مهارت همدلی چیست؟ و چرا باید به آن اهمیت دهیم؟

آیا تا‌به‌حال برای شما پیش آمده که بخواهید ناراحتی خود را با کسی در میان بگذارید تا آرام شوید، ولی طرف مقابل چنان واکنشی به شما نشان داده باشد که از گفته‌ی خود پشیمان شده باشید؟ 

این تجربه‌ی بسیار سختی است و معمولاً احساسی که ایجاد می‌شود احساس درک‌نشدن است و دلیل به‌وجود‌آمدن این احساس تلخ آن است که شما به همدلی نیاز داشته‌اید و طرف مقابلتان نتوانسته با شما همدلی کند. معمولاً در چنین وضعیتی، احساس رنجش و آزردگی می‌کنیم.

«مهارت همدلی» در کنار مهارت خودآگاهی قرار می‌گیرد و به آن مرتبط است. همدلی یعنی توانایی ورود به دنیای عواطف و احساسات دیگری، یعنی بتوانید دیگران را درک کنید حتی وقتی خودتان در موقعیت آن‌ها قرار ندارید. درواقع همدلی یعنی از دریچه‌ی دید دیگران به موقعیت یا مشکلی که دارند نگاه کنید.

 به کمک حس همدلی است که می‌توانیم موقعیت فرد مقابلتان را بفهمیم و افکار، احساسات و رفتارهای او را بشناسیم و در موردشان پیش‌بینی کنیم یا از آن‌ها برداشتی نزدیک به واقعیت داشته باشیم. 

مهارت همدلی باعث می‌شود بتوانیم به دیگران توجه کنیم و با رفتار و پاسخ مناسب آن‌ها را یاری دهیم تا از بحران‌های زندگی راحت‌تر عبور کنند.

 همدلی عملی داوطلبانه است و به ما این امکان را می‌دهد که به دیگران توجه کنیم و نسبت به آن‌ها درک و پذیرش بهتری داشته باشیم؛ حتی اگر تفاوت بسیار زیادی با ما داشته باشند، اما مهم است بدانیم که همدلی همیشه به معنای تأیید‌کردن دیگران و هم‌عقیده‌بودن با آن‌ها نیست. همدلی یعنی فرد بتواند وضعیت و موقعیت دیگران را درک کند و به آن‌ها احترام بگذارد‌.

 

همدلی چه فایده‌ای دارد؟

وقتی مهارت همدلی را یاد بگیریم، دیگران را، با وجود تفاوت‌ها و اختلاف‌هایی که ممکن است با ما داشته باشند، می‌پذیریم و به آن‌ها احترام می‌گذاریم. به‌این‌ترتیب رفتارهای حمایت‌کننده و قابل قبولی نسبت به دیگران نشان می‌دهیم که باعث بهبود روابط اجتماعی می‌شود. 

بسیاری از خشونت‌ها ناشی از ضعف و ناتوانی در همدلی است. افراد پرخاشگر و خشن افرادی هستند که توانایی همدلی آن‌ها کم است. به همین علت به‌راحتی می‌توانند به دیگران صدمه بزنند. هرچه در یک جامعه همدلی رشد بیشتری داشته باشد، از میزان رفتارهای خشن کاسته می‌شود؛ به‌ویژه در محیط مدرسه، با افزایش همدلی رقابت بین دانش‌آموزان و دبیران و مسئولان مدرسه کمتر شده و فضای سالم‌تری در محیط آموزشی ایجاد می‌شود. به همین دلیل میزان افت تحصیلی و ترک تحصیل کاهش می یابد.

برخی از فایده‌های همدلی را می‌توان به اختصار چنین برشمرد:

• روابط اجتماعی را بهتر می‌کند.
• نمی‌گذارد آدم‌ها احساس تنهایی کنند.
• به دیگران احساس ارزشمند‌بودن می دهد.
• اعتماد‌به‌نفس افراد را افزایش می‌دهد.
• کمک می کند که افراد، هم راحت‌تر احساسات خود را بیان کنند و هم درک بهتری از احساسات دیگران داشته باشند.
• از بروز بسیاری از رفتارهای ناخوشایند جلوگیری می‌کند.
• به افراد احساس خوشایندی منتقل می‌کند.

 

برای داشتن رفتار همدلانه چه باید کرد؟

برای همدلی باید به حرف‌های فرد مقابل خوب گوش کنیم و به زبان بدن او، مثل حرکات صورت و حرکات دستش، توجه کافی نشان دهیم؛ حتی باید به لحن کلام و زیر و بم صدای او دقت داشته باشیم تا بتوانیم حالش را بهتر بفهمیم. سپس باید بتوانیم تصور کنیم که او در آن لحظه چه حسی دارد و اگر ما به جای او بودیم چه احساسی داشتیم. 

به بیان  ساده‌تر باید تلاش کنیم که دنیا را از دریچه‌ی چشم فرد مقابل ببینیم؛ در این صورت احتمال آن که بتوانیم به او رفتار همدلانه نشان دهیم بسیار بیشتر خواهد شد. برای تقویت مهارت همدلی در فرزندانتان می‌توانید از مقاله راه‌های تقویت همدلی در کودکان کمک بگیرید.

 

اشتباهات رایج در همدلی

«همدلی» مهارت و توانایی است و مانند هر توانایی دیگری به آموزش، تمرین و تجربه نیاز دارد. 

گاهی اوقات افرادی که نیاموخته‌اند چگونه همدلی خود را بیان کنند یا در این کار ضعف دارند، دچار اشتباه می‌شوند و معمولاً طوری رفتار می‌کنند که باعث می‌شود فرد مقابل نه‌تنها احساس نکند درک شده است، دچار احساسات منفی دیگری نیز بشود. شاید به همین دلیل است که گفته‌اند: «همدلی از همزبانی بهتر است.»، زیرا با آنکه در بسیاری مواقع برای حرف‌زدن از زبان مشترکی استفاده می‌کنیم، نه‌تنها نمی‌توانیم فرد مقابل را درک کنیم، ممکن است به او آسیب برسانیم و او را دچار احساسات منفی ‌کنیم. 

