کولیک نوزادان چیست؟ چه مدت طول می‌کشد و چه کاری از دستمان برمی‌آید؟

کولیک معمولاً از دوهفتگی نوزاد شروع می‌شود، در شش‌هفتگی به اوج می‌رسد و تا چهارماهگی برطرف می‌شود. کولیک نوزادان مسئله‌ی عادی و رایجی است، اما شنیدن گریه‌های دائمی و شدید نوزادی که به کولیک دچار است، هیچ‌وقت عادی نمی‌شود و تحمل آن راحت نیست. 

برای آنکه به نوزادی که کولیک دارد کمک کنید، راهکارهایی مانند پخش صدای سفید(صداهای یکنواخت مثل جاروبرقی، هود، صدای دریا و غیره)، تکان‌دادن نوزاد، قنداق‌کردن، ماساژدادن و شیردادن به نوزاد در وضعیتی که او را عمودی نگه داشته‌اید، مفید است. 

نوزاد را پیش دکتر ببرید تا مطمئن شود گریه‌های نوزاد دلیل دیگری جز کولیک ندارد و راه‌حل‌هایی برای تسکین نوزاد پیشنهاد دهد و حتی شاید برای او قطره‌ی ضدنفخ یا پروبیوتیک تجویز کند که گاهی برای التیام کولیک مفید است.

 

کولیک چیست؟

کولیک را می‌توانیم «گریه‌های کنترل‌ناپذیر نوزادی که هیچ مشکل جسمی ندارد» تعریف کنیم. کودکی که سنش کمتر از پنج‌ماه باشد و هفته‌ای سه روز یا بیشتر، سه ساعت پشت سر هم گریه کند و این وضعیت سه‌هفته یا بیشتر ادامه داشته باشد، به احتمال زیاد دچار کولیک است.

کولیک بیماری نیست و برای نوزادتان اثرات منفی بلندمدتی نخواهد داشت، اما در دورانی که نوزاد کولیک دارد، هم خودش خیلی اذیت می‌شود و هم به پدر و مادر خیلی سخت می‌گذرد.

تقریباً از هر پنج نوزاد، یکی دچار کولیک می‌شود. کولیک معمولاً از دو یا سه‌هفتگی نوزاد شروع می‌شود(در نوزدانی که زودرس به دنیا آمده‌اند، دو تا سه‌ هفته پس از تکمیل نه‌‌ماهه‌ی بارداری).

 

کولیک چه نشانه‌هایی دارد؟

گریه‌ی نوزادان دلایل مختلفی دارد، اما اگر در نوزادتان نشانه‌های زیر را دیدید، احتمال دارد به کولیک دچار باشد:

• گریه‌ی شدید و بی‌اندازه که معمولاً در زمان ثابتی از شبانه‌روز رخ می‌دهد(خیلی از نوزادان چنین گریه‌ای را عصرها یا اوایل شب سر می‌دهند.)
• گریه‌هایی که با صدایی از حد معمول بلندتر یا زیرتر است. نوزاد جوری گریه می‌کند که انگار درد دارد.
•  با وجود همه‌ی تلاش‌ها نوزاد آرام نمی‌شود.
• گریه‌هایی که شروع و پایانش ناگهانی است.
• وجود نشانه‌های دل‌درد: نوزادانی که شکمشان نفخ دارد یا به سایر مشکلات گوارشی دچار شده‌اند معمولاً خیلی بی‌قراری می‌کنند، اما از آن بدتر، وقتی نوزادی که کولیک دارد گریه می‌کند، هوا وارد شکمش می‌شود و باعث می‌شود مشکل نفخ او شدت پیدا کند.

اگر نوزادتان کولیک دارد، شاید موقعی که دارد گریه می‌کند این نشانه‌ها را در او ببینید:

 دست‌هایش را مشت می‌کند، ستون فقراتش خم می‌شود، برافروخته است، پاهایش را یکی در میان بالا و پایین می‌برد و از شکمش باد خارج می‌شود. ممکن است صورتش خیلی قرمز و شکمش مثل سنگ سفت شود و بعد از اینکه باد خارج شد یا روده‌اش کار کرد، حالش بهتر به نظر برسد.

