آنچه باید درباره‌ی جهش رشدی نوزاد بدانید
رشد کودکان در یک سال اول زندگی بسیار سریع رخ می‌دهد. در این مقاله می‌خوانید که در یک سال اول، جهش‌های رشد معمولاً در چه زمان‌هایی اتفاق می‌افتد، نمود و بروز آن چیست، و از کجا متوجه تفاوت جهش رشد با موارد دیگر شویم.
رشد کودکان در یک سال اول زندگی از هر زمان دیگری از زندگی (به جز دوران جنینی) سریع‌تر است. اما در خود این یک سال هم دوره‌های کوتاهی اتفاق می‌افتد که افزایش قد و وزن کودک در آن حتی سریع‌تر هم می‌شود. به این دوره‌های رشد بسیار سریع، جهش رشد می‌گویند. انجمن پزشکان اطفال آمریکا می‌گوید که این جهش‌های رشد هر چند هفته یکبار یا چند ماه یکبار رخ می‌دهد.
البته هر کودکی با کودکان دیگر متفاوت است. پیش‌بینی زمان دقیق جهش رشد امکان‌پذیر نیست. اما نشانه‌هایی وجود دارد که از روی آن می‌توانید متوجه دوره جهش رشد در فرزند چندماهه‌تان شوید.
جهش رشدی نوزاد معمولاً در چه زمان‌هایی رخ می‌دهد؟
اولین جهش رشدی نوزاد معمولاً به فاصله هفت تا ده روز از تولد رخ می‌دهد. البته این جهش رشد نسبت به جهش‌های رشد بعدی آن قدرها هم شدید نیست. دلیلش این است که کودک هنوز بر شیرخوردن و مکیدن مسلط نشده است و هر بار نمی‌تواند آن قدر که او را سیر کند شیر بخورد. بنابراین ممکن است خیلی مواقع گرسنه باشد و بدنش سوخت کافی نداشته باشد. اما این مسأله به‌زودی حل می‌شود و جهش‌های رشد بعدی بسیار سریع خواهد بود. معمولاً در حدود سه‌هفتگی، شش‌هفتگی، سه‌ماهگی، و شش‌ماهگی انتظار جهش‌های رشد بعدی را داشته باشید. بیشتر نوزادان وقتی یک‌ماهه می‌شوند، وزنشان نسبت به زمان تولد سه‌برابر شده است و قدشان حدود ۲۵ سانتیمتر رشد کرده است.
پزشکان اطفال معمولاً با جهش‌های رشد کاری ندارند و بیشتر به معیارهای و شاخص‌های رشد کودک در یک سال اول توجه می‌کنند: مثلاً آیا وزن کودک در چهارماهگی دوبرابر شده است؟ آیا وزن او در یک‌سالگی سه‌برابر شده است؟ آیا منحنی رشد کودک به طور کلی صعودی است؟ متخصصان به این موارد بیشتر توجه می‌کنند تا به دوره‌های جهش رشد.
نشانه‌های جهش رشد
کودکان چندماهه نمی‌توانند به شما بگویند که چه مشکلی دارند، اما خودتان می‌توانید از روی نشانه‌هایی متوجه شوید که فرزندتان دارد یک دوره جهش رشد را تجربه می‌کند. چهار نشانه اصلی جهش رشد عبارت است از:
۱. کودک دائماً گرسنه است.
تا خیالتان می‌خواهد راحت شود که برنامه شیرخوردن کودک روی روال افتاده است، یک‌دفعه روال عوض می‌شود و کودک انگار هر چه شیر می‌خورد برایش کم است. در این دوره‌های جهش رشد، احتمالاً متوجه شوید که دو سه روز فرزندتان به این زودی‌ها سینه مادر را ول نمی‌کند، یا اگر شیرخشک می‌خورد یک شیشه برایش کم است.
در یک سال اول زندگی، همه چیز روی دور تند است. متابولیسم کودک سریع است، نیاز کودک به غذا زیاد و با فواصل کم است. کالری‌هایی که کودک دریافت می‌کند صرف رشد او می‌شود: بخشی از آن به صورت چربی، بخشی دیگر به صورت عضله، و بخشی دیگر هم (به کمک غدد درون‌ریز) صرف استخوان‌سازی می‌شود.
۲. الگوی خواب کودک تغییر کرده است.
خواب در تولید هورمون‌های اصلی رشد نقش مهمی دارد. بعضی از والدین می‌گویند که خواب کودک در دوره‌های جهش رشد افزایش پیدا می‌کند، و بعضی دیگر می‌گویند که کمتر می‌شود. اگر فرزند در دوران جهش رشد به خواب بیشتری نیاز پیدا کرده است، اجازه دهید بیشتر استراحت کند. هر چه باشد بدنش سخت مشغول کار است.
۳. کودک نسبت به حالت عادی بدقلق و بهانه‌گیر شده است.
به دلیل گرسنگی و خستگی بدن، کودک ممکن است بدقلق و بهانه‌گیر شود.
۴. کودک مهارت تازه‌ای پیدا کرده است.
