شروع غذای جامد برای نوزاد
منوی غذایی کودک چندماهه‌تان باید شامل چه چیزهایی باشد؟ از کی قصد دارید دادن غذای جامد به او را شروع کنید؟
شاید جواب سؤالات بالا برایتان روشن باشد و برنامه‌ریزی‌های لازم را هم کرده باشید. اما شاید توصیه‌های ریزودرشت و بعضاً ضدونقیض دیگران شما را گیج کرده باشد و هنوز ندانید چه کاری بهتر است. در این مقاله به چند سوال اساسی در این زمینه پاسخ می‌دهیم.
از چه زمانی می‌توانم به کودکم غذای جامد بدهم؟
به عنوان اولین نکته یادتان باشد که آمادگی هر کودک برای غذای جامد به سرعت رشدش بستگی دارد، که ممکن است با سایر کودکان متفاوت باشد:
آیا کودک شما می‌تواند سرش را نگه دارد؟ برای آن که بتوانید به او غذا بدهید، لازم است او را در جای مناسبی بنشانید و او باید بتواند سرش را کنترل کند.
وقتی غذا را به طرف دهانش می‌برید آیا دهانش را باز می‌کند؟ یکی از نشانه‌های آمادگی او برای غذای جامد این است که نسبت به غذا اشتیاق نشان می‌دهد. مثلاً وقتی خودتان غذا می‌خورید به نظر می‌رسد او هم دوست دارد غذا بخورد.
آیا می‌تواند غذا را در دهانش نگه دارد و آن را قورت بدهد؟ اگر یک قاشق حریره در دهان کودک چندماهه‌تان بگذارید، ممکن است نتواند آن را به طرف حنجره‌اش ببرد و قورت بدهد، و به جایش غذا از دهانش بیرون بریزد و از چانه‌اش روی لباسش بچکد. این اتفاق طبیعی است. فراموش نکنید که او در عمرش هیچ چیزی غلیظ‌تر از شیر مادر یا شیرخشک نخورده است. پس مدتی طول می‌کشد تا به غذای غلیظ‌تر عادت کند. می‌توانید چند بار اول غذا را خیلی رقیق کنید و بعد کم‌کم غلظتش را زیاد کنید. شاید هم بهتر باشد یکی دو هفته‌ای دست نگه دارید و بعد دوباره سعی کنید به او غذای جامد بدهید.
آیا جثه‌اش به حد کافی بزرگ شده است؟ به عنوان یک قاعده کلی گفته می‌شود که وقتی وزن کودک به دو برابر وزن زمان تولدش رسید یا وزنش ۶ کیلو یا بیشتر شد (که معمولاً از چهارماهگی به بعد اتفاق می‌افتد)، کودک دیر یا زود برای خوردن غذای جامد آمادگی پیدا می‌کند.
نکته: انجمن پزشکان اطفال آمریکا توصیه می‌کند که در شش ماه اول، به نوزاد فقط شیر مادر بدهید. بعد از شش‌ماهگی، در کنار ادامه تغذیه با شیر مادر، کم‌کم غذای جامد هم به سیستم غذایی کودک اضافه شود. تغذیه شیر مادر تا هر وقت که شما و کودک بخواهید، حتی تا دو سالگی یا بیشتر هم می‌تواند ادامه پیدا کند. با پزشک فرزندتان مشورت کنید که آیا در یک سال اول به مکمل ویتامین دی و آهن نیاز دارد یا خیر.
چه طور به کودک چندماهه‌ام غذا بدهم؟
اوایل کار، قاشق را نصفه یا کمتر پر کنید و همان طور که آن را به کودک می‌دهید با او حرف هم بزنید (مثلاً: «مممم، به‌به، ببین چه خوشمزه‌س!»). او ممکن است بلد نباشد چه کار کند. شاید قیافه‌اش گیج به نظر برسد، اکراه نشان دهد، غذا را در دهانش نگه دارد و قورت ندهد، یا کلاً سرش را به طرف دیگر بچرخاند و غذا را قبول نکند.
