وابستگی در کودکان: چطور آن را مدیریت کنیم؟

ممکن است تا به حال برایتان پیش آمده ‌باشد که از وابستگی فرزندتان کلافه شده باشید و ندانید که باید چه کنید. مواقعی هست که فرزندتان در تمام لحظات به شما می‌چسبد و انتظار دارد همیشه کنار او باشید و به نیازهایش پاسخ بدهید و حتی اجازه نمی‌دهد فرصت کوتاهی برای خلوت‌کردن با خودتان داشته باشید.

وابستگی شدید کودکان به پدرومادرشان معمولاً بین 9 تا 18 ماهگی ایجاد می‌شود و یکی از مراحل طبیعی رشد آن‌ها به شمار می‌رود، اما نشانه‌هایی وجود دارد که درمی‌یابیم این وابستگی فراتر از گذراندن مرحله‌ی طبیعی است و برای پدرومادر یا خود کودک مشکلاتی را به وجود آورده است. اگر در مورد میزان وابستگی فرزندتان نگرانید، راه‌هایی وجود دارد که تشخیص دهید این رفتار ممکن است از کجا سرچشمه گرفته باشد و چه راهکارهایی برای برطرف‌کردن آن‌ وجود دارد.

 

انواع وابستگی در کودکان:

 کودکان ممکن است رفتارهای وابستگی خود را به چیزهای مختلفی نشان دهند. مثلاً:

• وابستگی به پدر و مادر؛
•  وابستگی به افراد دیگری جز پدر و مادر؛
•  وابستگی به اشیایی مثل پتو، عروسک و اسباب‌بازی.

 

مهم‌ترین علت‌ وابستگی کودکان:

کودکان به علت‌های مختلفی ممکن است وابسته شوند. مهم‌ترین کاری که شما، در جایگاه پدر یا مادر، باید انجام دهید این است که به رفتارهای فرزندتان توجه کنید و از علت و ریشه‌ی وابستگی او آگاه شوید. 

در ادامه، برخی از دلایل رایجی را بررسی می‌کنیم که باعث می‌شود کودک رفتارهای ناشی از وابستگی نشان دهد:

خواسته‌ای دارد

ساده‌ترین راه برای فهمیدن علت وابستگی فرزندتان این است که به او گوش دهید. کودک یک‌ساله‌ای که گرسنه، خسته یا بی‌حوصله است، ممکن است برای بیان اینکه چه خواسته یا چه نیازی دارد، رفتارهای شبیه به وابستگی نشان دهد. اگر این‌طور باشد، پس از دریافت آنچه از شما می‌خواهد، رفتارهای وابسته‌گونه‌اش فروکش می‌کند. در بیشتر مواقع، این اتفاق رایجی است که نگران‌کننده نیست. 

وقتی فرزندتان به دنبال توجه شماست، تلاش کنید خود را هم‌قد او کنید و با او ارتباط چشمی برقرار کنید. این کار کمک می‌کند که فرزندتان بفهمد شما به حرفش گوش می‌دهید و چون موفق شده توجه شما را جلب کند، آرام می‌شود.

در روال زندگی او تغییری ایجاد شده‌ است

کودکان یک‌ساله مدام تغییر تازه‌ای را تجربه می‌کنند که ممکن است از دایره‌ی امن زندگی آن‌ها خارج باشد. معرفی بچه‌ها به افراد غریبه، واردکردن آن‌ها به گروه جدید، بردن آن‌ها به جایی که به آن‌ عادت ندارند، رفتن به محیط ناآشنایی مثل مهدکودک، همگی، تجربیاتی هستند که ممکن است به از‌بین‌رفتن آرامش بچه‌‌ها منجر شود. در این صورت، آن‌ها مواقعی که در کنار پدرومادر و آشنایان خود هستند، امنیت بیشتری را احساس خواهند کرد. هر چه کودک بیشتر در معرض این موقعیت‌ها قرار بگیرد، بهتر می‌تواند به آن‌ها عادت کند و رفتار سازگارانه‌ نشان دهد.

