اهمیت نوشیدن آب و مایعات برای کودک
همه‌ی موجودات برای زنده‌ماندن به آب نیاز دارند. آب (و شیر) بهترین نوشیدنی برای کودکان است. دلیلش این است که آب فوق‌العاده سالم است: کالری آن صفر است، شکر هم ندارد. ضمناً برای بدن مفید هم هست: مفاصل و استخوان‌ها و دندان‌ها را سالم نگه می‌دارد، به گردش بهتر خون کمک می‌کند، و کمک می‌کند کودکان دچار اضافه‌وزن نشوند و با وزن سالم بزرگ شوند. به علاوه، نوشیدن آب کافی در طول روز به بهبود حال‌وهوا، حافظه و قدرت توجه و تمرکز آنها هم کمک می‌کند. گذشته از همه اینها، آب ارزان و به‌صرفه هم هست.
کودکان به چه مقدار آب نیاز دارند؟
از حدود شش‌ماهگی می‌توان به کودکان آب داد. البته آنها روزانه فقط به حدود ۱۲۰ تا ۱۸۰ سی‌سی آب نیاز دارند چون شیر مادر و شیرخشک هم مایع هستند و بنابراین بدن کودک کم‌آب نمی‌شود.
کودکان یک تا سه‌ساله برای آن که بدنشان آب کافی داشته باشد روزانه به حدود ۴ فنجان مایعات (آب یا شیر) نیاز دارند. با افزایش سن میزان مایعات موردنیاز هم تغییر می‌کند: ۵ فنجان برای کودکان چهار تا هشت‌ساله، و ۷ تا ۸ فنجان برای کودکان بزرگتر.
البته مقدار مایعات ممکن است در کودکان مختلف تفاوت کند، و عواملی مانند دما و رطوبتِ محل زندگی هم بر آن اثرگذار است.
چگونه خانواده را به نوشیدن آب ترغیب کنیم؟
با استفاده از راهکارهای زیر می‌توانید نوشیدن آب را برای خانواده جذاب‌تر کنید. اما قبل از هر راهکاری، بهترین کاری که می‌توانید انجام دهید این است که خودتان الگو باشید تا فرزندتان هم به نوشیدن روزانه آب عادت کنند و حتی قبل از این که تشنه شود آب بنوشد. راهکارهای زیر هم می‌تواند به شما کمک کند:
- برای آن که طعم آب را جذاب‌تر کنید می‌توانید از لیمو، خیار، نعنا یا میوه‌ها و سبزی‌های دیگری استفاده کنید (خیار یا لیمو را اسلایس کنید و در آب بیندازید). با این کار، آب طعم‌های متنوعی پیدا می‌کند و چه‌بسا بچه‌ها با خوردن یک لیوان سراغ بقیه‌اش را هم از شما بگیرند.
- در خانه میوه‌ها و صیفی‌های پرآب داشته باشید و از آنها در وعده‌های غذایی یا به عنوان میان‌وعده استفاده کنید. برخی از صیفی‌های پرآب عبارت از خیار، کدو، کاهو، کرفس و گوجه‌فرنگی. برخی از میوه‌های پرآب عبارت است از هندوانه، طالبی، توت‌فرنگی، بلوبری، و گریپ‌فروت.
- یخِ میوه‌ای درست کنید. یخ میوه‌ای باعث زیباشدن هر لیوان آبی می‌شود. ضمناً حتی کودکان خردسال هم می‌توانند در درست‌کردنش به شما کمک کنند: می‌توانید تکه‌های میوه را به آنها بدهید تا در قالب بیندازند.
- برای بچه‌ها لیوان یا قمقمه مخصوص خودشان را تهیه کنید. شاید فرزندتان یک قمقمه ورزشی مخصوص خودش بخواهد، شاید هم یک لیوان بامزه با یک نی جذاب را ترجیح دهد. فرقی نمی‌کند. این ظرف آبخوری مخصوص می‌تواند خودش برای آب‌خوردن انگیزه ایجاد کند.
- می‌توانید با پوره میوه بستنی یخی درست کنید و در بعدازظهرهای گرم با بچه‌ها از خوردنش لذت ببرید. درست‌کردن بستنی یخی هم می‌تواند خودش یک فعالیت خانوادگی مفرح باشد. می‌توانید لیوان‌های کوچک کاغذی و چوب بستنی تهیه کنید و با هم آن را از پوره میوه پر کنید و روی را با تکه‌های میوه تزیین کنید. شاید هم بخواهید با هم به فروشگاه بروید و قالب‌هایی با شکل‌های جالب پیدا کنید.
