شب ادراری در کودکان
شب‌ادراری مسأله‌ی بسیار رایجی است. بر اساس آمار آکادمی پزشکان اطفال آمریکا، حدود ۲۰ درصد کودکان پنج‌ساله، ۱۰ درصد کودکان هفت‌ساله و ۵ درصد کودکان ده‌ساله موقع خواب جایشان را خیس می‌کنند، که روی هم حدود پنج میلیون کودک می‌شود.
دلیل شب‌ادراری در بیشتر موارد این است که بدن کودکان هنوز توانایی کنترل ادرار در شب را ندارد. به عبارت دیگر، شب‌ادراری فرزندتان به احتمال خیلی زیاد کاملاً طبیعی است، مگر این که علائم و نشانه‌های دیگری هم وجود داشته باشد.
نکته‌ای که باید به خاطر بسپارید این است که شب‌ادراری کاملاً بی‌اختیار است و چیزی نیست که در کنترل کودک باشد. البته راه‌های مختلفی هم برای مدیریت آن هست که با مشورت با پزشک فرزندتان می‌توانید به کار ببرید.
شب ادراری چیست؟
وقتی کودک در طول شب مثانه‌اش پر می‌شود اما از خواب بیدار نمی‌شود شب‌ادراری اتفاق می‌افتد. شب‌ادراری عمدی نیست.
دلایل شب ادراری کودک:
علت دقیق شب‌ادراری هنوز مشخص نیست، اما همان طور که گفتیم، بخشی از روند طبیعی رشد در بسیاری از کودکان است و می‌تواند به عوامل زیر بستگی داشته باشد:
مرحله رشد کودک: خیلی از اوقات علت شب‌ادراری این است که رشد مثانه، سیستم عصبی و مغز کودک هنوز کامل نشده است. هر چیزی زمان خاص خود را دارد. همان طور که نمی‌توانید دندان درآوردن فرزندتان را جلو بیندازید، در رشد سیستم عصبی و مغز او برای کنترل ادرار در شب هم نمی‌توانید تعجیل کنید.
عوامل ژنتیکی: اگر والدین کودک (یکی یا هر دو آنها) در کودکی شب‌ادراری داشته‌اند، احتمال این که فرزندشان هم شب‌ادراری پیدا کند بیشتر است.
حجم زیاد تولید شبانه ادرار در بدن: شب‌ها هورمونی در بدن ترشح می‌شود که تولید ادرار را کاهش می‌دهد، اما ممکن است بدن کودک هنوز این هورمون را به حد کافی تولید نکند. مصرف مایعات کمتر نزدیک به زمان خواب مفید است، اما مشکل را از بین نخواهد برد.
عمیق‌بودن خواب کودک: بعضی کودکان آن قدر خوابشان عمیق است که وقتی پیام پرشدن مثانه به مغز می‌رسد نمی‌تواند آنها را از خواب بیدار کند.
به‌هم‌خوردن نظم و برنامه کودک: وقتی کودک بیش از حد معمول خسته باشد، بیمار باشد یا تنش و اضطراب داشته باشد، ممکن است شب جایش را خیس کند. بعضی تغییرات بزرگ مانند شروع مدرسه یا به دنیا آمدن خواهر یا برادر جدید هم ممکن است باعث شب‌ادراری شود.
برخی بیماری‌ها: برخی مشکلات جسمی، مانند یبوست یا عفونت مجاری ادراری، که خوشبختانه راه‌حل‌های ساده‌ای هم دارند می‌توانند باعث شب‌ادراری شوند. البته شب‌ادراری در بعضی موارد خبر از بیماری جدی‌تری مانند دیابت می‌دهد، اما این مسأله واقعاً چندان رایج نیست. در عین حال، اگر علاوه بر شب‌ادراری علائم و نشانه‌هایی در فرزندتان دیدید که شما را نگران کرد، حتماً او را پیش پزشک ببرید.
علائم شب ادراری در کودکان
شب ادراری در طول شب اتفاق می‌افتد. بعضی کودکان هر شب جایشان را خیس می‌کنند، برخی چند بار در هفته، و برخی هفته‌ای یا ماهی یکبار.
روز ادراری خیس‌کردن خود در طول روز و در حال بیداری است. رواج آن در کودکان خیلی کمتر از شب‌ادراری است. خیس‌کردن خود در طول روز معمولاً دلیل پزشکی دارد. اگر کودکتان دچار روز ادراری می‌شود او را پیش پزشک ببرید.
چه اتفاقی باید بیفتد تا فرزندم دیگر شب‌ها جایش را خیس نکند؟
اگر دارید فرزندتان را از پوشک می‌گیرید، برنامه از پوشک گرفتن را در دو مرحله تنظیم کنید: خشک‌ماندن در روز و خشک‌ماندن در شب. بیشتر کودکان در چهارسالگی دیگر شب‌ها خودشان را خیس نمی‌کنند، اما بعضی از کودکان تا ماه‌ها یا سال‌ها بعد باز هم شب‌ادراری دارند.
