دو تا سه سالگی کودکان

نکات کلیدی

• در دو تا سه‌سالگی، اتفاقات زیادی در رشد کودک رخ می‌دهد.
• در این سن منتظر بروز احساسات شدید، کج‌خلقی، جملات ساده، بازی‌های وانمودی، استقلال، مهارت‌های فکری جدید و خیلی چیزهای دیگر باشید.
• حرف‌زدن و گوش‌دادن، کتاب‌خواندن، تمرین مهارت‌های زندگی روزمره، و آشپزی همگی برای رشد کودک مفید است.
• اگر نگران رشد کودکتان هستید یا به حمایت نیاز دارید با پزشک یا پرستار خانوادگی خود مشورت کنید.

 

کودکان دو تا سه ساله برای رشد سالم به چه چیزی نیاز دارند؟

تعاملات، گفتگو کردن، خندیدن و با هم بازی کردن به رشد مغز فرزند شما کمک می‌کند و باعث می‌شود تا اعتمادبنفس بالاتری داشته باشد و مهارت‌های اجتماعی و عاطفی او هر روز بیشتر رشد کنند.

کودکان در سن دو تا سه سالگی دوست دارند کارهایشان را خودشان انجام بدهند و همینطور در کارهای خانه کمک کنند. درگیر کردن کودکان در انجام کارهای خانه به آنها احساس تعلق می‌دهد و برایشان دستاورد بزرگی محسوب می‌شود.

 

رشد کودک از دو تا سه سالگی

احساسات

این سن یکی از مهم‌ترین دوران‌ها از نظر رشد عاطفی کودک است.

کودک نوپای شما دستخوش عواطف بسیار مختلفی می‌شود و درباره احساسات دیگران هم چیزهایی یاد می‌گیرد. کج‌خلقی‌های کودک نوپا کاملاً طبیعی است چون کودک در این سن بلد نیست احساسات نیرومندی مانند کلافگی، خشم، ضایع‌شدن، احساس گناه یا خجالت را با زبان کلمات بروز دهد.

او کم‌کم دارد متوجه می‌شود که چگونه رفتارش بر شما و رفتار شما بر خودش تأثیر می‌گذارد. اضطراب جدایی او به شدت قبل نیست، و حتی شاید وقتی تنهایش می‌گذارید زیاد هم ناراحت نشود.

حرف‌زدن

کودکان نوپا در حدود دوسالگی احتمالاً می‌توانند جملات دو سه کلمه‌ای بگویند و از ضمیرهای «من»، «تو» و «او» استفاده کنند. او رفته‌رفته کلمات خیلی زیادی یاد می‌گیرد و فهمیدن حرف‌هایش خیلی راحت‌تر می‌شود.

کودکان نوپا در سه‌سالگی می‌توانند به‌راحتی جملات سه تا پنج کلمه‌ای یا حتی بیشتر بگویند. کودکتان در این سن کم‌کم نوبت در حرف‌زدن را می‌فهمد، و حتی شاید بتواند مکالمه‌های کوتاهی با شما داشته باشد.

او کم‌کم یاد می‌گیرد درباره اتفاقات روزمره حرف بزند. حتی شاید بتواند به کمک شما به حرف‌هایش نظم دهد و قصه ساده‌ای بگوید، مثلاً: «رفتم مغازه.» «تو مغازه چی کار کردی؟» «شیر خریدم». او در سه‌سالگی حتی شاید بتواند بر اساس تجربه‌هایش قصه ساده‌ای از خودش بسازد، البته این قصه به احتمال زیاد خیلی کوتاه خواهد بود. 

کودک نوپا در این سن می‌تواند درباره آدم‌ها و چیزهایی که آن لحظه آنجا نیست هم حرف بزند، مثلاً «مامانی رفت مغازه» یا «توپ من رو درخت».

فکرکردن

هر چه که کودک نوپا تا اینجا یاد گرفته است به پرورش قدرت فکر‌کردن در او کمک کرده است.

او کم‌کم دارد مفهوم زمان و همچنین مفهوم تضاد را می‌فهمد، مانند بزرگ/کوچک، روز/شب. به علاوه او حالا می‌تواند وقتی مشغول کاری است اگر از او بپرسید به عضوی که آن کار را با آن انجام می‌دهد اشاره کند، اشیاء را به ترتیب اندازه یا رنگ بچیند، و اشیائی را که اندازه یا رنگ مشابه دارند پیدا کند. ضمناً شکل چیزهای مختلف هم کم‌کم در ذهنش می‌ماند، مثلاً این که سیب گرد است. روش حل‌مسأله کودک نوپا از طریق امتحان‌کردن است.

