انتخاب محتوا برای کودکان در فضای دیجیتال

محیط دیجیتال، از نظر تنوع و میزان اطلاعات و محتوا، محیطی وسیع و گیج‌کننده است. کودکان و نوجوانان از طریق اینترنت، تلفن همراه و تلویزیون، در معرض حجم عظیمی از اطلاعات و مطالب قرار می‌گیرند. اما تمام محتواهای موجود در این رسانه‌ها مناسب کودکان نیستند و ما به عنوان پدرومادر، مسئول نظارت و انتخاب محتواهای در دسترس آن‌ها هستیم. به دلیل دسترسی آسان بچه‌ها به اینترنت، برای پدرومادران امروزی اطمینان از اینکه فرزندشان فقط محتوای مناسب خود را مشاهده کند، کاری بسیار دشوار است. در این مقاله، بعضی از نکات کلیدی که پدرومادر باید هنگام انتخاب محتوای دیجیتال برای فرزندشان در نظر بگیرند، بررسی می‌کنیم.

 

توجه به «کیفیت» برنامه‌ها و محتواهای دیجیتال

کیفیت همه‌ی برنامه‌های مورد استفاده‌ی کودکان در فضای دیجیتال یکسان نیست. برخی از برنامه‌های تلویزیونی، بازی‌ها و اپلیکیشن‌ها مناسب‌تر و دارای کیفیت بهتری هستند. اگر استفاده از فناوری‌ها بیش از حد نباشد و جایگزین ارتباطات رودررو نشود، محتوای باکیفیت می‌تواند در یادگیری و رشد بچه‌ها تاثیر مثبتی داشته باشد. به عنوان مثال، یک کودک در سنین پیش از دبستان از بازی با برنامه‌ای که به او امکان ساخت کلاژ ، طراحی و نقاشی بدهد، بهره‌ی زیادی خواهد برد، زیرا این برنامه‌ها او را به سمت بروز خلاقیت و یادگیری مهارت های جدید می‌برد.

علاوه بر این، محتوای با کیفیت می‌تواند رفتارهای مثبت را در بچه‌ها تقویت کند. به عنوان مثال، برنامه‌ای تلویزیونی را در نظر بگیرید که به مسئله‌ای مانند دوستی می‌پردازد، یا نشان می‌دهد که شخصیت‌ها با یکدیگر مهربان هستند و با انجام کارهای گروهی، در رسیدن به یک هدف با هم همکاری می‌کنند. تماشای چنین برنامه‌هایی و گفتگو با کودک درباره‌ی محتوای آنها، به رشد مهارت‌های ارتباطی و تفکر نقاد کمک خواهد کرد.

چگونه محتوای باکیفیت و مناسب انتخاب کنیم؟

با در نظر گرفتن معیارهایی در هنگام انتخاب محتوا و رسانه برای کودک‌و نوجوان، می‌توان نسبت به ارزشمند بودن آن محتوا اطمینان حاصل کرد. در اینجا به بعضی از مهم‌ترین معیارها اشاره می‌کنیم: 

1- تناسب سنی

یکی از مهم‌ترین عواملی که در انتخاب محتوا برای کودکان باید در نظر گرفته شود، تناسب سنی است. انسان‌ها در هر سنی دارای سطح متفاوتی از درک و توانایی‌های شناختی هستند. در نتیجه کودکان و نوجوانان در هر سنی به محتوای متفاوتی نیاز دارند. به عنوان مثال، یک کودک سه ساله ممکن است داستانی با زبان دشوار و پیچیده را درک نکند، در حالی که همان داستان ممکن است برای یک کودک نه ساله خسته‌کننده باشد. بسیاری از محتواهای تولیدشده برای کودکان و نوجوانان، دارای رده‌بندی سنی مشخص هستند که باید در هنگام انتخاب آنان مورد توجه قرار گیرند.

2- ارزش آموزشی

در کنار استفاده از فناوری‌ها برای لذت و سرگرمی، می‌توان از فواید آموزشی آن‌ها نیز استفاده کرد. بنابراین، یکی دیگر از مواردی که در هنگام انتخاب محتوا برای کودک و نوجوان باید در نظر گرفته شود، ارزش آموزشی آن محتوا است.

به عنوان مثال، یکی از نمونه‌های خوب محتوای آموزشی، برنامه "Duolingo" است. این برنامه برای آموزش زبان جدید به کودکان و نوجوانان به روشی سرگرم‌کننده و تعاملی طراحی شده است. این اپلیکیشن از تکنیک‌های گیمیفیکیشن استفاده می کند تا کاربران را علاقه‌مند و با انگیزه نگه دارد و یادگیری را برای کودکان آسان کند. بهتر است در استفاده از مطالب و برنامه‌های آموزشی دچار افراط نشویم و بین فعالیت‌های سرگرمی و آموزشی تعادل ایجاد کنیم.