برای آن که کودک شب‌ها خودش را خیس نکند، مغز و ماهیچه‌ها و مثانه او باید به بلوغ لازم برسند و بتوانند با هم هماهنگ شوند. فرایند فیزیولوژیکی خشک‌ماندن در شب پیچیده‌تر از خشک‌ماندن در روز است. برای این کار، رشدهای زیر باید در کودک اتفاق بیفتد:
- مثانه کودک باید به حجم لازم برسد تا بتواند ادراری را که در شب تولید می‌شود نگهداری کند.
- بدن کودک باید بتواند هورمونی را که باعث کاهش ادرار در شب می‌شود به حد کافی تولید کند.
- رشته‌های عصبی که به مثانه متصل هستند باید بتوانند پیام‌های عصبی قدرتمندی به مغز بفرستند تا مغز کودک او را بیدار کند و او بتواند به دستشویی برود.
- عضلات کودک باید بتوانند تا زمانی که کودک به دستشویی می‌رسد ادرار را در بدن نگه دارند.
مشکل شب‌ادراری فرزندم چه زمانی حل می‌شود؟
بر اساس آمار آکادمی پزشکان اطفال آمریکا، مشکل شب‌ادراری در ۹۰ درصد کودکان تا هفت‌سالگی خودبه‌خود از میان می‌رود. به همین دلیل، بیشتر پزشکان برای کودکان زیر هفت‌سال معمولاً درمان خاصی (مانند زنگ ادرار شبانه) توصیه نمی‌کنند.
اگر کمتر از شش ماه است که فرزندتان می‌تواند روزها خودش را خیس نکند و به دستشویی برود، شاید هنوز زود باشد که از او توقع خشک‌ماندن در شب را داشته باشید (در این مقاله مهم‌ترین نشانه‌هایی را که به شما می‌گوید کودک شب‌ها آمادگی پوشیدن لباس‌زیر عادی را پیدا کرده است بخوانید).
اگر فرزندتان شب‌ادراری دارد، می‌توانید برای آن که فشار و استرس او کم شود شب‌ها برایش از پوشک شب استفاده کنید (البته اگر سایزش مناسب باشد). مدتی بعد که از نظر جسمی آمادگی پیدا کرد، دوباره لباس‌زیر عادی را امتحان کنید. گزینه دیگر این است که برایش از لباس‌زیرهای مخصوصی که برای شب‌ادراری طراحی شده است یا شورت یکبارمصرف استفاده کنید. بعضی از این شورت‌ها جای مخصوص قراردادن پوشک هم دارد.
پیداکردن بهترین راه‌حل برای شما و فرزندتان ممکن است به کمی آزمون و خطا نیاز داشته باشد (حتی بعضی مادران در شورت عادی از پوشک استفاده می‌کنند).
برای حل مشکل شب‌ادراری فرزندم چه کار کنم؟
به محیط خواب فرزندتان توجه کنید. آیا دستشویی از اتاق فرزندتان دور است؟ آیا دستشویی در جایی از خانه قرار گرفته که فرزندتان شب‌ها از آن می‌ترسد؟ با آرامش و بدون آن که حساسیتی ایجاد کنید با او حرف بزنید تا ببینید آیا دلیلی وجود دارد که مانع دستشویی‌رفتن او در شب شود. برای مثال اگر گفت که از تاریکی می‌ترسد، به او بگویید که اگر شب نیاز به دستشویی پیدا کرد می‌تواند شما را صدا کند. راه‌حل دیگر این است که در اتاقش چراغ‌خواب بگذارید و شب‌ها چراغ راهرو را خاموش نکنید.
حواستان به میزان مایعاتی که فرزندتان می‌خورد باشد. نوشیدن آب کافی برای کودکان خیلی مهم است. البته میزان مایعاتی که کودک نیاز دارد به عواملی مانند گرمی و سردی هوا، غذایی که کودک خورده است و میزان فعالیت او هم بستگی پیدا می‌کند. این که بعضی‌ها می‌گویند نوشیدن آب کمتر باعث برطرف‌شدن شب‌ادراری می‌شود درست نیست.
اما خوب است حواستان باشد که کودک در طول روز مایعات کافی دریافت کند تا در ساعات نزدیک به خواب نیاز چندانی به مایعات نداشته باشد. این الگوی کلی را در نظر داشته باشید: بهتر است کودک ۴۰ درصد مایعات موردنیازش را صبح‌ها، ۴۰ درصد را عصرها و ۲۰ درصد را شب‌ها دریافت کند. این کار باعث برطرف‌شدن شب‌ادراری نمی‌شود، اما می‌تواند به کم‌شدن حجم ادرار کمک کند.
