3 گام مهم در آموزش مهارت نه گفتن به کودکان

مهارت نه‌گفتن یکی از لازمه‌های موفقیت در زندگی شخصی و اجتماعی افراد است. به احتمال زیاد شما هم در موقعیتی قرار گرفته‌اید که دادن پاسخ منفی و گفتنِ نه برایتان سخت بوده است.

گاهی ما در موقعیتی قرار می‌گیریم که مجبور می‌شویم چیزی را بپذیریم که اصلاً آن را دوست نداریم، و تا مدت‌ها از پذیرفتنِ آن، احساس رنجش می‌کنیم.

یادگیری این مهارت در سنین کودکی می‌تواند از بروز خطر در دوره‌های مختلف زندگی پیشگیری کند. اگر کودکان این مهارت را نداشته باشند، به راحتی به همسالان خود «بله» می‌گویند، پیشنهادهای آن‌ها را هرچه باشد، می‌پذیرند و در معرض خطر و آسیب‌های جدی قرار می‌گیرند. مصرف سیگار، الکل، مواد مخدر و امثال آن از جمله مشکلات شایع افراد به‌ویژه نوجوانانی است که مهارت نه‌گفتن را نیاموخته‌اند.

برای اینکه دائم خود را تسلیم خواسته‌های دیگران نکنیم، باید قاطعیت، قدرت و به عبارتی مهارت نه‌گفتن را آموخته باشیم.

دادن پاسخِ منفی شامل سه گام است. (در نظر داشته باشید که تفکیک‌ این مراحل فقط برای تسهیل در یادگیری است و در واقعیت، این مراحل در هم تنیده است.)

گام ۱: تصمیم خود را بگیرید.

در این مرحله باید تصمیم بگیرید که آیا دادن پاسخ مثبت به درخواست طرف مقابل، به نفعتان است یا خیر. به عبارت دیگر پیامدهای کوتاه‌مدت و بلند‌مدت درخواست را بررسی کنید. مثلاً بررسی کنید که قبول دعوت و رفتن به یک مهمانی که مطمئنید آنجا مواد مخدر یا مشروبات الکی مصرف می‌شود به نفع شماست یا خیر.

گام ۲: دلیل خود را بیان کنید.

بعد از گفتن نه، می‌توانید علت تصمیم و خواسته و احساستان را به طرف مقابل بگویید. مثلاً اگر کسی از شما درخواست کرد که یکی از وسایل شخصی‌تان را به او قرض بدهید، می‌توانید بگویید «خودم آن را لازم دارم» یا «قبلاً قول آن را به کس دیگری داده‌ام»، یا «متأسفم، برنامه‌ی دیگری دارم.» بنابراین ابتدا پاسخ نه می‌دهیم و بعد، اگر مایل بودیم دلیل خود را برای فرد مقابل بیان می‌کنیم. به یاد داشته باشیم که ما حق داریم درخواست‌های غیرمعقول دیگران را رد کنیم و حتی حق داریم دلیل رفتارمان را بیان نکنیم.

گام ۳: به طرف مقابل نشان دهید که نظر، خواسته و احساس او را درک می‌کنید.

همدلی با دیگران و تلاش برای درک احساسات آن‌ها موجب می‌شود پاسخ منفی شما را راحت‌تر بپذیرند. درواقع تفاوت جرئت‌مندی و پرخاشگری این است که در حالت اول ما ضمن احترام به درخواست‌ها و احساسات دیگران، عقیده و احساس خود را بیان می‌کنیم. مثلاً می‌گوییم «البته می‌دانم که واقعاً به آن وسیله نیاز داری».

 

نکته: موقعیت‌هایی را که نه ‌گفتن برایتان دشوار است شناسایی کنید و به همراه یکی از دوستانتان گام‌های سه‌گانه‌ی مطرح‌شده را تمرین کنید. به یاد داشته باشید که مدتی طول می‌کشد تا این رفتار در شما نهادینه شود و فقط با تمرین زیاد می‌توانید بر این مهارت تسلط یابید و به دیگران، بدون احساس گناه، پاسخ «نه» بدهید.

باورهای نادرست ممکن است ما را از گفتنِ «نه» باز ‌دارد

همان‌طور که سن ما بیشتر می‌شود، تجربیاتی به دست می‌آوریم که به ما می‌آموزد همیشه نمی‌توانیم درخواست‌ها را رد کنیم و ممکن است با باورهای غیر مفیدی درباره‌ی نه گفتن روبه‌رو شویم که رد کردن پیشنهاد و دادنِ پاسخ منفی را سخت‌تر می‌کند.

• برای مثال، ممکن است فکر کنید که «نه» گفتن:
• بی‌ادبانه است.
• مخالف این است که همیشه دوست دارم همه را راضی نگه دارم.
• ممکن است دیگران ناراحت شوند.
• زشت و خودخواهانه است.
• باعث می‌شود دیگران از من بدشان بیاید.

 

باورهای مفید از مهارت نه گفتن

اگر باورهای نامفیدی را تجربه کرده‌اید و مانع از این شده که درخواست‌های غیرمنطقی دیگران را رد کنید، این باورها را در نظر بگیرید:

با گفتن «نه» من فقط درخواست طرف مقابل را رد می‌کنم؛ خودِ آن شخص را رد نمی‌کنم.

وقتی به یک چیز «بله» می‌گویم، در واقع به چیز دیگری «نه» می‌گویم، به این معنی که در برابر هر موقعیتی که به آن پاسخ مثبت می‌دهم، موقعیت‌هایی را از دست می‌دهم و ممکن است باعث از‌دست‌رفتن فرصت‌هایم شود.

من حق دارم نظرم را با دیگران در میان بگذارم؛ حتی اگر با نظر آن‌ها تفاوت داشته باشد.

اگر خواسته‌ی کسی را رد کنم، بعید است که برداشت بد کند و به احتمال زیاد دلایل من برای رد درخواستش را درک خواهد کرد.

اگر مردم حق دارند درخواست کنند، من هم حق دارم رد کنم.

 

خوراکی‌های کلیدی

جرئت‌مندی مجموعه‌ای از مهارت‌هاست که همه‌ی افراد از راه تمرین می‌توانند به آن دست یابند.

مهم‌ترین جنبه‌ی جرئت‌مندی  مهارت نه گفتن است که پس از به‌دست‌آوردن این مهارت، ناگهان متوجه می‌شوید که می‌توانید بدون هر گونه احساس گناهی نه بگویید، خواسته‌های خود را روشن و واضح مطرح کنید و به‌طور کلی ارتباط راحت‌تری با دیگران برقرار کنید.

 

منبع: مهارت‌های زندگی، مؤلفان شهرام محمدخانی، حسن موسوی چلک، ربابه نوری، فرشته موتابی.