با مسئله‌ی جدیدی رو‌به‌رو است

یکی از چالش‌های بزرگی که پیش روی کودکان قرار می‌گیرد، یادگیری انجام کارها به‌طور مستقل است. ممکن است کودک برای رفع بعضی از چالش‌های مستقل‌شدن به زمان بیشتری نیاز داشته باشد. 

تغییرات فیزیکی مانند درآوردن دندان، ابتلا به بیماری و حتی گرسنگی و خستگی ممکن است فرزندتان را بیشتر از همیشه به شما وابسته کند. 

دلبستگی یا اضطراب جدایی دارد

رفتار چسبنده ممکن است نشانه‎‌ی اولیه‌ی اضطراب جدایی باشد. اگر فرزند یک‌ساله‌ی شما، وقتی می‌خواهید از خانه بیرون بروید به شما می‌چسبد یا وقتی چند ساعت از او دور می‌مانید عصبانی می‌شود و گریه می‌کند و در مقابل سایر مراقب‌ها مثل پرستارش مقاومت نشان می‌دهد، ممکن است به اضطراب جدایی دچار شده باشد. البته این اضطراب بخشی از روند رشد و تکامل کودکان است و از واکنش‌های طبیعی کودکان 9 تا 18ماهه به شمار می‌رود و معمولاً تا 3 سالگی بهبود می‌یابد. 

نوزادان در حدود 9ماهگی، وقتی نمی‌توانند شما را ببینند، این‌طور استنباط می‌کنند که شما رفته‌اید. بنابراین ممکن است وقتی اتاق را ترک می‌کنید، گریه کنند یا به تنها‌خوابیدن در اتاقشان تمایلی نشان ندهند.

نوزاد در این سن، هنوز توانایی درک «پایداری اشیاء» را ندارد؛ یعنی نمی‌تواند درک کند که اشیاء وجود دارند؛ حتی زمانی که او نمی‌تواند آن‌ها را ببیند. حتی وقتی کودک به سنی می‌رسد که این مفهوم را درک می‌کند، باز ممکن است به پدرومادرش وابسته باشد و اگر زمانی دور از دید او باشند، احساس نگرانی کند. 

راه‌های رفع وابستگی کودک

مهم‌ترین کاری که باید انجام دهید، نشان‌دادن توجه بی‌قیدو‌شرط به فرزندتان و ایجاد این اطمینان در اوست  که «ما به تو و نیازهایت اهمیت می‌دهیم و برای تأمین آن‌ها همیشه در دسترسیم.»

 فرزندتان باید به توانایی شما در برطرف‌کردن نیازهایش اعتماد پیدا کند و احساس نکند که مجبور است شما را دنبال کند تا مطمئن شود نیازهایش برآورده می‌شود. درواقع شما باید به فرزندتان کمک کنید تا «وابستگی» او به «دلبستگی ایمن» تبدیل شود.

اگر فرزندتان تمایل دارد همیشه به شما نزدیک باشد، ممکن است به این معنا باشد که می‌خواهد در کنار شما احساس امنیت کند و وقتی در موقعیتی قرار می‌گیرد که ترسناک یا پیش‌بینی‌ناپذیر به‌نظر می‌رسد، انگار چنین پیامی را به شما می‌دهد: «من اینجا به کمی حمایت بیشتر نیاز دارم.»

مشکل را شناسایی کنید

سعی کنید مواقعی را که فرزندتان وابستگی بیشتری نشان می‌دهد آگاهانه بررسی کنید. اگر احساس می‌کنید او به علت خاصی تلاش می‌کند توجه شما را جلب کند، به او توجه نشان دهید. دقت کنید که آیا رفتار او علت جدیدی دارد یا به همان دلایل همیشگی است. 

در نظر داشته باشید که کودکان خردسال مهارت‌های عاطفی کافی یا واژگان لازم برای بیان احساسات و نیازهایشان را ندارند. شما ‌می‌توانید با به‌کار‌بردن برخی از کلمات به فرزندتان کمک کنید هیجاناتش را ابراز کند. مثلاً به او بگویید «احساس می‌کنم خیلی نگرانی که تنها سر کلاس بنشینی. من همین‌جا توی حیاط می‌مانم که هر وقت خواستی من را ببینی.»

