اهمیت حس کنجکاوی در کودکان و چگونگی تقویت آن
اگر فرزند نوپا یا خردسال دارید، احتمالاً روزانه به پرسش‌های بی‌شماری درباره‌ی موضوعات مختلف پاسخ می‌دهید. پرسش‌های کودکان مانند نیروی پیش‌برنده‌ی یادگیری و رشد آن‌ها عمل می‌کند. این ویژگی معمولاً از زمان تولد آغاز می‌شود و به‌مرور رشد می‌کند.
در این مقاله، اهمیت و تأثیر کنجکاوی در فرایند رشد کودکان را بررسی می‌کنیم و راهکارهایی را پیشنهاد می‌دهیم که پدرومادرها به کمک آن می‌توانند به فرزندانشان کمک کنند تا از طریق حس کنجکاوی به یادگیری و کشف و تجربه بپردازند.
کودکان به‌طور طبیعی کنجکاوند و می‌خواهند درباره‌ی پدیده‌های ناآشنا بیشتر بدانند. کنجکاوی با نیاز برای کشف و فهمیدن آغاز می‌شود و نیرویی است که یادگیری را هدایت می‌کند. وقتی کنجکاوی برانگیخته می‌شود، یادگیری اطلاعات جدید سریع‌تر و راحت‌تر اتفاق می‌افتد. هربار که فرزند شما چیزی را کشف می‌کند، مغز او با آزاد‌کردن دوپامین (انتقال‌دهنده‌ی عصبی لذت در مغز) پاداش می‌دهد. وقتی به فرزندتان اجازه می‌دهید جستوجو کند، در واقع او را به سمت یادگیری بیشتر سوق می‌دهید.
کنجکاوی کودکان نوپا
دنیای خردسالان پر است از غذاهای جدید برای چشیدن، افراد ناآشنا برای ملاقات، بازی‌های تازه برای سرگرمی و مفاهیمی که باید درباره‌ی آن‌ها بدانند. کودک نوپا بیش از هر زمان دیگری در زندگی لمس می‌کند، می‌چشد، تماشا می‌کند، گوش می‌دهد و یاد می‌گیرد، اما ترساندن و تأییدنکردن او ممکن است فرایند یادگیری‌اش را مختل کند.
کودکی که جستوجو و کنجکاوی‌هایش تأیید نمی‌شود، از کاوش و پرس‌و‌جو دلسرد می‌شود و ترجیح می‌دهد به دنبال پدیده‌ها و مفاهیم آشنا برود. جملاتی مثل «دست نزن»، «بالا نرو» و «این کار را نکن» پیام‌هایی هستند که کودکان اغلب از بزرگسالان می‌شنوند. این‌گونه پیام‌ها تمایل بچهها به کنجکاوی را کاهش می‌دهد.
6 دلیل برای تشویق کودکان به کنجکاوی
تقویت حس کنجکاوی به کودک کمک می‌کند که مشتاق باشد، به‌طور مداوم رشد کند، یاد بگیرد و به آنچه در اطرافش اتفاق می‌افتد، نگاه نقادانه داشته باشد. کنجکاوی به رشد تخیل و حس خلاقیت کودکان کمک می‌کند و ابزارهای مهم و اساسی را در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد تا در آینده، بزرگسالان موفقی باشند.
علاوه بر این‌ها کنجکاوی در کودکان:
با بی‌حوصلگی مقابله می‌کند
کنجکاوی سالم به کودکان این توانایی را می‌دهد که بدون اینکه فعالیت یا برنامه‌‌ی پیش‌بینی‌شده‌ای داشته باشند، مشغول و سرگرم شوند.
ذهن را فعال می‌کند
کنجکاوی کودکان باعث رشد مهارت‌های تفکر مانند تفکر منطقی، تفکر انتقادی و تفکر خلاقانه می‌شود. آن‌ها با پرسش‌ها و تجربیات مختلف به تفکر پیشرفته نزدیک‌تر می‌شوند.
استقامت را تقویت می‌کند
یک کودک کنجکاو می‌خواهد بیشتر بداند و تا زمانی که به جواب نرسد، دست از کار نمی‌کشد. این پایداری می‌تواند تاب‌آوری او را نیز تقویت کند تا برای رسیدن به نتیجه، بارها تلاش کند و دلسرد نشود. برای مطالعه درباره تاب‌آوری و راهکارهایی برای تقویت آن به مقاله تاب آوری در کودکان مراجعه کنید.
در بلندمدت موجب موفقیت می‌شود
به تاریخ نگاه کنید. افرادی که بیشترین تأثیر را دارند، چه کسانی‌‌اند؟ کسانی که مدام سؤال می‌کنند و از پذیرش بی‌چون‌وچرا سر باز می‌زنند. کسانی که از خود می‌پرسند «چگونه می‌توانم وضعیت را بهتر کنم؟» یا «چگونه می‌توانم این مشکل را حل کنم؟» می‌توانند بیشترین تأثیر را بر دنیا بگذارند. به‌ندرت پیش می‌آید افرادی که کنجکاو نیستند، تأثیرگذار باشند.
اعتماد‌به‌نفس را تقویت می‌کند
پرسش‌های کودکان کنجکاو و حل مسائلی که با آن روبه‌رو می‌شوند، اعتماد‌به‌نفس آن‌ها را افزایش می‌دهد. هر بار که کودک به پاسخ یک پرسش یا حل مسئله‌ای دست پیدا می‌کند، اعتماد‌به‌نفس بیشتری به دست می‌آورد.