یک روش برای دادن اولین غذای جامد به کودک این است که اول به او مقدار کمی شیر (یا شیرخشک) بدهید، بعد غذا را در لقمه‌های خیلی کوچک (نصف قاشق یا کمتر) در دهانش بگذارید و در آخر هم دوباره کمی به او شیر (یا شیرخشک) بدهید. این روش کمک می‌کند که اگر کودک نخواست یا نتوانست غذای جامد را به اندازه کافی بخورد، گرسنه نماند و کلافه نشود.
اگر بیشتر غذایی که برای کودک آماده کرده‌اید به جای این که داخل معده‌اش برود سر و صورت و دست و لباسش را کثیف کرد ناراحت نشوید. شاید چند بار اول یکی دو قاشق بیشتر نخورد، اما کم‌کم عادت می‌کند و بیشتر می‌خورد. صبر شما باعث می‌شود او کم‌کم قورت دادن غذاهای سفت‌تر از شیر را یاد بگیرد.
اگر وقتی می‌خواهید به کودک غذا بدهید گریه می‌کند یا سرش را برمی‌گرداند، او را مجبور به خوردن نکنید. تصمیم خود را یکی دو هفته عقب بیندازید و در این مدت فقط به او شیر بدهید، و بعد از مدتی دوباره تلاش کنید. یادتان باشد که عادت‌کردن کودک چندماهه‌تان به غذای جامد ممکن است طی یک فرایند تدریجی اتفاق بیفتد. حتی با شروع غذای جامد، باز هم در چند هفته اول او بیشتر مواد مغذی موردنیازش را از شیر دریافت می‌کند.
در شیشه‌شیر کودک سرلاک نریزید چون خطرناک است و ممکن است باعث خفگی شود. ضمناً ریختن سرلاک در شیشه‌شیر ممکن است باعث زیادخوردن و اضافه وزن کودک هم بشود. البته در بعضی موارد، مثلاً زمانی که کودک رِفلاکس می‌کند (ترش می‌کند)، پزشکان توصیه می‌کنند سرلاک را در شیشه‌شیر به او بدهید. در این صورت به توصیه پزشک عمل کنید.
به کودک چندماهه‌ام چه غذایی بدهم؟
انتخاب با شماست که از چه غذایی شروع کنید. می‌توانید برایش غذا درست کنید یا از غذاهای کودک آماده استفاده کنید. به هر حال نکات زیر را در نظر داشته باشید:
- غذا باید نرم باشد یا پوره شود تا خطر خفگی ایجاد نکند.
- بعد از سه تا پنج روز از معرفی یک غذا به کودک، می‌توانید غذای جدیدی به او معرفی کنید. غذاها باید ساده باشد و از یک ماده اصلی تشکیل شده باشد. حواستان به واکنش کودک و بدن او به هر غذای جدیدی باشد.
- این که بعضاً گفته می‌شود اگر دادن غذاهایی مانند تخم‌مرغ، لبنیات،فراورده‌های بادام‌زمینی یا ماهی را به بعد از چهار یا شش‌ماهگی موکول کنید باعث می‌شود او به آنها حساسیت پیدا کند از نظر علمی ثابت نشده است.
- این که بعضی‌ها می‌گویند اگر قبل از این که به کودک سبزیجات و صیفی‌جات بدهید به او میوه بدهید او از سبزی بدش خواهد آمد از نظر علمی ثابت نشده است.
- حواستان باشد که غذای کودک حتماً آهن و روی داشته باشد. بنابراین در غذایی که برایش آماده می‌کنید از گوشت قرمز استفاده کنید یا به او سرلاک غنی‌شده با آهن بدهید.
- سرلاک و غلات آماده‌ای که برای فرزندتان استفاده می‌کنید حتماً باید مخصوص کودک باشد و با آهن غنی شده باشد. سرلاک‌ها در دو نوع آماده و خشک وجود دارند. اگر سرلاک پودری تهیه می‌کنید می‌توانید به آن شیرمادر، شیرخشک یا آب اضافه کنید.