 

کولیک چه مدت طول می‌کشد؟

خوشبختانه کولیک نوزادان بعد از مدتی برطرف خواهد شد. کولیک معمولاً در شش‌هفتگی نوزاد به اوج شدت می‌رسد و بعد از آن، تا سه-چهار‌ماهگی نوزاد کم‌کم بهبود پیدا می‌کند. هشتاد تا نود درصد از نوزادان در چهارماهگی دیگر کولیک نخواهند داشت. کولیکِ ده تا بیست درصد از نوزادان هم تا پنج‌ماهگی کاملاً برطرف می‌شود.

حق دارید که فکر کنید چهار-پنج ماه خیلی زیاد و طولانی است، اما کاری که در این مدت از دستتان برمی‌آید این است که یاد بگیرید چطور به نوزادتان آرامش دهید و هر جا لازم بود کمک بگیرید. 

مراقبت از نوزادی که کولیک دارد سخت و پرتنش است، و برای اینکه سلامت جسم و روح خودتان به خطر نیفتد لازم است گهگاهی به خود استراحت بدهید. می‌توانید از همسرتان یا یکی از اقوام و دوستانتان بخواهید مدتی پیش نوزاد بماند تا شما به پیاده‌روی بروید، کمی بخوابید یا اگر دلتان خواست گوشه‌ای بنشینید و یک دل سیر اشک بریزید.

 

علت کولیک چیست؟

کولیک یکی از رازهای بزرگ زندگی نوزادان است. این وضعیت در همه‌ی نوزادان، چه فرزند اول و چه آخر، چه پسر و چه دختر، چه نوزادی که با شیر مادر تغذیه(برای مطالعه بیشتر به مقاله"فواید تغذیه کودک با شیر مادر" مراجعه کنید ) می‌کند، چه نوزادی که شیرخشک می‌خورد، به یک اندازه رایج است. کسی واقعاً نمی‌داند چرا بعضی از نوزادان دچار کولیک می‌شوند و بعضی نه، اما فرضیه‌های مختلفی درباره‌ی آن مطرح شده است. البته کولیک نوزاد ممکن است فقط به یک علت نباشد و دلایل مختلف داشته باشد.

