رشد عاطفی و اجتماعی کودک از پنج تا شش سالگی

نکات کلیدی

• حتی با شروع پیش‌دبستانی یا مدرسه خانواده همچنان مهم‌ترین تأثیر را بر رشد کودک دارد.
• در این پنج تا شش‌سالگی، منتظر عواطف چالشی، استقلال، دوست‌یابی و بازی در جمع، پرحرفی، بهبود هماهنگی اعضای بدن و خیلی چیزهای دیگر باشید.
• بازی با شما، انجام کارهای ساده در خانه، تمرین رفتار درست در کلاس، داشتن همبازی و صحبت درباره احساسات همگی برای رشد کودک مفید است.

 

این ویدیو نشان می‌دهد که کودکان 5 تا 6 ساله برای یادگیری و رشد به چه چیزهایی نیاز دارند. کودکان در این سن، مستقل‌تر می‌شوند، اما هنوز به تشویق و حمایت بزرگترها نیاز دارند.

شروع مهدکودک به معنای آشنایی کودک با ساختارها و قوانین بیشتر است، اما مهم است که کودک بعد از مهدکودک وقت آزاد هم داشته باشد. کودکان در این سن، هنوز نیاز دارند که با شما هم‌صحبت شوند و در کنار شما با بازی و کارهایی مانند خرید یا درست‌کردن غذا یادگیری را تجربه کنند.

رشد کودک از  پنج تا شش‌ سالگی

بازی و یادگیری

با این که سن کودک بیشتر می‌شود و به پیش‌دبستانی می‌رود، باز هم بازی مهم است چون بازی روش یادگیری کودک و نیز راه تقویت مهارت‌های اجتماعی، عاطفی و تفکر اوست.

بازی‌های وانمودی کودکتان حالا پیچیده‌تر شده است و سرشار از اتفاقات و عواطف مختلف است. ممکن است متوجه شوید او حالا می‌تواند برای رسیدن به یک هدف مشترک با دیگران همکاری کند، مثلاً همراه با دیگران یک قصر شنی بزرگ بسازد. همچنین او حالا می‌تواند اگر کودک دیگری نمی‌خواست بازی موردنظرش را انجام دهد، راهی برای کنارآمدن و حل‌وفصل موضوع پیدا کند.

او حالا اجتماعی‌تر شده است و ترجیح می‌دهد به جای تنها بازی‌کردن با دوستانش بازی کند. او قادر است وسایلش را در اختیار دیگران بگذارد، البته ممکن است دادن اسباب‌بازی و چیزهای موردعلاقه‌اش به دیگران برایش سخت باشد.

اجرای قوانین در بازی‌هایی که قانون دارند گاهی وقت‌ها برای کودک شش‌ساله‌تان مشکل است، و حتی شاید گاهی دیگران را به تقلب متهم کند.

احساسات

کودکان در این سن توانایی ابراز احساساتشان را دارند، هر چند که ممکن است برای پی‌بردن به احساسات دشواری مانند کلافگی و حسادت در خودشان و صحبت درباره آن به کمک نیاز داشته باشند.

صبر و تحمل کودکتان احتمالاً بیشتر شده است، و حتی شاید توانایی بحث و دلیل‌آوردن را پیدا کرده باشد. این بدان معناست که اختلاف و عدم‌توافق رفته‌رفته کمتر خواهد شد.

درست است که کودک شش‌ساله‌تان عاشق استقلال است، اما همچنین نیازمند عشق و توجه شماست. پیوند با شما و خانواده مهم‌ترین بخش زندگی اوست. او از این که در کارهایش موفق شود احساس غرور و سربلندی می‌کند، خواستار تأیید شماست و به احتمال زیاد پذیرش انتقاد یا تأدیب برایش راحت نیست.

شناخت کودکتان از دنیای اطرافش در حال افزایش است و این ممکن است برایش ترس‌هایی ایجاد کند. این ترس می‌تواند برای مثال از موجودات ماوراء طبیعی (مثل روح)، انتقاد، امتحان‌شدن، شکست، یا تهدید و آسیب فیزیکی باشد.

تفکر

زمانی که کودک می‌تواند به موضوعی توجه کند در این سن بیشتر شده است. 

کودکتان حالا مفاهیم ساده زمان (امروز، فردا، دیروز) را درک می‌کند، فصل‌ها را می‌شناسد، شکل نوشتاری بعضی کلمات را بلد است و تلاش می‌کند کلمات را شمرده بگوید یا هجی کند. او حتی شاید خواندن هم بلد باشد.

او حالا بهتر از قبل می‌تواند دنیا را از منظر آدم‌های دیگر ببیند، و این توانایی به او کمک می‌کند دوست پیدا کند و با آدم‌های تازه‌ای آشنا شود.

حرف‌زدن و ارتباط

کودکان در این سن خیلی حرف می‌زنند. حتی گاهی وقتی کسی نیست هم حرف می‌زنند.