فرزندتان را به دستشویی‌رفتن پیش از خواب عادت دهید. مطمئن شوید که فرزندتان شب‌ها درست پیش از خواب دستشویی می‌رود. اگر شب بیدار شد و شما هنوز نخوابیده بودید، به او یادآوری کنید که اگر لازم است دستشویی برود. اگر گفت که نمی‌داند می‌خواهد برود یا نه، او را ترغیب کنید که برود. البته تحقیقات نشان داده است که فایده‌ای ندارد اگر کودک را عمداً برای دستشویی‌رفتن بیدار کنید یا نصف شب خودتان او را در حالت خواب و بیدار به دستشویی ببرید. این کار به برطرف‌شدن مشکل شب‌ادراری کمکی نخواهد کرد.
حواستان به دفعات دستشویی‌رفتن فرزندتان در طول روز باشد. کودک باید چندین بار در روز دستشویی برود (معمولاً بین چهار تا هفت بار). اگر فرزندتان مدرسه یا مهدکودک می‌رود، مطمئن شوید که در استفاده از دستشویی آن مکان مشکلی ندارد. اگر کودک برای آن که از دستشویی مهد استفاده نکند مایعات نمی‌خورد، عصرها و شب‌ها مایعات بیشتری خواهد خورد و درنتیجه ممکن است منجر به تشدید مشکل شب‌ادراری شود.
با فرزندم که شب‌ها جایش را خیس می‌کند چگونه رفتار کنم؟
- حتماً خونسردی خود را حفظ کنید و با او با آرامش و مدارا رفتار کنید. فرزندتان را به خاطر خیس‌کردن جایش سرزنش یا تنبیه نکنید، چون شب‌ادراری در کنترل او نیست و بدون خواست او اتفاق افتاده است. اگر خیلی خجالت کشیده و ناراحت است، به او بگویید که خیلی از بچه‌ها ممکن است شب‌ها جایشان را خیس کنند و اشکالی ندارد.
- صبور باشید. اگر هنوز شش‌ماه نشده که فرزندتان روزها دستشویی‌اش را کنترل می‌کند، به خصوص اگر هنوز هفت‌سالش نشده، شاید هنوز زود باشد که توقع داشته باشید شب‌ها هم خودش را خیس نکند. اگر کودک بیشتر شب‌ها جایش را خیس می‌کند، احتمالاً معنایش این است که بدن او هنوز به بلوغ و آمادگی لازم نرسیده است. در این صورت بهتر است تا بزرگترشدن فرزندتان از راه‌حال هایی مانند پوشک (که اندازه‌اش باشد و نم ندهد) یا از شورت‌های شب‌ادراری قابل‌شستشو یا یکبارمصرف استفاده کنید. موضوع را بزرگ و جدی نکنید. به او بگویید که بدنش هنوز آمادگی لازم را پیدا نکرده است و اشکالی هم ندارد.
- بعد از مدتی دوباره امتحان کنید. اگر مدت قابل‌توجهی است که صبح‌ها پوشک فرزندتان خشک می‌ماند، دوباره به او لباس‌زیر عادی و بدون پوشک بپوشانید. ممکن است آن قدرها هم طول نکشد و فقط یکی دو ماه زمان برای آماده‌شدن او نیاز باشد.
- با فرزندتان صحبت کنید. اگر از این که جایش را خیس کرده ناراحت است، با او درباره موضوع و احساسی که پیدا کرده است صحبت کنید، اما اگر تمایلی ندارد او را به صحبت وادار نکنید. اگر خجالت کشیده، به او بگویید که شب‌ادراری مسأله رایجی است، و بگویید که تقصیر او نبوده که بخواهد خودش را ناراحت کند. اگر خودتان هم وقتی بچه بودید جایتان را خیس می‌کردید، می‌توانید این را هم به او بگویید.
معمولاً شب‌ادراری به دلیل مشکلات عاطفی اتفاق نمی‌افتد، اما اگر تغییر بزرگی مانند شروع مدرسه یا به دنیا آمدن خواهر یا برادر در زندگی کودک اتفاق افتاده است، ممکن است او را مستعد شب‌ادراری کند. البته این نوع شب‌ادراری با کمترشدن فشار عاطفی معمولاً برطرف می‌شود. در این مدت، باز هم خونسرد و آرام باشید و با او مدارا کنید.
گاهی شب‌ادراری باعث می‌شود که کودک در فعالیت‌های اجتماعی خارج از خانه دچار مشکل شود. بسیاری از کودکان از این مسأله خیلی اذیت و ناراحت می‌شوند. برای مدیریت شب‌ادراری در خانه دوستان و شب‌ادراری در اردو راهکارها و راه‌حل‌هایی وجود دارد که می‌تواند به او کمک کند.