• سیگارکشیدن مادر: با قطعیت می‌دانیم نوزادان مادرانی که در دوران بارداری یا پس از این دوران سیگار می‌کشند، احتمال بیشتری هست که به کولیک دچار شوند. البته احتمال کولیک در نوزادی که از شیر مادر تغذیه می‌کند، کاهش پیدا می‌کند.
• تحریک بیش از اندازه: بعضی متخصصان عقیده دارند گریه‌های طولانی‌مدت کولیکی درواقع راهکار بدن برای تخلیه‌ی استرس در نوزادان حساس است. به گفته‌ی این متخصصان، نوزادان حساس هرچه روز به پایان نزدیک‌تر می‌شود، تحملشان نسبت به محرک‌های محیط(اعم از محرک‌های دیداری، شنیداری یا لمسی) کم می‌شود، درنتیجه دچار بی‌قراری می‌شوند و به گریه می‌افتند.
• دل‌درد و دل‌پیچه: بعضی دیگر از متخصصان عقیده دارند علائم کولیکی ممکن است به دلیل عوامل گوارشی مانند نفخ، خالی‌بودن یا انباشتگی معده یا ضعف سیستم گوارش باشد. برای اینکه چنین عواملی کمتر به وجود آید، مراقب باشید که نوزادتان موقع شیرخوردن(از سینه‌ی مادر یا از شیشه) هوا قورت ندهد. نوزاد را موقع شیردادن عمودی نگه دارید، آروغ او را بگیرید و مطمئن شوید سینه یا پستانک را خوب می‌گیرد و شیشه‌شیرش برایش مناسب است.
• تحمل‌نکردن شیر یا حساسیت به آن: دل‌دردِ دو تا سه درصد از نوزادان به دلیل ناتوانی در پذیرش پروتئین شیر گاو یا حساسیت به آن است. اگر فکر می‌کنید نوزادتان به یکی از اجزای تشکیل‌دهنده‌ی شیرخشک حساسیت دارد، با دکترش مشورت کنید. ممکن است پزشک توصیه کند که به جای شیرخشک قبلی به او شیرخشک کاملاً هیدرولیزشده بدهید.
• حساسیت به موادغذایی مصرفی مادر: اگر خودتان به نوزادتان شیر می‌دهید، اجتناب موقت از خوردن برخی مواد غذایی مانند فراورده‌های لبنی، تخم‌مرغ، بادام‌زمینی، بادام درختی، گندم، سویا و ماهی ممکن است به کاهش علائم کولیک کمک کند. 
•  رفلاکس گوارشی: این بیماری که به آن رفلاکس اسید یا برگشت اسید معده هم گفته می‌شود، ممکن است علائم کولیکی ایجاد کند. اگر زیاد پیش می‌آید که نوزادتان بعد از خوردن شیر، مقداری از آن را برگردانَد و به نظر می‌رسد اذیت شده است یا اگر سرعت رشدش مطابق انتظار نیست، او را پیش پزشک ببرید و دغدغه‌تان را مطرح کنید.
• باکتری‌های روده: فرضیه‌ی دیگری که وجود دارد این است که شاید کولیک به دلیل بی‌تعادلی باکتری‌های مفید روده باشد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که ترکیب باکتری‌های روده در نوزادانی که به کولیک دچارند با آن‌هایی که به کولیک دچار نیستند متفاوت است.
• سطح بالاتری از سروتونین: بر اساس یافته‌های برخی از پژوهشگران، بدن بعضی از نوزادانی که به کولیک دچارند، سروتونین بیشتری تولید می‌کند(سروتونین ماده‌ای شیمیایی است که به ارتباط میان مغز و بدن کمک می‌کند. یکی دیگر از اثرات آن انقباض عضلات روده است). البته برای دانستن ارتباط میان سروتونین و کولیک هنوز به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
• میگرن: بعضی از پژوهش‌ها می‌گویند کولیک می‌تواند نشان‌دهنده‌ی بروز میگرن در سال‌های بعد و در دوران کودکی باشد. البته پژوهشگران هنوز نمی‌دانند که آیا کولیک را باید نشانه‌ی زودهنگام میگرن کودکی در نظر گرفت یا قضیه از این قرار است که نوزادان کولیکی و کودکان مبتلا به میگرن ويژگی ژنتیکی مشترک دارند.
• استرس در خانواده: پژوهشگران دریافته‌‌اند که میان اختلال اضطراب در مادر و گریه‌های مفرط نوزاد ارتباط وجود دارد. ممکن است میان کولیک و تنش عاطفی یا افسردگی در دوران بارداری، یا حتی میان کولیک و افسردگی یکی از والدین هم ارتباطی وجود داشته باشد. اگر دچار اضطراب یا افسردگی هستید، خوب است از متخصص کمک بگیرید تا هم خودتان حالتان بهتر شود و هم نوزادتان.

 

آیا لازم است نوزادم را به دلیل کولیک پیش پزشک ببرم؟

بله، اگر نوزادتان با شدت و بیش از اندازه گریه می‌کند، خوب است او را پیش پزشک ببرید. پزشک بررسی می‌کند که نوزاد مشکلات دیگری مانند مشکلات روده یا عفونت ادرار نداشته باشد. او همچنین بررسی می‌کند که آیا نوزادتان از تغذیه و رشد طبیعی بهره‌مند است یا نه. اگر پزشک به این نتیجه رسید که فرزندتان مشکل دیگری جز کولیک ندارد، به شما کمک می‌کند بهترین اقدامات را برای گذراندن این دوره انجام دهید.

یادتان باشد که اگر نشانه‌های دیگری جز گریه(مانند تب، استفراغ، اسهال یا خون در مدفوع) دیدید، فوری فرزندتان را پیش دکتر ببرید. این نشانه‌ها به کولیک ربطی ندارند و باید حتماً به آن‌ها رسیدگی شود.

 

چگونه به تسکین نوزاد کولیکی کمک کنیم؟

اگر پزشک به این نتیجه برسد که نوزادتان به کولیک دچار است، به توصیه‌های او برای تسکین و آرام‌کردن نوزادتان عمل کنید. البته راهکارهای عمومی زیر هم می‌تواند مفید باشد:

صدا

نوزادان از صداهایی شبیه به ضربان قلب مادر و صداهای گنگ و مبهمی که در رحم مادر می‌شنیدند خوششان می‌آید. به همین دلیل، شاید متوجه شوید که وقتی نوزادتان در جایی است که ماشین لباس‌شویی یا جاروبرقی روشن است، حال‌وهوایش آرام‌تر می‌شود. حتی شاید صدای هود آشپزخانه برایش آرامش‌بخش باشد.