از کودکتان جملات کامل و پیچیده می‌شنوید. او حالا مثل بزرگسالان می‌تواند گفتگوی دوطرفه داشته باشد، هر چند که شرح‌دادن افکار و اتفاقات پیچیده ممکن است هنوز برایش دشوار باشد. او جوک و معما را هم می‌شناسد – او همچنین از بازی‌های مختلف در مهد کودک یا همان پیش‌دبستانی خوشش می‌آید.

تعداد کلماتی که کودکتان می‌فهمد از آنچه می‌گوید خیلی بیشتر است. او هر روز حدود پنج تا ده کلمه تازه یاد می‌گیرد. در این سن افزایش دایره لغات بسیار سریع است. سرعت مغز او در فکر کردن از قدرت بیانش خیلی بیشتر است.

حرکت

هماهنگی اعضای بدن در کودک پنج‌ساله افزایش یافته است و او دوست دارد توانایی‌هایش را به رخ بکشد، مثلاً داد بزند «منو ببین!»

او در این سن می‌تواند کارهای مختلفی مانند دوچرخه‌سواری، طناب‌زنی، حفظ تعادل روی یک پا برای مدت کوتاه، پایین‌رفتن از پله بدون گرفتن دست شما، و جهیدن و گرفتن یک توپ بزرگ را یاد بگیرد. بسیاری از کودکان شش‌ساله ورزش‌های گروهی مثل فوتبال را هم دوست دارند.

انگار کودک شش‌ساله‌تان یک لحظه آرام و قرار ندارد! تکان‌‌های ریز و مداوم دست یا پا موقع تماشای تلویزیون، غذاخوردن یا حتی خواب کاملاً طبیعی است.

مهارت‌های حرکتی ریز کودکتان در حال پیشرفت است، و در نتیجه او در انجام کارهایی مانند بستن بند کفش، باز و بسته‌کردن زیپ و دکمه و شانه‌کردن مو استقلال بیشتری پیدا می‌کند. او ممکن است هنوز نتواند میوه‌ها را با چاقو ببرد اما دوست دارد سعی‌اش را بکند.

زندگی روزمره و رفتار

کودکان در این سن بیشتر از قبل مستقل می‌شوند و دوست دارند تصمیم‌های کوچکی بگیرند، مانند این که چه لباسی بپوشند یا ناهار چی بخورند.

آغاز مدرسه‌رفتن دنیای اجتماعی کاملاً جدیدی را به روی کودکتان باز می‌کند، که مجموعه‌ای تازه‌ای از قوانین هم بر آن حاکم است. این دنیا و قوانینش می‌تواند برای او توان‌فرسا یا چالش برانگیز باشد. احتمال دارد مدرسه کودک را خسته کند، بنابراین اگر راحت اوقاتش تلخ می‌شود (به خصوص اگر روز طولانی و سختی داشته است) تعجب نکنید. در چنین روزهایی خوب است فضای خانه را برایش آرام نگه دارید و ترتیبی دهید که شب زود بخوابد.

کودکتان چه نگران آغاز مدرسه باشد و چه از هیجان سر از پا نشناسد شما لازم است برنامه‌ریزی کنید تا این تغییر بزرگ برایش راحت‌تر اتفاق بیفتد.

در این سن کودکتان همچنین ممکن است:

• بتواند با مداد اشکال ساده‌ای رسم کند.
• شکل حروف الفبا را بکشد و اسم خودش را بنویسد.
• اسم کامل، آدرس، سن و تاریخ تولدش را بلد باشد.
• تصاویری نزدیک‌تر به واقعیت بکشد، مثلاً آدمی که چشم و دهان و دماغ و بدن و دست و پا دارد.
• کتاب‌های تصویری ساده‌ای را خودش بخواند.
• اهمیت قانون و دلایل ساده قوانین را درک کند.

 

برای رشد کودک در پنج تا شش‌ سالگی باید:

او را به داشتن تحرک ترغیب کنید: فرصتی فراهم کنید تا همراه با شما یا دیگران فعالیت‌های ورزشی و تفریحی داشته باشد. چنین فعالیت‌هایی محلی برای یادگیری رعایت نوبت، همکاری با دیگران، مذاکره، بازی جوانمردانه و همراهی‌کردن با دیگران (و به‌اصطلاح پایه‌بودن) است.

کارهای خانه ساده‌ای به عهده کودکتان بگذارید: چیدن سفره یا میز یا گذاشتن لباس‌های تمیز در کمد به رشد مهارت‌های حرکتی و فکری کودکتان کمک می‌کند و در عین حال همکاری و مسؤولیت‌پذیری را هم به او یاد می‌دهد. این مهارت‌ها در مدرسه خیلی مهم است.

برای بازی آزاد زمان فراهم کنید: حتی اگر کودکتان مدرسه‌رفتن و فعالیت‌های ساختارمند را شروع کرده است، نقش بازی در زندگی او همچنان خیلی مهم است. بگذارید او خودش انتخاب کند که می‌خواهد از این زمان بازی آزاد چه طور استفاده کند.

با کودکتان هر روز بازی کنید، حتی در حد ده‌دقیقه. بازی دونفره شما کمک می‌کند بتوانید به دنیای او وارد شوید و احساسات و افکارش را بشناسید. از طرفی به او نشان می‌دهد که برایش اهمیت قائل‌ هستید و دوست دارید با او وقت بگذرانید.