آیا باید به خاطر شب ادراری کودکان به پزشک مراجعه کرد؟
اگر شب‌ادراری فرزندتان شما را نگران کرده است، یا اگر برای خود کودک یا برای دیگران مشکلاتی ایجاد کرده است، خوب است به پزشک مراجعه کنید تا برای درمان و مدیریت آن توصیه‌هایی بگیرید.
برای مثال، اگر فرزندتان در سن هفت یا هشت‌سالگی هنوز هم زیاد دچار شب ادراری می‌شود و نگرانی‌های زیر را ایجاد کرده است، خوب است با پزشک مشورت کنید:
- نگران شب‌هایی هستید که او در خانه اقوام می‌خوابد یا در مدرسه برنامه شب‌مانی دارد. برای مطالعه بیشتر به مقاله خواباندن نوزاد در مکان جدید و به دور از پدر ومادرها مراجعه کنید.
- شب‌ادراری کودک باعث آزار یا نگرانی خود او شده است.
شب‌ادراری قابل مدیریت است. پزشک معمولاً چند راهکار مختلف پیشنهاد می‌کند و کمک می‌کند با توجه به شرایط کودک و خانواده‌تان بهترین راحل را انتخاب کنید. او ممکن است شما را به متخصص نیز ارجاع دهد.
زنگ هشدار شب ادراری
برای کودکان هفت‌ساله و بزرگتر، معمولاً اولین توصیه استفاده از زنگ هشدار شب‌ادراری است.
زنگ هشدار شب‌ادراری دستگاهی است که اگر کودک خودش را خیس کرد به صدا درمی‌آید و او را بیدار می‌کند. استفاده از این دستگاه در طول زمان کمک می‌کند کودک نسبت به آن شرطی شود و وقتی در خواب نیاز به دستشویی پیدا کرد قبل از آن که زنگ به صدا در بیاید خودش بیدار شود.
دو نوع زنگ هشدار شب ادراری وجود دارد:
تشکچه شب‌ادراری، که آن را در جای خواب کودک و زیر باسن او پهن می‌کنید. این تشکچه به یک زنگ هشدار متصل است که به محض آن که خیس شد، یعنی به محض این که کودک جایش را خیس کرد، به صدا در می‌آید.
دستگاه شب‌ادراری، که آن را در شلوار یا شورت کودک قرار می‌دهید. زنگ هشدار دستگاه به محض خیس‌شدن، یعنی به محض این که کودک خودش را خیس کرد، به صدا در می‌آید.
اگر خواستید برای کودکتان از زنگ شب‌ادراری استفاده کنید، خوب است چند شب اول خودتان هم در اتاق او بخوابید تا به او کمک کنید. شاید لازم باشد با به صدا درآمدن زنگ به کودک کمک کنید زود بیدار شود و به دستشویی برود. یا شاید صدای زنگ او را گیج یا هراسان کند و لازم باشد او را آرام کنید. خلاصه ممکن است چند شبی طول بکشد تا کودک به صدای آن عادت کند.
بسته به نوع عکس‌العمل کودک، ممکن است از یک تا سه ماه طول بکشد تا استفاده از زنگ هشدار تأثیر خود را بگذارد و شب‌ادراری او قطع شود. اما اگر پس از سه ماه همچنان شب‌ادراری او قطع نشد، بهتر است دستگاه را فعلاً کنار بگذارید و مدتی بعد دوباره امتحان کنید، یا به سراغ راه‌حل دیگری بروید.
دستگاه‌های هشدار شب‌ادراری کاملاً بی‌خطر هستند و به هیچ وجه امکان برق‌گرفتگی وجود ندارد.
خوب است تا وقتی کودک شب‌ادراری دارد روی تخت یا رختخواب او از یک محافظ استفاده کنید تا تشک اصلی کثیف و بد بو نشود. در بازار محصولاتی با عنوان زیرانداز شب‌ادراری یا محافظ تشک ضدآب وجود دارد که کل تشک را می‌پوشانند و مانع از نفوذ رطوبت می‌شوند. به علاوه، وقتی کودک در طول شب جایش را خیس کرد کارتان راحت‌تر است.
استفاده از دارو برای شب ادراری
در برخی موارد ممکن است پزشک عمومی یا پزشک اطفال برای درمان شب‌ادراری دارو تجویز کند. می‌توانید وقتی فرزندتان را به خاطر شب‌ادراری پیش پزشک می‌برید بپرسید که آیا به دارو نیاز است یا خیر.
منبع: raisingchildren.net.au
به این مطلب چه امتیازی می‌دهید؟
ارسال نظر
شب ادراری در کودکان