جدایی کوتاه‌مدت را تمرین کنید

برای کاهش وابستگی فرزندتان، بدون توجه به اینکه وابستگی او چه دلیلی دارد، بهتر است جدایی کوتاه‌مدت را تمرین کنید تا فرزندتان را برای مستقل‌شدن آماده کنید. جدایی کوتاه‌مدت می‌تواند به اندازه‌ی چند دقیقه باشد که به اتاق دیگری بروید یا چند ساعت باشد که او را به مراقبی بسپارید و از خانه خارج شوید.

به فرزندتان وسیله‌ای بدهید که به او آرامش بدهد

وابستگی معمولاً در کودکانی ایجاد می‌شود که به دنبال احساس امنیت و آرامش در موقعیت‌های جدید یا  ناراحت‌کننده‌اند. اگر این‌طور باشد، پیداکردن وسیله‌ای که به آن‌ها آرامش دهد، می‌تواند به جدایی راحت‌تر آن‌ها از پدرومادر کمک کند. پتو، عروسک محبوب یا حتی لباسی که متعلق به پدر یا مادر است، ممکن است به کودک کمک کند که به جای یک شخص، به یک شی‌ء بچسبد و روند استقلال را آغاز کند.

اگر احساس می‌کنید فرزندتان نشانه‌های وابستگی را دارد، پیشنهاد می‌کنیم کتاب دستی که بوسه می‌زند از انتشارات بازی و اندیشه را برای او بخوانید که داستان بسیار تأثیرگذاری است با موضوع جدایی کودک از پدرومادرش.

استقلال را تشویق کنید

به فرزندتان اجازه‌ی تصمیم‌گیری، مسئولیت‌پذیری و استقلال متناسب با سنش را بدهید. کودکی که استقلال را یاد می‌گیرد، اگر تشویق و حمایت ‌شود، اعتماد‌به‌نفس بیشتری پیدا می‌کند و چسبندگی کمتری نشان می‌دهد. 

پیش از اینکه در انجام کاری مداخله کنید و یا از فرزندتان به صورت افراطی حمایت کنید، تلاش کنید فرصت مستقل‌بودن را برای او فراهم کنید. اگر فرزندتان با چالش‌ روبه‌رو شود و شما در کنارش باشید و او را تشویق ‌کنید، اعتماد‌به‌نفس و تمایل بیشتری برای انجام مستقلانه‌ی کارها به دست می‌آورد.

با فرزندتان درباره‌ی این موضوع حرف بزنید

اغلب، وقتی شما مشغول کاری هستید، فرزندتان از شما می‌خواهد که او را در آغوش بگیرید و یا به اتاقش بروید و کنارش باشید. در این مواقع برای او توضیح دهید که در حال انجام چه کاری هستید و چرا نمی‌توانید در آن لحظه کنارش باشید. ممکن است بگویید: «من الآن باید کار مهمی را انجام بدهم و نمی‌توانم پیش تو باشم، اما همین‌جا توی اتاقم هستم و هر وقت کارم تمام شد با هم بازی می‌کنیم.»

 

وابستگی شدید کودکان

کودکانی که بیش از اندازه وابسته‌اند، نشانه‌های مشخص و واضحی دارند؛ مثلاً برای انجام کارهای روزمره‌ی خود استقلال ندارند. آن‌ها ممکن است به پایگاه‌های ایمن خود مانند پدر و مادر یا پدربزرگ و مادربزرگ بچسبند و برای سازگارشدن با شرایط موجود در مهدکودک یا مدرسه مشکلات بسیاری داشته باشند.

 اگر وابستگی و رفتارهای چسبندگی فرزندتان برای شما و خودش مشکلی ایجاد کرده، لازم است برای درمان او از روان‌شناس متخصص کودکان کمک بگیرید. ممکن است این فرایند کمی زمان‌بر باشد، بنابراین لازم است برای رسیدن به نتیجه‌ی مطلوب کمی صبور باشید.