پوسیدگی دندان ناشی از شیشه‌شیر
دندان‌های کودک خردسال مثل خود او نو و تازه است، اما مثل دندان‌های شما به مراقبت نیاز دارد. وقتی شیشه‌شیر دائماً در دهان کودک باشد معنایش این است که دندان‌های او یکسره آغشته به مایعات قندی است، که احتمال ایجاد پوسیدگی دندان را بالا می‌برد. به این حالت «پوسیدگی ناشی از شیشه‌شیر» می‌گویند. برای پیشگیری از این نوع پوسیدگی، خوب است برنامه منظمی برای مراقبت از دندان‌های کودک داشته باشید و در همان سال اول تولدش او را پیش دندانپزشک ببرید.
پوسیدگی دندان ناشی از شیشه‌شیر چیست؟
پوسیدگی دندان ناشی از شیشه شیر به نوعی پوسیدگی گفته می‌شود که به دلیل استفاده از شیشه‌شیر در کودکان خردسال و نوپا رخ می‌دهد، که البته منظور استفاده افراطی و بیش از حد نیاز است. وقتی کودک برای آرام‌شدن به جای پستانک به شیشه‌شیر وابسته شده باشد، معنایش این است که دندان‌هایش ساعات‌های زیادی آغشته به شیر موجود در شیشه باقی می‌ماند (چه شیرمادر و چه شیرخشک). این حالت باعث می‌شود احتمال پوسیدگی دندان او بالا برود. یکی از عادت‌هایی که میتواند منجر به پوسیدگی دندان کودک شود این است که او شب‌ها با شیشه‌شیر به رختخواب برود و پستانک شیشه ساعت‌ها در دهانش باقی بماند.
حتی دندان‌های نو و تازه کودک چندماهه هم ممکن است دچار پوسیدگی شود. طبق آمار آکادمی پزشکان اطفال آمریکا، ۱۰ درصد کودکان دوساله و ۲۸ درصد کودکان سه‌ساله دچار پوسیدگی دندان می‌شوند. برای این که دندان‌های فرزندتان سالم بماند، از همان سنین پایین مراقبت صحیح از دندان را به او یاد دهید. دندان کودک خردسال هم باید مرتباً مسواک زده شود، و ضمناً حواستان به میزان مایعات قندی و شیری که می‌خورد باشد.
دلیل پوسیدگی ناشی از شیشه‌شیر چیست؟
آبمیوه و شیر (چه شیر مادر و چه شیرخشک) حاوی قند هستند. وقتی قند این مایعات در دهان انباشته شود، ذخیره غذایی مناسبی برای باکتری‌های موجود در دهان ایجاد می‌کند. بعضی از این باکتری‌ها نقش مهمی در ایجاد پوسیدگی دندان دارند. مجاورت قند با این باکتری‌ها باعث تولید اسید در دهان می‌شود، که دندان کودک را اصطلاحاً «می‌خورد». اگر این اتفاق ادامه پیدا کند، دندان دچار حفره و پوسیدگی می‌شود، و نیاز به پرکردن یا روکش‌کردن پیدا می‌کند.
البته پوسیدگی دندان ممکن است به دلایل دیگری به جز عادت به شیشه‌شیر هم اتفاق بیفتد. مثلاً مینای دندان بعضی از کودکان ذاتاً ضعیف است؛ یا آبی که کودک مصرف می‌کند دارای فلوراید نیست؛ یا میزان باکتری‌های ایجادکننده پوسیدگی در دهان بعضی از کودکان از حد معمول بیشتر است.
چگونه متوجه پوسیدگی دندان کودک چندماهه‌ام شوم؟
اگر رنگ دندان کودک تغییر کرده (انگار دندانش بیرنگ شده)، دندانش زیادی حساس شده، دندانش درد می‌کند یا عیب ظاهری دیگری در دندانش دیده می‌شود او را پیش دندانپزشک ببرید.
نشانه‌های دیگری هم هست که باید آنها را جدی بگیرید:
- روی دندان کودک (معمولاً نزدیک لثه و بخش بالایی دندان‌های جلویی) لکه‌های سفید کمرنگ دیده می‌شود. البته دیدن این لکه‌ها راحت نیست.
- لثه کودک قرمزتر از حد معمول است یا دندان‌های او براق نیست.
- کودک با خوردن دسرهای شیرین یا نوشیدنی داغ اذیت می‌شود (صورتش را در هم می‌کشد و به نظر می‌رسد درد دارد).
- رنگ دندان کودک متمایل به زرد یا قهوه‌ای می‌شود–البته با پیشرفت پوسیدگی، رنگ دندان ممکن است حتی سیاه شود. در دندان‌های او حفره ایجاد می‌شود.
- اما اگر خودتان هم متوجه پوسیدگی نشدید دندانپزشک آن را تشخیص خواهد داد. البته گاهی برای تشخیص پوسیدگی به عکسبرداری از دندان نیاز است.