چه نوشیدنی‌هایی را کمتر مصرف کنیم؟
آب و شیر بهترین نوشیدنی برای کودکان است و نیازهای سلامت و تغذیه آنها را کاملاً برطرف می‌کند. فریب زرق و برق آگهی‌ها و نوشیدنی‌های مختلفی که برای کودکان تبلیغ می‌شود را نخورید. این نوشیدنی‌ها معمولاً حاوی مقدار بسیار زیادی شکر است که از کل مقدار قندی که روزانه به آن نیاز داریم بیشتر است. عادت به مصرف قند اضافه برای سلامتی مضر است. مصرف نوشیدنی‌های زیر را محدود کنید:
نوشیدنی‌های حاوی شکر افزوده: این را برای خود قانون کنید: کودکان زیر دو سال نباید اصلاً نوشیدنی حاوی شکر افزوده مصرف کنند؛ کودکان بزرگتر هم تا می‌شود کمتر از این نوشیدنی‌ها بخورند. نوشیدنی‌های حاوی شکر افزوده شامل اینهاست: نوشیدنی‌های ورزشی، آبمیوه‌های کارخانه‌ای، نوشابه‌های گازدار، انواع لیموناد و آب‌های شیرین‌شده. عادت به مصرف این نوشیدنی‌ها باعث کاهش تمایل به مصرف آب ساده می‌شود، و ضمناً کالری اضافه‌ای به بدن وارد می‌کند که کودک نیازی به آن ندارد. از طرف دیگر این نوشیدنی‌ها می‌تواند اشتهای کودک را هم کم کند، و درنتیجه کودک به غذاهای مفیدی که حاوی موادمغذی موردنیاز اوست کمتر میل پیدا کند. گذشته از همه اینها، مصرف شکر اضافه مقدمه مشکلاتی مانند اضافه‌وزن، پوسیدگی دندان، دیابت و بیماری‌های دیگر است.
آبمیوه: حتی آبمیوه‌ی صدردصد طبیعی را هم باید با احتیاط مصرف کرد. آبمیوه‌ی طبیعی حاوی ویتامین است، اما به علت آن که فیبر آن تا حد زیادی حذف شده و به حالت غلیظ و مایع درآمده، میزان شکر و کالری آن ممکن است خیلی زیاد باشد. البته آبمیوه واقعاً خوشمزه است و اگر کودک به آن عادت کند ممکن است دیگر حاضر نباشد آب ساده بخورد. بنابراین نکات زیر را به خاطر باشید:
- کودکان زیر یک سال اصلاً آبمیوه نخورند.
- کودکان یک تا سه ساله روزانه حداکثر ۱۲۰ میلی‌لیتر آبمیوه بخورند.
- کودکان بزرگتر بهتر است فقط زمانی آبمیوه بخورند که میوه در دسترس نباشد. کودکان چهار تا شش‌ساله روزانه روزانه فقط ۱۲۰ تا ۱۵۰ میلی‌لیتر آبمیوه بخورند. از شش تا هیجده‌سالگی، بهتر است مصرف روزانه آبمیوه بیشتر از ۲۵۰ میلی‌لیتر نباشد.
- شیر طعم‌دار: درست است که شیرهای طعم‌دار هم مثل شیر طبیعی حاوی کلسیم و ویتامین است، اما این شیرها معمولاً حاوی شکر افزوده است. بهتر است مصرف این شیرها محدود شود تا کودک به آنها عادت نکند، چون در این صورت ممکن است دیگر حاضر نباشد شیر ساده بخورد.
- نوشیدنی‌های شیرین‌شده با استویا یا شیرین‌کننده‌های مصنوعی: عوارض مصرف استویا و شیرین‌کننده‌های مصنوعی در کودکان مشخص نیست، بنابراین بهتر است به طور کلی سراغ این نوشیدنی‌ها نروید. به جای این کار، آب فراوان و سالم در اختیار فرزندانتان بگذارید.
نشانه‌های کم‌آبی
خوب است نشانه‌های کم‌آبی را در سنین مختلف بشناسید تا همیشه بتوانید آن را به‌موقع تشخیص دهید و اقدام کنید.
از تولد تا شش‌ماهگی، نوزاد فقط باید شیر مادر یا شیرخشک بخورد. در این بازه سنی، دادن آب به کودک توصیه نمی‌شود. از حدود شش‌ماهگی به بعد، می‌توان در کنار شیر به کودک غذای جامد و مقدار کمی آب هم داد. اگر نشانه‌های زیر را در نوزاد دیدید، فوراً او را پیش دکتر ببرید. این نشانه‌ها ممکن است کم‌آب بودن بدن کودک را نشان دهد:
- کمتر از شش تا هشت بار در شبانه‌روز پوشکش را خیس می‌کند.
- بیش از حد می‌خوابد.