- بعد از چند ماه که از شروع غذای جامد برای کودک گذشت، تغذیه او باید شامل مجموعه متنوعی از موادغذایی باشد، مانند: شیرمادر، شیرخشک یا هردو؛ گوشت قرمز؛ سرلاک و غلات کودک؛ سبزیجات و صیفی‌جات؛ میوه‌ها؛ تخم‌مرغ؛ ماهی.
کودک از چه زمانی می‌تواند خودش غذا بخورد؟
وقتی کودک توانست بدون کمک بنشیند و دست یا سایر اشیا را به دهانش ببرد، می‌توانید برایش غذاهایی آماده کنید که با دست بردارد و در دهانش بگذارد. به این ترتیب او کم‌کم یاد می‌گیرد خودش غذا بخورد. برای این که خطر خفگی ایجاد نشود، مطمئن شوید که هر چیزی که به کودک می‌دهید نرم است، قورت‌دادنش راحت است، و تکه‌های آن کوچک است، مانند موز تکه‌تکه‌شده، بیسکوئیت‌های ویفری نرم و تکه‌شده، تخم‌مرغ نیمرو، پاستای نرم، مرغ نرم که آن را ریز کرده‌اید، و سیب‌زمینی و نخودفرنگی پخته نرم و تکه‌شده.
حجم غذایی که کودک در هر وعده می‌خورد باید حدود ۱۲۰ گرم باشد، یعنی حدوداً به اندازه‌ای که در یک شیشه‌شیر کوچک جا می‌شود. سعی کنید به کودک چندماهه غذاهای فراوری‌شده (که بزرگسالان یا کودکان بزرگتر می‌خورند) ندهید. این غذاها حاوی مقادیر ناسالمی از نمک و سایر افزودنی‌هاست.
اگر خودتان برای کودک غذا درست می‌کنید، غذا را با استفاده از چنگال، مخلوط‌کن یا گوشت‌کوب برقی نرم کنید. غذا را بدون ادویه و نمک تهیه کنید. میوه‌ای مانند موز را می‌توانید با چنگال له کنید و به کودک بدهید، اما بیشتر میوه‌ها و صیفی‌جات باید پخته و نرم شوند تا بتوانید آنها را به کودک بدهید. اگر غذا زیاد آمد حتماً آن را در یخچال نگهداری کنید. وقتی آن می‌خواهید دوباره آن را به کودک بدهید حتماً بررسی کنید که خراب نشده باشد. معمولاً غذاهایی که خودتان درست می‌کنید نسبت به غذاهای آماده کودک زودتر خراب می‌شوند.
هیچ‌وقت به کودک چندماهه غذایی که جویدن لازم داشته باشد یا غذایی که خطر خفگی ایجاد کند ندهید. برخی از غذاهایی که برای این سن مناسب نیست عبارت است از گوشت و پنیر تکه‌شده؛ انگور و سایر میوه‌ها و صیفی‌های «لقمه‌ای»؛ پاپ‌کورن؛ کره بادام‌زمینی؛ صیفی‌جات پخته‌نشده (سفت)؛ میوه تکه‌شده، مانند سیب یا هر میوه دیگر؛ و آبنبات‌های سفت و کشدار و چسبناک.
وقتی کودک خوردن غذای جامد را شروع کرد چه تغییراتی اتفاق می‌افتد؟
خوردن غذای جامد باعث سفت‌شدن و تغییر رنگ مدفوع می‌شود. بوی مدفوع هم به دلیل قند و چربی موجود در غذا قوی‌تر می‌شود. نخود و سبزیجات و صیفی‌های سبزرنگ ممکن است باعث شود مدفوع به رنگ سبز تیره دربیاید. لبو ممکن است باعث قرمزشدن رنگ آن شود (لبو گاهی اوقات رنگ ادرار را هم قرمز می‌کند).
