رفلاکس در نوزادان: علائم و علت‌ها

برگشت اسید یا رفلاکس چیست؟

رفلاکس به حالتی گفته می‌شود که نوزاد مقداری از شیری را که خورده بالا می‌آورد. در اصطلاح عامیانه به آن برگرداندن شیر هم می‌گویند.

رفلاکس تقریباً نیمی از نوزادان را درگیر می‌کند، بنابراین تقریباً نیمی از والدین باید با آن دست‌وپنچه نرم کنند. رفلاکس معمولاً قبل از هشت‌هفتگی نوزاد بروز می‌کند، و کودکانی که از شیر مادر تغذیه می‌شوند یا شیرخشک می‌خورند هر دو ممکن است به آن دچار شوند.

دیدن این که نوزاد شیری را که خورده برمی‌گرداند والدین را نگران و ناراحت می‌کند. نوزاد ممکن است علاوه بر برگرداندن شیر، گریه و بی‌تابی هم بکند. و شما هم ممکن است نگران شوید که نکند همه شیری را که خورده برگردانده باشد و گرسنه بماند.

بیشتر نوزادان بدون هیچ مشکلی خاصی این مرحله را پشت سر می‌گذارند. اذیتش برای والدین است که با کثیفی و بوی بد آن مواجه می‌شوند. اما خیلی زود، وقتی دستگاه گوارش نوزاد قوی‌تر می‌شود، این مرحله هم به خوبی و خوشی به پایان می‌رسد.

 

علت رفلاکس چیست؟

علت اصلی رفلاکس این است که دستگاه گوارش نوزاد هنوز به رشد کافی نرسیده است. لوله انتقال غذا در دستگاه گوارش، یا همان مری، شیر را از دهان به معده منتقل می‌کند. در محل اتصال مری به معده، دریچه‌ای وجود دارد که وقتی شیر به آن می‌رسد باز می‌شود تا شیر به درون معده راه پیدا کند، و بعد بسته می‌شود تا شیر در داخل معده باقی بماند.

در چند هفته اول تولد، طول مری کوتاه و مسیر آن باریک است. دریچه ورودی معده هنوز قدرت کافی ندارد، و محل قرارگیری آن هم کمی بالاتر از دیافراگم است. دیافراگم عضله‌ای است که در بخش بزرگی از بالاتنه گسترده شده و همراه با تنفس ما منقبض و منبسط می‌شود. بنابراین دریچه معده خیلی راحت ممکن است باز شود.

این عوامل باعث می‌شود که گاهی، با بازشدن دریچه معده، شیر که با اسید معده مخلوط شده است به درون مری برگردد و نوزاد را اذیت کند. بیشتر وقت‌ها که رفلاکس اتفاق می‌افتد کاملاً آشکار است و شما متوجه آن می‌شوید، اما گاهی هم شیر فقط تا قسمتی از مری یا تا گلو بالا می‌آید و نوزاد آن را قورت می‌دهد. به این حالت رفلاکس پنهان گفته می‌شود.

یادتان باشد که معده نوزاد خیلی کوچک است و به همین دلیل نمی‌تواند شیر زیادی را در خود جا دهد. از طرف دیگر، نوزاد بیشتر وقت‌ها دراز کشیده است و همین باعث می‌شود که احتمالِ برگشتن شیر افزایش پیدا کند. بنابراین، بهتر است نوزاد هر بار حجم کمتری شیر بخورد و در عوض دفعات شیردهی افزایش پیدا کند. این کار به کمترشدن احتمال رفلاکس کمک می‌کند.

با افزایش سن نوزاد، ماهیچه‌هایی که دریچه معده را کنترل می‌کنند قوی‌تر می‌شوند، طول مری افزایش پیدا می‌کند و حجم معده هم بیشتر می‌شود. در بیشتر کودکان، مشکل رفلاکس تا قبل از یک‌سالگی حل می‌شود.

گاهی اوقات، رفلاکس به دلیل مشکل دیگری است که عملکرد دستگاه گوارش را کند کرده است. یکی از رایج‌ترین علت‌های کندشدن عملکرد دستگاه گوارش، حساسیت به پروتئین شیر گاو است. اگر نوزادتان شیرخشک می‌خورد و فکر می‌کنید علت رفلاکس او این نوع حساسیت است، این مسأله را با پزشک یا متخصص سلامت در میان بگذارید. شاید بد نباشد به مقاله علت حساسیت به لاکتوز در کودکان هم سری بزنید.

 

از کجا بفهمم نوزادم دچار رفلاکس است؟

نوزادی که مشکل رفلاکس دارد، وقتی شیر می‌خورد مقدار کمی از شیر را برمی‌گرداند. گاهی نیز ممکن است همه شیر را برگرداند. گاهی نوزاد دچار سکسکه می‌شود یا صدای خرخر مانندی از گلویش خارج می‌شود. گاهی هم ممکن است تنفسش صدادار شود و خس‌خس کند.