- ملاج نوزاد نرم است.
- موقع گریه‌کردن اشک ندارد.
کودک وقتی بزرگتر می‌شود راحت‌تر می‌تواند با شما ارتباط برقرار کند و نیازش را به شما بگوید. با این حال بهتر است خودتان هم همیشه حواستان به نشانه‌های کم‌آبی باشد چون کودک وقتی گرم بازی و فعالیت است چیزهای دیگر یادش می‌رود. علائم زیر می‌تواند حاکی از کم‌آب بودن بودن کودک باشد:
- پوسته‌پوسته شدن لب، خشک بودن لب و دهان
- دفعات ادرار کم است یا رنگ ادرار تیره است. ادرار طبیعی معمولاً به رنگ زرد روشن است و کدر نیست.
- خوابالود و تحریک‌پذیر (زود عصبی می‌شود.)
- پوست قرمز و خشک
کم‌آبی در نوجوانان مشکلات زیادی ایجاد می‌کند، به خصوص نوجوانانی که ورزش‌های سنگین می‌کنند یا فعالیت‌های بدنی پرجنب‌وجوش دیگری دارند باید آب کافی بنوشند. مهم‌ترین نشانه‌های کم‌آبی عبارت است از:
- خشکی لب و دهان
- سرگیجه
- انقباض و درد عضلانی
- تشنگی
- کم‌بودن یا تیره‌بودن رنگ ادرار
- سردرد
- بالابدن ضربان قلب
- خشکی و قرمزی پوست
- دائماً احساس می‌کند سردش یا گرمش است.
آب کافی در زمان ورزش و گرما
همه اعضای خانواده لازم است فعالیت فیزیکی مناسب خود را داشته باشند. البته شاید لازم باشد فرزندتان در زمان ورزش یا سایر فعالیت‌های فیزیکی آب بیشتری بخورد تا بدنش دچار کم‌آبی نشود. نوجوانان در زمان فعالیت بدنی شدید نیاز نوشیدن به یک تا یک و نیم لیتر آب در ساعت دارند. البته خیلی خوب است که فرزندتان در طول روز و در ساعت‌های قبل از شروع فعالیت شدید هم آب کافی بنوشد. بازی در پارک به اندازه ورزش سنگین نیست و آب بدن را کم نمی‌کند، اما اگر فرزندتان حین بازی عرق کرد حواستان باشد که آب کافی بنوشد تا آب از دست رفته جبران شود.
بیماری‌های مرتبط با گرما
گرمای شدید و کم‌آب شدن شدید بدن می‌تواند مشکلاتی مانند بی‌حالی و گرمازدگی ایجاد کند. تفاوت این دو را در ادامه بخوانید:
بی‌حالی ناشی از گرما در اثر تعرق شدید در گرما اتفاق می‌افتد و باعث کم‌آبی و بالارفتن دمای بدن می‌شود. اگر فرزندتان از گرما بی‌حال شد، او را به محلی خنک دور از تابش خورشید ببرید، به او مقدار زیادی آب خنک بنوشانید، لباس‌هایش را کم کنید، و با حوله سرد یا یخ خشک دمای بدنش را پایین بیاورید. اگر بی‌حالی کودک بیش از یک ساعت ادامه پیدا کرد یا به دلیلی شما را نگران کرد، حتماً او را پیش دکتر ببرید.
گرمازدگی که گاهی به آن آفتاب‌زدگی هم گفته می‌شود شدیدتر و جدی‌تر است. گرمازدگی زمانی است که دمای بدن آن قدر بالا می‌رود که عملکردهای جسمی و ذهنی را مختل می‌کند. اگر کودک نیمه‌هشیار یا بی‌هوش شده است، نبض او بسیار تند می‌زند، یا دمای بدن او بالاتر از ۳۹ درجه سانتیگراد است، او را سریعاً به اورژانس برسانید.
یادتان باشد
رساندن آب و مایعات کافی به بدن باعث می‌شود ذهن و بدن بتوانند درست و قوی کار کنند. همراه با وعده‌های غذایی و میان‌وعده‌ها، آب بهترین نوشیدنی است. صبح‌ها وقتی غذای مدرسه فرزندتان را آماده می‌کنید، آب هم همراهش بگذارید. اگر خودتان الگوی مناسبی باشید و فراوان آب بنوشید، و از فرزندتان هم حمایت کنید که او هم به نوشیدن آب علاقه‌مند شود، او تا دورترین سال‌های زندگی‌اش از نفع این عادت سالم بهره‌مند خواهد شد.
منبع: healthychildren.org
به این مطلب چه امتیازی می‌دهید؟
ارسال نظر
اهمیت نوشیدن آب و مایعات برای کودک