بازی و یادگیری

بازی مهم است زیرا کودکان از طریق بازی است که یاد می‌گیرند.

بعضی از بازی‌هایی که کودک نوپا دوست دارد عبارت است از: بازی‌کردن با دیگران، پوشیدن لباس (یا آیتمی از لباس) یک نقش و بازی‌کردن آن، خاله‌بازی با عروسک‌ها، نقاشی (و درواقع رنگ‌کاری) با انگشت یا قلمو، و بازی‌های بدنی و قدرتی. در حین بازی کودکتان با شما یا دیگران، به احتمال زیاد خواهید دید که نوبت را کم‌کم دارد یاد می‌گیرد.

کودکان در این سن از قصه‌گویی، خواندن شعر و آواز و کتابخوانی هم لذت می‌برند.

مهارت‌های زندگی روزمره

کودکان نوپا در حدود این سن بیشتر از قبل دوست دارند کارها را خودشان به‌تنهایی انجام دهند.

مثلاً احتمالاً حالا دیگر می‌تواند دست‌هایش را در دستشویی یا بدنش را در حمام بشوید، خودش غذا بخورد و خودش لباس بپوشد، و البته به احتمال زیاد درآوردن لباس برایش خیلی راحت‌تر از پوشیدن است. ضمناً یادتان باشد که او هنوز دارد این چیزها را یاد می‌گیرد بنابراین خیلی وقت‌ها هنوز به کمک شما نیاز دارد.

برای آن که زمینه‌ای فراهم کنید تا اعتمادبه‌نفسش در انجام مستقلانه کارها تقویت شود، بگذارید در انجام کارهای خانه مانند جارو و گردگیری کمکتان کند. کودکان دو تا سه‌ ساله وقتی در جایگاه یک دستیار کارشان را خوب انجام می‌دهند احساس غرور و سرافرازی می‌کنند.

کودکتان احتمالاً آماده است دستشویی‌رفتن را یاد بگیرد. بعضی از نشانه‌های آمادگی کودکان دو تا سه‌ساله برای دستشویی رفتن عبارت است از:‌

• بیشتر کارهایی را که از او می‌خواهید بدون کمک انجام می‌دهد.
• به دستشویی‌رفتن دیگران توجه نشان می‌دهد – که شاید اول کار به نظرتان ناخوشایند بیاید، اما موقعیت خوبی است که چیزهایی در این مورد یاد بگیرد.
• وقتی پوشکش را کثیف کرده است به شما اطلاع می‌دهد.
• قادر است جملات امری ساده را اجرا کند، مثلاً «توپ رو بده بابا».

حواستان باشد و ببینید کودکتان برای دستشویی‌رفتن آمادگی پیدا کرده است یا نه، اما در این زمینه هیچ فشاری به او نیاورید. دستشویی‌رفتن یکی از سخت‌ترین چیزهایی است که کودک باید یاد بگیرد چون برای این کار به داشتن مهارت‌های متعددی نیاز است، مانند این که بداند کی باید دستشویی برود، بداند که دستشویی‌اش باید در کاسه توالت بریزد، بتواند بدنش را روی توالت قرار دهد، و شلوار و لباس زیرش را پایین و بالا بکشد.

اگر آموزش دستشویی را قبل از این که کودکتان آماده باشد شروع کنید، احتمالاً یادگیری او بیشتر از حد انتظار طول خواهد کشید.

حرکت

کودکان در این سن می‌توانند بدوند و احتمالاً کمتر زمین می‌خورند. کودک نوپایتان کم‌کم یاد می‌گیرد به‌تنهایی از پله بالاوپایین برود، البته برای حفظ‌ تعادل گاهی دستش را از نرده می‌گیرد. مهارت او در پرتاب‌کردن، شوت‌کردن و گرفتن توپ خیلی بیشتر شده است. حتی شاید بتواند چند لحظه روی یک پا بایستد.

اگر وقتی مشغول بررسی و کشف محیط است دوروبَرش باشید، او آرامش خاطر و احساس امنیت خواهد داشت. این کار کمک می‌کند اعتمادبه‌نفسش در امتحان‌کردن چیزهای جدید یا گشت‌وگذار و کشف محیط بیشتر شود.