3- پیام‌های مثبت

کودکان در برابر پیام‌های منفی و نادرست، آسیب‌پذیر هستند و محتوای مضر می‌تواند در درازمدت تأثیر نامطلوبی بر سلامت روان آنها داشته باشد. به عنوان مثال، در بسیاری از بازی‌های دیجیتال از فحش و الفاظ نامناسب استفاده می‌شود، یا برخی از برنامه‌های تلویزیونی حاوی محتوای خشونت‌آمیز و ترسناک هستند یا به طور ضمنی به عادی‌سازی مصرف مشروبات الکلی و سیگار می‌پردازند. بنابراین، مهم است که محتوایی را انتخاب کنید که دربردارنده‌ی پیام‌ها و ارزش‌های مطلوب و مورد پذیرش جامعه باشد.

4- ایمنی و حریم خصوصی

یکی دیگر از نکات مهم در انتخاب محتوا برای کودکان، حفظ ایمنی و حریم خصوصی است. محیط دیجیتال به طور بالقوه می‌تواند فضایی ناامن باشد که کودکان را در معرض خطرات متعددی مانند آزارواذیت آنلاین و محتوای نامناسب قرار می‌دهد. پدرومادران باید اقداماتی را انجام دهند تا مطمئن شوند که فرزندانشان هنگام استفاده از دستگاه های دیجیتال، ایمن هستند. ابزارهای نظارت و کنترل والدین امکاناتی را در اختیار بزرگسالان قرار می‌دهد تا وبسایت‌ها و برنامه‌های در دسترس کودک را محدود و فیلتر کنند. به این ترتیب ریسک روبرو شدن کودکان با محتوای نامناسب، پایین‌تر خواهد بود.

5- الگودهی مثبت

کودکان به شدت تحت تأثیر محتوای رسانه‌ها هستند و قرار گرفتن در معرض الگوهای مثبت می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر نگرش‌ها، باورها و رفتارهای آنها داشته باشد. هنگام انتخاب محتوا، به شخصیت‎‌های موجود در برنامه‌ها توجه کنید. از خود بپرسید که آیا شخصیت‌های این برنامه، ویژگی‌های مثبتی مانند اعتماد‌به‌نفس، صداقت و همدلی را دارند. این کار به شکل گیری ارزش‌ها و رفتارهای کودک‌ونوجوان کمک می‌کند. به عنوان مثال، انیمیشن «سگ‌های نگهبان» شخصیت‌هایی را نشان می‌دهد که رفتارهای اجتماعی و عاطفی مطلوبی مانند مهربانی، حل مسئله و کمک به دیگران را به عنوان الگو ارائه می‌دهند. پدرومادران با انتخاب چنین برنامه‌هایی می‌توانند به فرزندانشان کمک کنند تا به کسب مهارت‌های اجتماعی و حل مسئله علاقه‌مند شوند.

6- تبلیغات موجود در برنامه‌ها

کودکان در حین انجام بازی‌های دیجیتال یا کار با شبکه‌های اجتماعی و مشاهده‌ی برنامه‌های تلویزیونی، با تبلیغات زیادی مواجه می‌شوند. در این تبلیغات، اغلب از شخصیت‌های محبوب و محصولاتی استفاده می‌شود که احساسات و هیجانات بچه‌ها را هدف قرار می‌دهند. برخی از این تبلیغات علاوه بر تشویق بچه‌ها به مصرف‌گرایی، به دلیل در دسترس نبودن محصولات و عدم امکان تهیه‌ی آنها از سوی والدین، موجب احساس ناکامی و ضعف عزت‌نفس در کودکان می‌شوند. بهتر است پدرومادران به دنبال برنامه‌ها و محتواهایی باشند که عاری از تبلیغات باشد. علاوه بر این می‌توانند به فرزندان خود کمک کنند تا نگاهی نقادانه به تبلیغات داشته باشند و اهداف سازندگان آن‌ها را درک کنند. 

 

وبسایت کامن سنس یکی از منابع خوب و کاربردی برای انتخاب محتوا از میان انواع فیلم، انیمیشن، بازی، اپلیکیشن و غیره است که با توجه به معیارهایی که در بالا ذکر شد، به امتیازدهی و رده‌بندی محصولات و رسانه‌های مختلف می‌پردازد. پدرومادران می‌توانند با وارد کردن نام برنامه یا بازی موردنظر خود، نسبت به محتوا و کیفیت آن‌ها اطلاع کسب کنند و با آگاهی و اطمینان خاطر بیشتری آن‌ها را در اختیار فرزندانشان قرار دهند.