می‌توانید در اینترنت هم صداهای آرامش‌بخشی برای نوزادتان پیدا کنید، مانند صدای بارش باران یا انواع صداهای طبیعی با ضرباهنگ ثابت. اپلیکیشن‌هایی نیز در گوشی‌های هوشمند هست که می‌توانید دریافت کنید و از آن‌ها برای پخش این صداها استفاده کنید. برای پیداکردن این اپلیکیشن‌ها عبارت “white noise” را در نرم‌افزار اپل‌استور(در گوشی‌های آیفون) و گوگل‌پلی(در گوشی‌های اندروید) جست‌وجو کنید. 

سکوت

بعضی نوزادان با حرکت، صدا و فعالیت آرام می‌شوند و بعضی هم برای رسیدن به آرامش به کاهش محرک محیطی نیاز دارند. سکوت، سکون و تاریکی به تسکین این نوزادان کمک می‌کند.

حرکت

تکان‌دادن آرام نوزاد در گهواره یا در آغوشتان معمولاً برای او آرامش‌بخش است. می‌توانید او را در تاب نوزاد قرار دهید، اما اگر خوابش برد، بهتر و ایمن‌تر است که او را به گهواره منتقل کنید.

می‌توانید نوزاد را بغل کنید و راه بروید یا برای آنکه بغل‌کردن خسته‌تان نکند، از آغوشی استفاده کنید. خوب است آغوشی را طوری تنظیم کنید که سر نوزاد نزدیک قلبتان قرار گیرد و ضربانتان را بشنود. راهکار دیگر این است که همان‌طور که در آغوشی قرار دارد، او را آهسته بالا و پایین کنید.

فضای بیرونی

اگر کل روز در خانه بوده‌اید، شاید بد نباشد نوزاد را در کالسکه یا آغوشی قرار دهید و با هم بیرون از خانه چرخی بزنید. مناظر، صداها و بوهای جدید می‌تواند حواس نوزاد را پرت کند. در ضمن، هوای تازه و ضرباهنگ یکنواخت پیاده‌روی هم می‌تواند برایش آرامش‌بخش باشد و او را به خواب خوشی فرو ببرد.

از طرف دیگر، اگر کل روز را با نوزاد بیرون بوده‌اید، شاید محیط ساکت و آرام خانه تنها چیزی باشد که او به آن نیاز دارد.

علاوه‌براین، برخی نوزادان با ماشین‌سواری و حرکات آرام خودرو، به آرامش می‌رسند و به خواب می‌روند.

آزمایش وضعیت‌های مختلف

شاید نوزادتان وقتی مثل گهواره بغلش می‌کنید آرام شود، شاید هم ترجیح دهد او را عمودی بغل کنید یا به‌شکم روی پایتان بخوابانید. وقتی نوزادتان گریه می‌کند و بی‌قرار است، وضعیت‌های مختلفی را امتحان کنید تا بفهمید کدام وضعیت برایش آرامش‌بخش‌تر است.

قنداق نوزاد

به این فکر کنید که نوزادتان وقتی هنوز به دنیا نیامده بود در چه فضای بسته و کوچکی قرار داشت، و بعد به این فکر کنید که حالا دنیای اطرافش چقدر برایش بزرگ و بی‌دروپیکر به نظر می‌رسد. قنداق‌کردن (یعنی پیچیدن نوزاد در پتو یا پارچه – البته نه خیلی محکم) می‌تواند به احساس امنیت نوزاد کمک کند. اگر نوزاد معمولاً موقع شیرخوردن ناآرام است، می‌توانید او را در فاصله‌ی بین نوبت‌های شیردهی قنداق کنید تا آرام شود. می‌توانید او را قبل از آنکه زمان هرروزه‌ی گریه‌های کولیکی فرا برسد، قنداق کنید یا قنداق‌کردن را موقع خواب شبانه‌اش امتحان کنید.

قنداق‌کردن نه‌تنها به آرام‌شدن و خوابیدن نوزاد کولیکی کمک می‌کند، می‌تواند بر مدت‌زمان خواب او هم اثر مثبت بگذارد.