اگر غذای کودک را صاف نمی‌کنید (از الک یا صافی رد نمی‌کنید)، مدفوع ممکن است حاوی تکه‌های هضم‌نشده‌ای از غذا باشد، مانند تکه‌های ریز پوست نخود، ذرت، یا گوجه‌فرنگی. اینها طبیعی است و جای نگرانی نیست. اما اگر مدفوع خیلی شل باشد، آب داشته باشد، یا لخته‌لخته باشد، ممکن است معنایش این باشد که دستگاه گوارش هنوز برای هضم غذا آماده نیست. در این صورت مقدار غذای جامد را کم کنید و با سرعت خیلی کم مقدارش را بیشتر کنید. اما اگر مشکل حل نشد، این موضوع را با دکتر مطرح کنید تا ریشه‌یابی شود.
آیا می‌توانم به کودک چندماهه‌ام آبمیوه بدهم؟
کودکان به آبمیوه نیاز ندارند. تا قبل از یک‌سالگی، به فرزندتان آبمیوه ندهید. از یک‌سالگی تا سه‌سالگی، اگر به او آبمیوه می‌دهید فقط از آبمیوه صددرصد طبیعی استفاده کنید. مقدار آبمیوه‌ای که به او می‌دهید در طول روز بیشتر از ۱۲۰ گرم نشود. آبمیوه را در فنجان به کودک بدهید و نه در شیشه‌شیر. برای این که کودک دچار پوسیدگی دندان نشود، موقع خواب شیشه‌شیر دستش ندهید. اگر هم می‌دهید در آن آب بریزید و نه چیز دیگر. ضمناً آبمیوه اشتهای کودک را برای شیر (شیرمادر یا شیرخشک) کاهش می‌دهد، در حالی که نیاز کودک به شیر خیلی زیاد است. و نهایتاً این که آبمیوه زیاد می‌تواند باعث پرشدن سریع مثانه و ادرارهای مکرر، اسهال یا اضافه‌وزن شود.
آیا فرزند چندماهه‌ام به آب نیاز دارد؟
نوزادان سالم معمولاً علاوه بر مقدار آبی که در شیرمادر یا شیرخشک وجود دارد به آب نیاز ندارند. اما وقتی غذای جامد را برای کودک شروع کردید می‌توانید گاهی کمی آب هم به او بدهید. برای دادن آب به کودک از یک فنجان کوچک که کودک به طور مستقیم یا با نی از آن بخورد استفاده کنید. مقدار آبی که در طول روز به کودک می‌دهید روی هم بیشتر از ۲۵۰ سی‌سی نشود. البته اگر هوا خیلی گرم بود می‌توان آب بیشتری به کودک داد.
عادت‌های خوب از همین حالا شروع می‌شود
حتی کودک چندماهه هم دارد چیزهایی را درباره آداب غذاخوردن یاد می‌گیرد: این که برای غذاخوردن باید بنشیند، چه طور برای خوردن از قاشق استفاده کند، بین لقمه‌ها مکث کند (لقمه قبلی را قورت دهد و بعد لقمه بعدی را در دهانش بگذارد)، و وقتی احساس سیری کرد دیگر نخورد. همین نکات ساده پایه عادت‌های مفیدی را ایجاد می‌کنند که می‌تواند در طول زندگی با او همراه باشد.
سعی کنید از همان اوایلی که کودک غذای جامد را شروع کرد، او را با وعده‌های غذایی خانواده همراه کنید. معنایش این است که هر وقت امکانش وجود دارد همه افراد خانواده در کنار هم و با هم غذا بخورند. این کار شاید در طول روز ممکن نباشد، اما معمولاً برای وعده شام امکان‌پذیر است. تحقیقات نشان می‌دهد که عادت به وعده شام خانوادگی می‌تواند در رشد کودکان تأثیر مثبتی داشته باشد.
یادتان باشد که تنوعی از غذاهای سالم برای کودک فراهم کنید تا موادمغذی موردنیازش تأمین شود. موقع غذادادن به او حواستان به دیدن نشانه‌های سیری در او باشد. هیچ‌وقت به او غذای اضافه ندهید.
اگر درباره تغذیه فرزندتان سؤالاتی دارید یا اگر نگران هستید که کم یا زیاد غذا می‌خورد با پزشکش مشورت کنید.
منبع: healthychildren.org
به این مطلب چه امتیازی می‌دهید؟
ارسال نظر
شروع غذای جامد برای نوزاد