در ادامه، به برخی از اشتباه‌های شایع اشاره می‌کنیم که به همدلی‌نکردن با فرد مقابل و ایجاد احساسات منفی در او منجر می‌شود:

نصیحت‌، راهنمایی‌ و ارائه‌ی راه‌حل 

 قبل از اینکه به احساس فرد مقابل و دیدگاه او توجه کنیم، سیلی از راه‌حل‌ها و راهنمایی‌ها را به سوی او روانه می‌کنیم که شاید اصلاً به آن‌ها نیازی نداشته باشد.

سرزنش‌

به جای اینکه با طرف مقابل همدلی کنیم، او را سرزنش می‌کنیم.

مقایسه‌کردن

مقایسه‌کردن یکی از برخوردهای به‌شدت ناراحت‌کننده و آزاردهنده است که باعث رنجش عمیق طرف مقابل می‌شود.

 منشاء مقایسه‌ها در كمبود‌ها و نداشتن‌های فرد است. رفع برخی از این كمبودها از اختیار و كنترل خارج است؛ مثل ویژگی‌های وراثتی یا خانوادگی که تقریباً تغییرناپذیرند. برخی دیگر از کمبودها به دلیل مقایسه‌ی فرد‌ با توانمندی‌ها و قابلیت‌های اكتسابی دیگران است كه برای به‌دست‌آوردن آن تلاش كرده‌اند. در هر دو صورت مقایسه‌کردن به همدلی با طرف مقابل کمکی نخواهد کرد.

بی‌اهمیت جلوه‌دادن و کوچک‌نشان‌دادن مشکل 

گاهی اوقات افراد برای کمک به فرد دیگر و یا حمایت از او، مشکلش را کوچک‌ و بی‌اهمیت نشان می‌دهند. نکته‌ی مهم آن است که اگر با طرف مقابل همدلی نکنیم، کوچک‌شمردن مشکل او نه‌تنها کمک‌کننده نیست، ممکن است آسیب‌رسان نیز باشد.

اغراق‌کردن یا بزرگ‌کردن مشکل

گاهی اوقات، وقتی فردی ناراحتی‌اش را با ما در میان می‌گذارد، چنان برخورد شدیدی با مشکل می‌کنیم و آن‌قدر مشکل را بزرگ نشان می‌دهیم که فرد از بیان ناراحتی و مشکل خود پشیمان شده و دچار اضطراب شدید می‌شود.

تعریف‌ِ بی‌موقع

بعضی مواقع، افراد برای کمک به شخصی که مشکلی برایش پیش آمده و ناراحت است، شروع می‌کنند به تعریف‌کردن از او و سعی می‌کنند این پیام را به طرف مقابل منتقل کنند که قوی‌تر و توانا‌تر از آن است که از چنین موضوع‌هایی ناراحت شود. منظور از «تعریف بی‌موقع» همان «هندوانه زیر بغل کسی گذاشتن» در زبان عامیانه است.

نداشتن زبان مشترک

یکی از موانع مهم همدلی نداشتن زبان مشترک برای درک یکدیگر است. منظور از «زبان مشترک» فقط این نیست که هر دو نفر به فارسی یا انگلیسی و یا هر زبان یکسان دیگری صحبت کنند، بلکه هر دو باید در زمینه‌هایی مثل فرهنگ، اعتقادات و مسائل اجتماعی شباهت‌ها یا باورهای مشترکی داشته باشند تا بتوانند یکدیگر را خوب درک کنند و نسبت به هم همدلی نشان دهند.

نقص در برقراری ارتباط سالم

تا ارتباطی برقرار نشود، نمی‌توانیم انتظار همدلی داشته باشیم. وقتی به کسی سلام می‌کنید، به او لبخند می‌زنید، حالش را می‌پرسید، به حالت‌های او توجه می‌کنید و به حرف‌هایش خوب گوش می‌دهید، زمینه‌‌ی برقراری ارتباط سالم با او را فراهم می‌آورید که نقش بسیار مؤثری در همدلی دارد. اگر این زمینه فراهم نشود، رفتار همدلانه امکان‌پذیر نخواهد بود.

یکی‌نبودن زاویه‌ی دید

اگر بخواهید در همدلی با کسی موفق باشید، باید زاویه‌ی دید خود را با او یکی کنید. نگاه‌کردن به مسئله از زاویه‌ی دید طرف مقابل به این معنا نیست که ما آن زاویه‌ی دید را برای خودمان هم انتخاب کرده‌ایم یا با زاویه‌ی دید آن فرد کاملاً موافقیم، بلکه به این معنی است که تلاش می‌کنیم تا با نگاه‌کردن به موضوع از زاویه‌ی دید طرف مقابل به این درک برسیم که چرا او به گونه‌ای متفاوت از ما رفتار می‌کند.

 

خوراکی‌های کلیدی

 در جوامع و فرهنگ‌هایی که همدلی رواج بیشتری دارد، میزان پیش‌داوری درباره‌ی انسان‌ها بر اساس نژاد، قومیت، ثروت، تحصیلات و..... کاهش می‌یابد و افراد به همه‌ی انسان‌ها با هر فرهنگ و نژاد و شهر و کشوری احترام می‌گذارند. بنابراین هر چه همدلی افزایش یابد، فضای سالم‌تری بین افراد حاکم می‌شود.

 

منبع: مهارت‌های زندگی، تألیف: پرتو سیف‌الهی