چگونه از پوسیدگی ناشی از شیشه‌شیر جلوگیری کنیم؟
پوسیدگی دندان کودک چیز خوشایندی نیست، اما نیازی هم نیست خودتان را بیش از حد نگران کنید. با انجام کارهای زیر کمک کنید فرزندتان دندان‌های سالم‌تری داشته باشد:
شیشه‌شیر را دائم دست کودک ندهید
یکی از مهم‌ترین کارها این است که کودک را به خوابیدن با شیشه‌شیر عادت ندهید. بعد از وعده‌های غذایی، در شیشه‌شیر به او آب بدهید اما وقتی کودک آبش را خورد شیشه را از او بگیرید و نگذارید دستش بماند. برای کودکان شش‌ماهه و کمتر آب لازم نیست و همان شیری که کودک می‌خورد (چه شیر مادر و چه شیرخشک) برایش هم آب است و هم غذا.
از پستانک درست استفاده کنید
شاید شنیده باشید که برای آن که کودک را به پستانک عادت دهیم باید پستانک را به عسل آغشته کنیم. اما نیازی به گفتن نیست که این کار زمینه پوسیدگی دندان را ایجاد می‌کند. عامل دیگری که میتواند باعث پوسیدگی دندان کودک شود این است که پستانک او به بزاق فرد دیگری آغشته شود. نیازی به گفتن نیست که نباید برای تمیزکردن پستانک کودک آن را وارد دهان خودتان کنید.
حتی اگر کودک از شیشه‌شیر استفاده نمی‌کند حواستان به دندان‌های او باشد
حتی اگر خودتان به فرزندتان شیر می‌دهید و از شیشه استفاده نمی‌کنید، باز هم یادتان باشد که شیرمادر هم حاوی قند است، بنابراین کودکی که شیر مادر می‌خورد هم به اندازه کودکی که شیرخشک می‌خورد نیاز به مراقبت از دندان دارد. اگر کودک موقع شیرخوردن از سینه شما خوابش برد، در اولین فرصت دهانش را از سینه جدا کنید تا شیر اضافه وارد دهانش نشود. اگر این اتفاق زیاد می‌افتد و کودک قبل از این که شیر را قورت بدهد خوابش می‌برد، دندان‌هایش با این کار در معرض پوسیدگی قرار می‌گیرد.
سعی کنید کودک را از شیشه‌شیر بگیرید و به فنجان عادت دهید
یکی دیگر از راه‌های مراقبت از دندان کودک این است که او را از شیشه‌شیر بگیرید و استفاده از فنجان یا لیوان را به او یاد دهید. بنابراین در اولین فرصتی که کودک توانایی این کار را پیدا کرد، او را به نوشیدن از فنجان عادت دهید.
کودکان معمولاً از حدود شش‌ماهگی می‌توانند کم‌کم نوشیدن از فنجان را تمرین کنند و تا دوازده یا چهارده‌ماهگی دیگر هیچ نیازی به شیشه‌شیر نداشته باشند. البته نوعی فنجان دربدار هست که نوشیدن از آن چندان فرقی با نوشیدن از شیشه‌شیر ندارد، و استفاده مداوم از این نوع فنجان‌ها به اندازه شیشه‌شیر برای دندان مضر است. بنابراین سعی کنید کودک به نوشیدن از فنجان بدون در عادت کند. و البته این قانون را یادتان باشد: شب‌ها که کودک دندانش را مسواک زد و به رختخواب رفت، دیگر نباید خبری از شیشه‌شیر یا لیوان نی‌دار (حاوی شیر یا آبمیوه) باشد.
از چه سنی می‌توانم دندان‌های فرزند چند ماهه‌ام را مسواک بزنم؟
حتی قبل از این که فرزندتان دندان در بیاورد هم می‌توانید برایش یک برنامه منظم بهداشت دهان داشته باشید. تا وقتی دندان کودک هنوز نیش نزده نیازی به خمیردندان نیست. از زمان تولد تا وقتی اولین دندان کودک در بیاید، روزی یکبار لثه‌هایش را به یک تکه پارچه نرم یا گاز استریل تمیز کنید. وقتی کودک دندان در آورد، بعد از هر بار شیرخوردن این کار را انجام دهید.
از حدود شش‌ماهگی، یعنی وقتی دندان‌های کودک شروع به نیش‌زدن می‌کند، می‌توانید برای فرزندتان از مسواک و خمیردندان حاوی فلوراید استفاده کنید. توصیه آکادمی پزشکان اطفال آمریکا این است که میزان خمیردندان به اندازه یک دانه برنج باشد.
برنامه مسواک‌زدن کودک چندماهه میتواند مثل برنامه مسواک‌زدن خودتان باشد:یعنی صبح و شب هر بار به مدت دو دقیقه دندانش را مسواک بزنید. از سه‌سالگی به بعد می‌توانید مقدار خمیردندان را کمی بیشتر کنید و به اندازه یک نخود خمیردندان روی مسواکش بگذارید.