اگر مقدار شیری که نوزاد برمی‌گرداند معمولاً زیاد نباشد، جای نگرانی نیست. به عبارت دیگر، اگر نوزاد مشکل یا بیماری دیگری ندارد، مشکل رفلاکس به عنوان بخشی از مرحله رشد او با گذر زمان حل می‌شود. شما هم خیلی زود عادت می‌کنید که یک حوله یا دستمال نخی دم‌دست داشته باشید تا وقتی نوزاد دچار رفلاکس شد دهان و چانه‌اش را پاک کنید.

 

آیا می‌توانم از رفلاکس جلوگیری کنم؟

اگر رفلاکس نوزاد خفیف است، یعنی تغذیه او را مختل نمی‌کند و عوارض اذیت‌کننده‌ای هم ندارد، می‌توانید از راهکارهای زیر استفاده کنید:

• سعی کنید به نوزاد هر بار حجم کمتری شیر بدهید و درعوض تعداد دفعات شیردهی را بیشتر کنید.
• موقع شیردادن به نوزاد، او را در وضعیت خوابیده قرار ندهید بلکه وضعیت او را به حالت عمودی نزدیک‌تر کنید (تا مری بالاتر از معده قرار بگیرد).
• بعد از شیردادن به نوزاد، او را حدود بیست دقیقه در وضعیت عمودی بغل کنید.
• اگر با شیشه‌شیر به نوزادتان شیر می‌دهید، در طول شیردادن هر دو سه دقیقه یکبار آروغ او را بگیرید. ضمناً مطمئن شوید که سوراخ پستانک شیشه بیش از حد بزرگ نباشد. سوراخ بزرگ باعث می‌شود حجم زیادی از شیر به یکباره وارد معده نوزاد شود و او را اذیت کند.

شاید به نظرتان برسد که اگر نوزاد را به پهلو یا به شکم بخوابانید به کمترشدن رفلاکس کمک خواهد کرد. اما هیچ‌وقت این کار را بدون مشورت با پزشک انجام ندهید. اصولاً نوزادان بهتر است همیشه به پشت خوابانده شوند تا خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد به حداقل برسد.

 

در چه صورتی باید نوزاد را به خاطر رفلاکس پیش دکتر ببرم؟

اگر فرزندتان تا شش‌ماهگی رفلاکس نداشت و بعد از شش‌ماهگی به آن دچار شد، یا اگر رفلاکس او از نوزادی شروع شد اما تا بعد از یک‌سالگی ادامه پیدا کرد، او را پیش دکتر ببرید.

در کودکان شش‌ماهه و کوچکتر، اگر رفلاکس با هر یک از علائم و شرایط زیر همراه است کودک را پیش دکتر ببرید:

• هر بار شیر می‌خورد دچار رفلاکس می‌شود (در حالت عادی بعضی‌وقت‌ها باید دچار رفلاکس شود).
• موقع شیرخوردن سرفه می‌کند یا عق می‌زند.
• برگرداندن شیر معمولاً به حالت شدید و مانند استفراغ‌کردن اتفاق می‌افتد.
• مایعی که برمی‌گرداند سبز یا زرد است، یا در آن خون دیده می‌شود.
• در مدفوع او خون وجود دارد، که به صورت لکه‌های تیره در مدفوع دیده می‌شود.
• از شیرخوردن امتناع می‌کند.
• شکمش ورم دارد.
• تب ۳۸ درجه یا بالاتر دارد.
• وزنش افزایش پیدا نمی‌کند.
• در زمان شیرخوردن یا بعد از آن کج‌خلق یا گریان است، یا بدنش را جمع می‌کند و پشتش را قوس می‌دهد.

رفلاکس در حالت عادی با هیچ‌یک از موارد بالا همراه نیست، بنابراین پزشک تلاش خواهد کرد علت اصلی را (که مشکل یا بیماری دیگری است) پیدا کند.

در حالتی که رفلاکس نوزاد عادی نباشد، یعنی همیشگی، مکرر یا شدید باشد، با خود عوارض و مشکلات دیگری به همراه می‌آورد:

• مری به دلیل تماس زیاد با اسید معده دچار ناراحتی و التهاب می‌شود.
• کودک به دلیل تنفس مکرر مخلوط اسید و شیر دچار علائمی مانند سینه‌پهلو می‌شود.
• کودک مکرراً (حداقل هر دو ماه یکبار) دچار عفونت گوش میانی می‌شود.