البته نمی‌توان مهارت‌های کودک را (مثلاً دست‌زدن یا برداشتن اسباب‌بازی) مستقیماً به یک دوره جهش رشد خاص نسبت داد، اما آنچه مسلم است در کنار رشد اندام‌های بدن، در دوره‌های جهش رشد اندازه مغز کودک هم بزرگتر می‌شود و کودک با مهارت بیشتری می‌تواند با دنیای اطرافش تعامل کند.
از کجا مطمئن شویم کودک مشکلی ندارد؟
دوره‌های جهش رشد هم، مثل دندان درآوردن، نشانه‌هایی دارد که ممکن است با مسائل دیگری شباهت داشته باشد. مثلاً وقتی کودک بدقلق و بهانه‌گیر می‌شود ممکن است به دلیل بیماری باشد، یا اگر دائماً گرسنه است ممکن است دلیلش این باشد که سوراخ پستانک شیشه‌شیرش تنگ است یا این که سینه مادرش شیر کافی ندارد. اما اگر کودک گرسنه است اما ادرار و مدفوع او به اندازه و طبیعی است، خیالتان می‌تواند راحت باشد که شیرتان کم نشده است بلکه کودک در مرحله جهش رشد است و دو سه روزی از همیشه بیشتر شیر خواهد خورد. اما به هر حال، اگر مسأله‌ای وجود دارد که خیالتان را ناراحت و نگران می‌کند، می‌توانید آن را با پزشک در میان بگذارید.
حواستان به جدول‌ها و منحنی‌های رشد باشد
جدول‌های رشد مفید است، چون می‌توانید با استفاده از آنها برآورد کنید که وضعیت فرزندتان نسبت به کودکان هم‌سن و همجنسش چیست. البته پزشک کودکتان هم سابقه قد، وزن، و اندازه دور سر او را در هر چکاپ ثبت می‌کند. با استفاده از این سوابق می‌توانید منحنی رشد فرزندتان و درواقع روند رشدش را در اختیار داشته باشید.
برای اندازه‌گیری قد کودک، او را روی یک سطح سفت قرار دهید و فاصله بالای سر تا پایش را اندازه بگیرید. بعد لباس‌های کودک را دربیاورید و او را روی ترازو قرار دهید تا وزنش را هم ثبت کنید – چه بهتر که از ترازوی مخصوص کودکان استفاده کنید. اگر این اندازه‌گیری‌ها را زودبه‌زود انجام دهید، وقتی جهش رشد رخ می‌دهد خیلی راحت متوجه آن می‌شوید.
نشانه‌های جهش رشد در کودکان نوپا چیست؟
جهش رشد در کودکان نوپا هم رخ می‌دهد، و احتمالاً با یک یا چند نشانه از نشانه‌های زیر همراه است:
- افزایش اشتها
- خواب‌آلودگی و پرخوابی
- درد در دست و پا، و به خصوص پا. کودک حتی ممکن است شب از درد بیدار شود.
قد فرزندم چه قدر خواهد شد؟
رشد قد کودک تا حد زیادی به ژنتیک و زمینه‌های ارثی بستگی دارد. وقتی خود پدر و مادر قدبلند باشند احتمال این که فرزندشان هم قدبلند شود بیشتر است، و فرزند والدین با قد کوتاه‌تر احتمالاً آن قدرها قدبلند نشود. اما قد کودک فقط وابسته به ارث نیست. بلکه عوامل زیر هم می‌تواند در قد کودک اثرگذار باشد:
- بیماری: بعضی از عارضه‌ها و بیماری‌ها (مانند حساسیت‌های غذایی، مشکلات تیروئید، مشکلات گوارشی مانند بیماری سلیاک، مشکلات قلبی، ناهنجاری کروموزوم، و مشکلات کلیه) ممکن است باعث کندی و توقف رشد کودکان نوپا شوند.
- تغذیه: کودک نوپا در صورتی که تغذیه مناسبی نداشته باشد ممکن است روند رشد طبیعی‌اش با کندی و توقف مواجه شود.
- خواب: به گفته پال سینگر، پزشک و متخصص غدد اطفال در بیمارستان کودکان مرکز مونت‌فیور در شهر نیویورک، خواب نامناسب می‌تواند فرایند رشد را با مشکل مواجه کند چون حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد هورمون رشد در زمان خواب کودک ترشح می‌شود.
- عوامل روحی: کودکانی که احساس کنند پشتیبانی ندارند یا تنش زیادی به آنها وارد شود ممکن است رشد مناسبی پیدا نکنند. به این حالت «شکست روحی-اجتماعی رشد» گفته می‌شود.
لازم است همیشه حواستان به شکل‌گیری عادت‌های مناسب در فرزندتان باشد، اما این مراقبت در دورانی که کودک نوپا جهش رشد را تجربه می‌کند اهمیت ویژه‌ای دارد. در دوره‌های جهش رشد، مطمئن شوید که فرزندتان خوب می‌خوابد و مواد غذایی سالم و مغذی دریافت می‌کند. رشد اندام‌های بدن نیازمند صرف انرژی است، و خواب و غذا انرژی لازم را برای بدن فراهم می‌کند. ترغیب فرزندتان به بازی و جنب‌وجوش هم اهمیت زیادی دارد، چون فعالیت فیزیکی هم زمینه‌ساز رشد است و هم آن را تقویت می‌کند.
منبع: babycenter.com