فرزندم را از چه سنی پیش دندانپزشک ببرم؟
حتی اگر دندان‌های فرزندتان سالم به نظر برسد هم خوب است تا قبل از یک‌سالگی یک بار او را پیش دندانپزشک ببرید. دندانپزشک ابزارها و توصیه‌های بسیاری برای حفظ بهداشت دهان و دندان فرزندتان در اختیار دارد.
دندانپزشکها و پزشکان اطفال می‌توانند با در آمدن اولین دندان کودک برای او روکش فلوراید بگذارند. استفاده از سیلانت (روکش عایق‌کننده) هم روش دیگری برای محافظت در برابر پوسیدگی است، اما این کار معمولاً تا پیش از درآمدن اولین دندان آسیاب (حدود شش‌سالگی) انجام نمی‌شود. فایده دیگر بردن کودک پیش دندانپزشک این است که او میتواند بررسی کند که آیا دندان کودک فلوراید کافی دریافت می‌کند یا خیر. اگر آبی که مصرف می‌کنید فاقد فلوراید باشد، دندان پزشک ممکن است مکمل فلوراید بدهد تا سلامت دندان‌های کودک به‌خوبی حفظ شود.
کودک از چه سنی میتواند آبمیوه و نوشیدنی‌های قندی مصرف کند؟
توصیه آکادمی پزشکان اطفال آمریکا این است که والدین تا قبل از یک‌سالگی اصلاً به کودک آبمیوه ندهند. ایده‌آل این است که کودک تا پنج‌سالگی به جز آب و شیر نوشیدنی دیگری نخورد، چون این کار میتواند باعث ایجاد عادت‌هایی شود که در درازمدت برای سلامتی او مفید است. میوه سالم‌تر از آبمیوه است. اما اگر کودک آبمیوه مصرف می‌کند، بهتر است مقدار آن در سه چهار سال اول از روزی ۱۲۰ میلی‌لیتر بیشتر نشود. در شش‌سالگی، بهتر است کودک حداکثر ۱۸۰ میلی‌لیتر آبمیوه مصرف کند.
پوسیدگی دندان ناشی از شیشه شیر چگونه درمان می‌شود؟
برای درمان پوسیدگی دندان حتماً باید به متخصص مراجعه کرد. برای انجام کارهایی مانند پرکردن، روکش‌گذاری، درمان پالپ دندان، یا حتی کشیدن دندان، دندانپزشک ممکن است به کودک آرامبخش یا داروی بیهوشی بدهد تا کودک عصبی و بی‌قرار نشود. نکات زیر را به خاطر بسپارید:
اگر پوسیدگی دندان کودک خیلی زود تشخیص داده شود معمولاً نیازی به درمان‌های سنگین نیست. در چنین حالتی، معمولاً دندانپزشک یک خمیردندان حاوی فلوراید می‌دهد، چند نکته بهداشتی را توصیه می‌کند، و شما و کودک را به خانه می‌فرستد.
اگر پوسیدگی دندان خفیف باشد، دندانپزشک معمولاً دندان را می‌کشد و جای خالی آن را با ماده پرکننده‌ای از جنس فلز یا شیشه و پلاستیک پر می‌کند.
گاهی ممکن است دندانپزشک به جای ماده پرکننده از روکش دندان استفاده کند. بادوام‌ترین روکش برای دندان از جنس استیل است، البته بعضی دندانپزشکها از مواد دیگری مانند دی‌اکسید زیرکُنیوم استفاده می‌کنند.
پوسیدگی دندان ناشی از شیشه شیر چه اثری بر کودک دارد؟
پوسیده‌شدن دندان‌ها در آغاز کودکی اثرات نامطلوب بلندمدتی دارد. مهم‌ترین آنها عبارت است از: آسیب‌پذیرتر شدن دندان‌ها به پوسیدگی در سال‌های بعد، رشد نامرتب و نامناسب دندان‌های دائمی، ایجاد زمینه تغذیه نامناسب، و مستعدکردن کودک به برخی بیماری‌های عفونی. رعایت‌نکردن بهداشت دهان و دندان باعث کاهش عزت‌نفس کودک هم می‌شود، و میتواند مشکلاتی در گفتار و حرف‌زدن هم ایجاد کند.
اگر دندان‌های فرزندتان به دلیل استفاده مدام از شیشه‌شیر دچار مشکل شده است، خودتان را بیش از حد نگران نکنید. بلکه با انجام کارهای ساده‌ای به فرزندتان کمک کنید دهان و دندان سالم‌تری داشته باشد. در اولین فرصتی که توانایی کودک اجازه می‌دهد شیشه‌شیر را از او بگیرید و استفاده از فنجان یا لیوان را به او یاد دهید. حواستان باشد که شیشه‌شیر دائم دست کودک نباشد – بهتر این است که فقط موقع غذا یا میان‌وعده شیشه‌شیر را در اختیارش بگذارید. به او کمک کنید به مسواک‌زدن و تمیزکردن دندان‌هایش عادت کند. با انجام این کارهای ساده به فرزندتان کمک می‌کنید سال‌های سال از دندان‌های سالمی برخوردار باشد.
منبع: babycenter.com