رویارویی با دشواری‌های زندگی را آسان می‌کند
کنجکاوی باعث می‌شود که کودکان در مواجهه با چالش‌های زندگی به راحتی تسلیم نشوند و به دنبال راه‌حل مسائل باشند.
تقویت حس کنجکاوی کودکان
شما در جایگاه پدرومادر به کمک راهکارها می‌توانید به تقویت حس کنجکاوی فرزندتان کمک کنید. در این بخش، 7 راهکار برای پرورش حس کنجکاوی پیشنهاد داده‌ایم:
1.فرزندتان را از طریق علایقش تشویق کنید
فعالیت‌هایی را که فرزندتان به آن‌ها علاقه‌مند است، کشف کنید. هرگاه فرزندتان به فعالیتی علاقه نشان داد، به او فرصت بدهید آن را انجام دهد.
2.پرسش‌های باز مطرح کنید
برای تشویق فرزندتان به بحث و گفت‌وگو و شعله‌ور کردن حس کنجکاوی او، پرسش‌هایی را مطرح کنید که پاسخ توصیفی و توضیحی داشته باشند و صرفاً به پاسخ «بله» یا «خیر» ختم نشوند. پرسش‌هایی که با کلماتی مانند «چه کسی»، «چه چیزی»، «چه زمانی»، «کجا»، «چرا» و «چگونه» آغاز می‌شوند، محرک‌های خوبی برای کنجکاوی‌اند.
3.با اشتیاق به پرسش‌ها پاسخ دهید
به پرسش‌های فرزندتان با حوصله و منطقی پاسخ دهید. اگر پاسخ را نمی‌دانید، تحقیق کنید و همراه با فرزندتان به اینترنت، کتاب‌ها یا کارشناسان مراجعه کنید. به او کمک کنید که با «ندانستن و پرسیدن» احساس راحتی کند و از رفع ابهام‌ها و حل مسائل لذت ببرد.
4.بستر اکتشاف را فراهم کنید
فرصت و فضای کشف و بررسی را در اختیار فرزندتان بگذارید. محیطی امن و اشتیاق‌آور را برای او ایجاد کنید تا احساس راحتی کند. هم‌چنین منابعی را که برای مشاهده و تجربه لازم دارد، فراهم کنید. یک ذره‌بین، سطل، خط‌کش یا متر، ماسه، خاک رس، آب و پیمانه‌های اندازه‌گیری به فرزندتان بدهید تا برای انجام آزمایش‌های علمی ساده در خانه، فرصت و امکان داشته باشد.
متأسفانه امروزه کودکان دائماً از فعالیتی به فعالیت دیگر هدایت می‌شوند و پربودن وقت آن‌ها با کلاس‌ها و برنامه‌های متعدد جایی برای بی‌حوصلگی‌شان باقی نمی‌گذارند. در‌نظرگرفتن اوقات خالی در زندگی کودک، ذهن کنجکاو او را فعال می‌کند.
5.وسایل بازی فرزندتان را هوشمندانه انتخاب کنید
اسباب‌بازی‌هایی را که چیزی برای کشف‌کردن ندارند، برای فرزندتان نخرید. «بازی‌های بدون ساختار» روشی بی‌نظیر برای پرورش و رشد حس کنجکاوی بچهها هستند. این بازی‌ها قوانین محدودکننده‌ای ندارند و اهداف خاصی را دنبال نمی‌کنند و به کودکان اجازه می‌دهند تا به‌طور خلاقانه بازی کنند. برای مثال، لگو یا بلوک‌هایی که بازی با آن‌ها بدون وضع قوانین خاص باشد، فرزندتان را به ساخت و تخریب تشویق می‌کند. فرزندتان با خمیربازی نیز می‌تواند اشکال و احجام مختلفی بسازد و خلاقیت خود را بروز دهد.
6.دنیا را به فرزندتان نشان دهید
با هم به پیاده‌روی، سفر، گردش دسته‌جمعی، پارک، موزه و تئاتر بروید تا فرزندتان موضوعاتی برای تفکر و کشف پیدا کند. طبیعت بهترین معلم او در این راه است. به دل طبیعت بروید و با سؤال‌کردن فرزندتان را به جستوجو و کاوش تشویق کنید.
7.فرصت فکر‌کردن بدهید
زمانی که فرزندتان سؤالی دارد، پیش از پاسخ‌دادن، ابتدا نظر خودش را بپرسید. بی‌معطلی به تمام پرسش‌های فرزندتان پاسخ ندهید. در عوض، از آنچه می‌پرسد فرصتی ایجاد کنید برای کشف پاسخ با همراهی هم و از این همراهی لذت ببرید. گاهی اوقات به یکی از پرسش‌های فرزندتان با پرسشی دیگر پاسخ بدهید تا او را به کنجکاوی بیشتر تشویق کنید. مثلاً وقتی فرزندتان از شما می‌پرسد «چرا باران می‌بارد؟»، شما می‌توانید پاسخ دهید «تو فکر می‌کنی چرا باران می‌بارد؟» یا «به نظرت چه علتی دارد که قطره‌های آب از پایین به بالا نمی‌ریزند؟»
از آن‌جایی که بچهها به‌شکل ذاتی کنجکاوند، کمک به آن‌ها برای رشد این مهارت، از صفر شروع نمی‌شود، و فقط به تقویت، تشویق و الهام‌بخشی نیاز دارد. با فرزندتان بیرون بروید، جستوجو کنید، و با هم دنیای اطراف را کشف کنید و از آن بیاموزید. کنجکاوی می‌تواند شما و فرزندتان را به مسیرهای جدید و هیجان‌انگیز پر از ماجراجویی و یادگیری هدایت کند.