بنا به گفته‌ی پژوهشگران، نوزادانی که قنداق می‌شوند از نوزادانی که قنداق نمی‌شوند عمیق‌تر می‌خوابند. دلیلش این است که نوزاد ممکن است در خواب تکان شدید بخورد و این تکان او را بیدار کند. اما قنداق جلو شدت تکان‌خوردن او و درنتیجه بیدارشدنش را می‌گیرد.

یادتان باشد که وقتی نوزادتان را قنداق کرده‌اید، او را جایی بگذارید که چشمتان دائم به او باشد تا مبادا به شکم بچرخد و صورتش در تشک یا محلفه فرو برود. برای آنکه چنین خطری را از نوزادتان دور کنید، بعد از دوماهگی(یا از زمانی که می‌تواند بغلتد) دیگر او را قنداق نکنید.

حمام آب گرم

حمام آرامش‌بخش در میان گریه‌های بی‌امان نوزاد می‌تواند حواس او را پرت کند و به او آرامش بدهد. ریختن آب ولرم با دوش دستی بر پشت نوزاد، خیلی از نوزادان را آرام می‌کند. می‌توانید موقع ریختن آب روی او، آب را مثل ضربان قطع‌و‌وصل کنید تا ضرباهنگ جریان آب و صدای آن به آرامش او کمک کند.

مکیدن

در دوره‌ای که نوزادتان به کولیک دچار است، هر راهکاری که او را آرام کند غنیمت است. در بعضی از نوزادان، هیچ چیزی به‌اندازه‌ی مکیدن برایشان آرام‌بخش نیست. اگر نوزادتان از این دسته است، می‌توانید به او پستانک بدهید یا شستش را به طرف دهانش ببرید تا آن را بمکد.

کمک به کاهش نفخ

بعضی از نوزادان علاوه‌بر کولیک، نفخ هم پیدا می‌کنند. دلیلش این است که وقتی گریه می‌کنند هوا وارد شکمشان می‌شود. برای کاهش نفخ نوزاد، موقع شیردادن او را در وضعیت عمودی نگه دارید و آروغش را خوب بگیرید تا دل‌درد نفخ کمتر او را اذیت کند.

کیسه‌ی آب‌ گرم

بعضی از نوزادان خوششان می‌آید که کیسه‌ی آب‌ گرم روی شکمشان گذاشته شود. در یک کیسه‌آب،‌ آب ولرم بریزید، بعد حوله دورش بپیچید(حواستان باشد که دمای آبی که در کیسه‌ می‌ریزید خیلی زیاد نباشد. دمایی که به نظر شما گرم و مطبوع است، ممکن است برای پوست لطیف نوزاد بیش از اندازه داغ باشد). بعد کیسه‌ی آب‌گرم را روی شکمتان بگذارید و نوزاد را به‌شکم روی کیسه بخوابانید.

پروبیوتیک

باکتری‌های روده‌ی نوزادانی که به کولیک دچارند با نوزادانی که کولیک ندارند متفاوت است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که باکتری‌های پروبیوتیک(بخصوص پروبیوتیکی به نام اِل-روتری) علائم کولیک نوزادانی را که شیر مادر می‌خورند کاهش می‌دهد. در مورد اینکه آیا این باکتری به بهبود علائم کولیک در کودکان شیرخشکی هم کمک می‌کند یا نه، به پژوهش‌های بیشتری نیاز است. از پزشک یا مشاور سلامت بپرسید که آیا خوب است به نوزادتان پروبیوتیک بدهید یا نه. پزشک یا مشاور سلامت اگر لازم بداند، برای فرزندتان قطره‌ی پروبیوتیک تجویز می‌کند.

 

کولیک نوزادان یک مرحله‌ی چالش‌برانگیز اما گذراست. اگرچه گریه‌های طولانی و شدید نوزاد می‌تواند والدین را خسته و ناامید کند، اما دانستن این‌که کولیک یک بیماری نیست و اثری بلندمدت روی سلامت نوزاد ندارد، می‌تواند دلگرم‌کننده باشد. با آزمودن روش‌های آرام‌سازی، حمایت گرفتن از اطرافیان و مراجعه به پزشک در صورت نیاز، می‌توان این دوران را راحت‌تر پشت سر گذاشت. مهم‌ترین نکته این است که صبور باشید، از خودتان نیز مراقبت کنید و بدانید که این مرحله نیز خواهد گذشت.