اگر هنگام مراجعه به پزشک بتوانید شرح‌حال مناسبی از علائم نوزاد در اختیار او بگذارید به ریشه‌یابی و حل مشکل کمک زیادی می‌کند. بنابراین سعی کنید حواستان به نکات زیر باشد و آنها را ثبت کنید:

• زمان‌های شیرخوردن نوزاد
• چه مواقعی بیشتر از همه دچار رفلاکس می‌شود؟ (مثلاً آیا شب‌ها بیشتر دچار رفلاکس می‌شود؟ درست بعد از شیرخوردن دچار رفلاکس می‌شود یا مدتی بعد از آن؟)
• چه زمانی علاوه بر رفلاکس گریه و بی‌تابی هم می‌کند؟
• حجم شیری که برمی‌گرداند چه قدر است؟ (کمی؟ همه شیر؟)

اگر روند رشد نوزاد را هم در جایی ثبت می‌کنید هنگام مراجعه به پزشک آن را هم همراه داشته باشید تا او بتواند رشد نوزاد را هم بررسی کند. پزشک ممکن است سؤالات تکمیلی دیگری نیز از شما بپرسد، مانند: آیا دور و بر کودک کسی سیگار می‌کشد؟ آیا کودک تازگی‌ها داروی خاصی مصرف کرده است؟

همه این اطلاعات به پزشک کمک می‌کند تصمیم بگیرد آیا به مداخله تخصصی، آزمایش یا درمان دارویی نیاز است یا خیر.

 

آیا رفلاکس را می‌توان درمان کرد؟

بیشتر وقت‌ها، بیشتر نوزادانی که رفلاکس دارند تا قبل از یک‌سالگی از این مشکل رها می‌شوند. بنابراین والدین لازم نیست کار خاصی به جز صبر کردن انجام دهند.

در عین حال، علاوه بر نکاتی که در بالا در مورد راه‌های جلوگیری از رفلاکس خفیف گفته شد (مهم‌تر از همه این که به نوزاد در حجم کمتر و به دفعات بیشتر شیر بدهید)، این نکته هم می‌تواند مفید باشد: اگر کودک شیرخشک می‌خورد، می‌توانید از پزشک یا متخصص سلامت بپرسید که آیا اشکالی ندارد شیرخشکش را غلیظ‌تر درست کنید تا احتمال برگشتنش کمتر شود. یادتان باشد که این کار را هیچ‌وقت بدون مشورت با متخصص انجام ندهید. مشورت با متخصص این مزیت را هم دارد که ممکن است او توصیه مناسب‌تری نسبت به آنچه در ذهنتان است برای شما داشته باشد.

حذف شیر گاو

گاهی اوقات، به خصوص تا قبل از شش‌ماهگی، علائم حساسیت به پروتئین موجود در شیر گاو به علائم رفلاکس شبیه است.

حساسیت به شیر گاو معمولاً در کودکانی که شیرخشک می‌خورند از کودکانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند بیشتر بروز می‌کند. بنابراین، اگر کودکتان را با شیرخشک تغذیه می‌کنید، می‌توانید از دکترش بپرسید که آیا لازم است مدتی (مثلاً دو سه هفته) به او شیرخشک ضدآلرژی بدهید تا ببینید علائمش تغییری می‌کند یا نه. اگر کودک شیر مادر می‌خورد، از پزشک بپرسید که آیا لازم است شما مصرف لبنیاتی مانند ماست و پنیر را قطع کنید یا نه.

داروهای ضداسید مخصوص کودک

می‌توانید از پزشک بپرسید که آیا لازم است به نوزاد داروی ضداسید معده بدهید یا نه. داروی ضداسید در واقع اسید موجود در معده کودک را خنثی می‌کند تا اگر او دچار رفلاکس شد درد و اذیت کمتری را تحمل کند. گاهی داروی ضداسید همراه با نوع دیگری از دارو به نام آلژینات تجویز می‌شود. آلژینات‌ها درواقع به سفت‌شدن شیر و اسید در معده کمک می‌کنند تا مایع به درون مری برنگردد.

در کودکانی که شیر مادر می‌خورند، ضداسید با دوز مشخص با آب جوشیده سرد مخلوط می‌شود و پس از شیردهی به کودک داده می‌شود.

در صورتی که نوزاد تحت این درمان قرار گرفت، هر دو هفته مصرف را قطع کنید تا ببینید آیا رفلاکس او بهبود پیدا کرده است یا نه. اگر دو ماه است به کودک ضداسید می‌دهید اما رفلاکس او تغییر نکرده است، او را دوباره پیش پزشک ببرید.

داروهای مسدودکننده اسید

در شرایطی که ضداسید تأثیری نداشته باشد، پزشک ممکن است برای کودک نوعی از داروها را تجویز کند که به آنها «مهارکننده پروتون» گفته می‌شود، که یکی از معروف‌ترین آنها اُمِپرازول است. این نوع دارو، عملکرد سلول‌هایی را که اسید تولید می‌کنند محدود می‌کند و باعث می‌شود که اسید کمتری ترشح شود.

البته این نوع دارو فقط زمانی برای نوزاد تجویز می‌شود که مری یا دهان کودک در اثر برگشت اسید معده زخم شده باشد. استفاده از این دارو در مواردی که رفلاکس عوارض حادی ندارد مناسب نیست.

داروهای مسدودکننده اسید عوارض خاص خود را هم دارند، که یکی از رایج‌ترین آنها یبوست است.

منبع: babycenter.com