رفتارهای مناسب کلاس و مدرسه را تمرین کنید: مثلاً می‌توانید کارهای کوچکی از او بخواهید که نیازمند توجه یا رعایت قانون و دستورالعمل است. درباره حیوان یا ورزش موردعلاقه‌اش با او گفتگو کنید و او را ترغیب کنید در گفتگو گوش کند، پاسخ دهد و سوال بپرسد. همه این کارها آمادگی او برای مدرسه را افزایش می‌دهد.

برای کودکتان به فکر همبازی باشید: گذران وقت با سایر کودکان، به خصوص کودکانی که با او به یک مدرسه می‌روند، مهارت‌های اجتماعی کودکتان را تقویت می‌کند و ضمناً او را به جدابودن از شما عادت می‌دهد.

درباره احساسات حرف بزنید: می‌توانید کمک کنید کودکتان بفهمد منشأ احساسی که دارد چیست و احساساتش را بیان کند. این کار کمک می‌کند او بهتر بتواند با دیگران دوستی و همدلی کند.

به کودکتان یاد دهید با دخترها و پسرها رفتار برابر داشته باشد و به دختران و زنان احترام بگذارد.

 

مادر یا پدر یک کودک شش‌ ساله بودن

شما به عنوان مادر یا پدر همیشه در حال یادگرفتن هستید. هیچ اشکالی ندارد نسبت به دانشتان اعتماد به نفس داشته باشید. اما ضمناً اشکالی هم ندارد گاهی اعتراف کنید که نمی‌دانید و سؤال کنید یا کمک بگیرید.

وقتی همه هوش و حواستان دارد صرف مراقبت از کودک می‌شود شاید یادتان برود یا وقت نکنید از خودتان هم مراقبت کنید. اما مراقبت از خودتان چه از نظر جسمی، چه از نظر ذهنی و چه از نظر عاطفی، به رشد و بالندگی هر چه بهتر کودکتان هم کمک می‌کند.

گاهی ممکن است کلافه و ناراحت شوید یا احساس کنید کم آورده‌اید. اشکالی ندارد کمی به خودتان زمان دهید تا آرام‌تر شوید. در این مدت کودک را در مکان امنی بگذارید یا از شخص دیگری بخواهید مدتی پیش او باشد. به اتاق دیگری بروید و نفس عمیق بکشید، یا به یکی از اعضای خانواده یا دوستتان زنگ بزنید و با او صحبت کنید تا حال و هوایتان عوض شود.

هیچ‌وقت کودک را نلرزانید، کتک نزنید یا مورد آزار کلامی قرار ندهید. شاید قصدتان این نباشد اما این کارها می‌تواند به او آسیب بزند.

 

چه زمانی باید نگران رشد کودک پنج تا شش‌ ساله بود؟

اگر نگران مشکلات زیر هستید یا هر یک از آنها را در کودک پنج تا شش‌ساله دیدید به پرستار یا پزشک مراجعه کنید:

درک و ارتباط برقرارکردن

• فهمیدن حرفش مشکل است یا حرفش را با جملات کامل بیان نمی‌کند.
• در اجرای دستورات ساده مشکل دارد، مانند «لطفاً وقتی لباست رو پوشیدی لباس خوابت رو بذار روی تخت».

رفتار و بازی

• رفتارهای نامناسب یا چالش‌برانگیز زیادی داردَ، مثلاً همیشه وقتی به خواسته‌اش نمی‌رسد کج‌خلقی می‌کند.
• به حروف الفبا توجه و علاقه‌ای نشان نمی‌دهد یا سعی نمی‌کند اسمش را بنویسد.
• خیلی منفعل، نگران یا افسرده است یا جداشدن از شما به‌شدت بدخلقش می‌کند.
• با دیگران تعامل خوبی ندارد، مثلاً پرخاشگر است یا به تعامل با سایر کودکان یا بزرگسالان علاقه‌ای نشان نمی‌دهد.

مهارت‌های زندگی روزمره

هنوز هنگام روز خودش را خیس و کثیف می‌کند. البته توجه کنید که شب‌ادراری به خصوص در پسرها تا شش هفت‌ سالگی غیرطبیعی نیست.

در خوابیدن مشکل دارد: به‌سختی خوابش می‌برد یا زود و زیاد از خواب می‌پرد.

علاوه بر موارد بالا، در هر سنی اگر متوجه کاهش چشمگیر یا مداومی در مهارت‌های کودک شدید به متخصص سلامت کودکان مراجعه کنید.

 

سرعت رشد کودکان مثل هم نیست. اگر نگران هستید که رشد کودکتان «طبیعی» است یا خیر، خوب است بدانید که «طبیعی» کلمه‌ای است که طیف گسترده‌ای دارد. اما اگر واقعاً احساس می‌کنید که مشکلی وجود دارد، با پرستار یا پزشک خانوادگی خود مشورت کنید.

 

منبع: raisingchildren.net.au