خوب است نگاهی به گوشه و کنار خانه بیندازید و ببینید چه طور می‌توانید خانه را ایمن کنید تا کودک نوپای پرتحرکتان با خیال راحت در آن این طرف و آن طرف برود. 

در این سن کودکتان همچنین ممکن است بتواند:‌

• با جهیدن روی دو پایش حرکت کند (مثلاً روی نقطه‌ مشخص‌شده بپرد).
• سه‌چرخه براند.
• اشیاء مختلف را بشناسد و اسمشان را بگوید.
• وقتی از پله بالا می‌رود یک پایش را روی این پله و پای دیگر را روی پله بعدی بگذارد.

 

کمک به رشد کودک در دو تا سه سالگی

چند کار ساده را که در این سن می‌توانید برای کمک به رشد کودک نوپایتان انجام دهید در ادامه بخوانید:

برای او فرصت ایجاد کنید با سایر کودکان بازی کند: بازی با سایر کودکان راه بسیار خوبی برای دوست پیداکردن و بودن در کنار دیگران است. البته در این سن هنوز از او انتظار این که اسباب‌بازی‌اش را به دیگران بدهد یا نوبت را بفهمد نداشته باشید. طبیعی است که کودکان نوپا فکر کنند همه چیز مال خودشان است.

به تقویت مهارت‌های روزمره کودکتان مانند استفاده از قاشق و پوشیدن کفش کمک کنید. این مهارت‌ها هم به پرورش ماهیچه‌های کوچک و هم ماهیچه‌های بزرگ کمک می‌کند. ضمناً او کم‌کم این توانایی را پیدا می‌کند که به کاری که دارد انجام می‌دهد فکر کند.

با کودکتان حرف بزنید: گفتن اسم چیزهایی که کودک در زندگی روزمره با آنها سروکار دارد و صحبت درباره آنها (مثل اعضای بدن، اسباب‌بازی‌ها و وسایل خانه مثل قاشق و صندلی) به رشد مهارت‌های زبانی در او کمک می‌کند. ضمناً در این سن می‌توانید به بعضی ویژگی‌های اشیاء مثل رنگ و اندازه هم اشاره کنید، مثلاً به جای این که فقط بگویید «صندلی»، بگویید «صندلی قرمز»، «صندلی بزرگ»، یا حتی «صندلی خیلی بزرگ».

با گوش‌دادن به کودکتان و پاسخ‌دادن به او به پرورش مهارت‌های حرف‌زدن و ارتباط برقرار کردن در او کمک کنید. برای این کار می‌توانید چیزی را که او می‌گوید تکرار یا تأیید کنید. مثلاً اگر می‌گوید «مامان شیر» بگویید «می‌خوای مامان برات شیر بیاره؟». چنین کارهایی زمینه ایجاد مکالمه دوطرفه را فراهم می‌کند و ضمناً باعث می‌شود کودک احساس ارزشمندی و دوست‌داشته ‌شدن داشته باشد.

با کودکتان کتاب بخوانید: با کارهایی مثل کتاب‌خواندن، قصه‌گفتن، و شعر و آواز خواندن می‌توانید مهارت حرف‌زدن و قوه تخیل کودکتان را پرورش دهید.

با کودکتان آشپزی کنید: آشپزی با کودک کمک می‌کند او به غذاهای سالم علاقه‌مند شود، کلمات جدید یاد بگیرد، و کم‌کم با مهارت‌های ریاضی مانند «نصف»، «یک قاشق چایخوری» و «۳۰ دقیقه» آشنا شود. می‌توانید فعالیت‌های آشپزی ساده‌ای برایش ایجاد کنید، مثلاً مواد سالاد را در کاسه بریزد یا ساندویچ درست کند.

وقتی کودکتان مهارت جدیدی یاد می‌گیرد، این موفقیت را با تحسین او و توجه مثبت به او جشن بگیرید. همچنین خوب است کودک نوپایتان را به انجام دوباره و دوباره کارهایی که یاد گرفته است ترغیب کنید – حتی اگر آن کارها برایش سخت است.

 

مادر یا پدر یک کودک دو تا سه ساله بودن

شما به عنوان مادر یا پدر همیشه در حال یادگرفتن هستید. هیچ اشکالی ندارد نسبت به دانشتان اعتمادبه‌نفس داشته باشید. اما ضمناً اشکالی هم ندارد گاهی اعتراف کنید که نمی‌دانید و سؤال کنید یا کمک بگیرید.

