزندمان هم وقت صرف کنیم. 

هدف نهایی ما تربیت شهروندانی وظیفه‌شناس و مسئولیت‌پذیر است که بتوانند در بزرگسالی از کتاب‌ها برای حل مشکلات زندگیشان استفاده کنند. پس تا فرهنگ مطالعه و خواندن در خانواده‌ شکل نگیرد و پدرومادر الگوی مناسبی برای کتابخوانی فرزندانشان نباشند، نمی‌توانیم از فرزندان این جامعه انتظار دریافت نتایج بهتری را داشته باشیم.