وقتی همه هوش و حواستان دارد صرف مراقبت از نوزاد می‌شود شاید یادتان برود یا وقت نکنید از خودتان هم مراقبت کنید. اما مراقبت از خودتان چه از نظر جسمی، چه از نظر ذهنی و چه از نظر عاطفی، به رشد و بالندگی هر چه بهتر کودکتان هم کمک می‌کند.

گاهی ممکن است کلافه و ناراحت شوید یا احساس کنید کم آورده‌اید. اشکالی ندارد کمی به خودتان زمان دهید تا آرام‌تر شوید. در این مدت کودک را در مکان امنی بگذارید یا از شخص دیگری بخواهید مدتی پیش او باشد. به اتاق دیگری بروید و نفس عمیق بکشید، یا به یکی از اعضای خانواده یا دوستتان زنگ بزنید و با او صحبت کنید تا حال و هوایتان عوض شود.

هیچ‌وقت کودک را نلرزانید. لرزش ممکن است باعث خونریزی در داخل مغز او و حتی آسیب دائمی به آن شود.

 

رشد کودک دو ساله و نگرانی‌ها آن

اگر نگران مشکلات زیر هستید یا هر یک از آنها را در کودک دوساله دیدید به پرستار یا پزشک مراجعه کنید:

دیدن، شنیدن و ارتباط

• در دیدن یا شنیدن مشکل دارد.
• ترکیب‌های دوکلمه‌ای مانند «ماشین قرمز» استفاده نمی‌کند.
• نمی‌تواند جملات امری ساده مانند «لطفاً توپ رو بده به من» را اجرا کند.

رفتار و بازی

• احساساتش را نشان نمی‌دهد.
• برای دریافت محبت یا آرامش سراغتان نمی‌آید.
• کارها و کلمات را تکرار یا تقلید نمی‌کند (مثلاً وقتی شعر «سر و شونه و زانو و پنجه» را می‌خوانید و می‌رقصید با شما همراه نمی‌شود).
• بازی وانمودی انجام نمی‌دهد، مثلاً ادای حرف‌زدن با تلفن را درنمی‌آورد.

حرکت و مهارت‌های حرکتی

• حتی با گرفتن دست شما یا گرفتن نرده نمی‌تواند از پله بالا و پایین رود.
• نمی‌تواند بدود.
• کارکردن با اشیاء کوچک مانند مداد و مداد شمعی برایش سخت است.
• خط‌خطی نمی‌کند.

 

رشد کودک سه ‌ساله و مشکلات آن

اگر نگران مشکلات زیر هستید یا هر یک از آنها را در کودک سه‌ساله دیدید به پرستار یا پزشک مراجعه کنید:

دیدن، شنیدن و ارتباط

• به چشم‌های شما نگاه نمی‌کند.
• در دیدن و شنیدن مشکل دارد.
• جملات سه‌کلمه‌ای نمی‌گوید.
• وقتی با شما یا دیگران حرف می‌زند فهمیدن منظورش معمولاً سخت است.

رفتار و بازی

• کارهای ساده‌ای را که از او می‌خواهید مانند «توپ رو بده به من» متوجه نمی‌شود.
• به سایر کودکان توجه یا علاقه ندارد.
• جدا شدن از مراقب اصلی خود (مانند مادر) برایش سخت است.
• بازی وانمودی انجام نمی‌دهد، مثلاً ادای خرید رفتن یا سوار اتوبوس شدن را در نمی‌آورد.

حرکت و مهارت‌های حرکتی

• نمی‌تواند بدود.
• خط‌خطی نمی‌کند یا نقاشی نمی‌کشد.
• کار کردن با اجسام کوچک مانند مداد یا مداد شمعی برایش سخت است.

علاوه بر موارد بالا، اگر متوجه شدید کودک مهارتی را که قبلاً داشته از دست داده است، به متخصص سلامت کودکان مراجعه کنید.

 

سرعت رشد کودکان مثل هم نیست. اگر نگران هستید که رشد کودکتان «طبیعی» است یا خیر، خوب است بدانید که «طبیعی» کلمه‌ای است که طیف گسترده‌ای دارد. اما اگر واقعاً احساس می‌کنید که مشکلی وجود دارد، با پرستار یا پزشک خانوادگی خود مشورت کنید.

 

منبع: raisingchildren.net.au