سواد دیجیتال؛ آنچه پدرومادران باید بدانند

امروزه پرسش‌های بسیاری درباره‌‌ی استفاده‌ی کودکان از ابزارهای دیجیتال مثل کامپیوتر، تبلت و تلفن همراه برای پدران و مادران مطرح است.

 آیا وقتی فرزندمان از ابزارهای دیجیتال استفاده‌ می‌کند، باید نگران او باشیم؟

 در روز چند ساعت به فرزندمان اجازه‌ بدهیم از این ابزارها استفاده کند؟

 بهترین نرم‌افزارهای آموزشی کدامند؟ 

آیا انتشار عکس فرزندانم در شبکه‌های اجتماعی کار درستی است؟

 با توجه به چنین بلاتکلیفی‌هایی، بعضی از پدرومادرها استفاده از فناوری‌ها را برای فرزندشان محدود یا ممنوع می‌کنند، زیرا از تأثیرات منفی آن‌ها بر سلامت روانی و اجتماعی کودکان خود نگرانند. در مقابل، برخی دیگر به کلی دوست‌دار فناوری و طرفدار استفاده‌ی کودکان از ابزارهای دیجیتال هستند و این ابزارها را بدون محدودیت در اختیار فرزند خود قرار می‌دهند. 

«سواد دیجیتال» به یاری پدر‌و‌مادر می‌آید تا بتوانند به پاسخ پرسش‌هایشان دست پیدا کنند و تصمیم‌های سنجیده‌ای در این باره بگیرند.

امروزه در عصر دیجیتال به سر می‌بریم و کامپیوتر، لپ‌تاپ، تلفن همراه، اینترنت و فضای آنلاین بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره‌ی ماست و شیوه‌ها‌ی آموزش و یادگیری، برقراری ارتباط و نحوه‌ی گذراندن اوقات فراغت تحت‌تأثیر فناوری قرار گرفته‌ است. 

به گفته‌ی سازمان همکاری و توسعه‌ی اقتصادی(OECD)، 65 درصد از کودکان امروزی مشاغلی خواهند داشت که هنوز به وجود نیامده‌اند و ما حتی اسم آن‌ها را نشنیده‌ایم. در این وضعیت، پدرومادرها با مسئله‌ی جدیدی روبه‌رو هستند که به‌دست‌آوردن مهارت‌ سواد دیجیتال را برای آنان به امری ضروری تبدیل می‌کند. 

منظور از سواد دیجیتال چیست؟

شاید در نگاه اول تصور کنید که منظور از سواد دیجیتال فقط توانایی‌های فنی و مهارت استفاده از ابزارهای دیجیتال است، اما سواد دیجیتال در واقع فراتر از این‌هاست. 

یونسکو در جدیدترین تعریف خود از سواد دیجیتال، آن را توانایی استفاده‌ی مؤثر، سالم و ایمن از فناوری‌های دیجیتال برای یادگیری و پیشرفت می‌داند. فرد با به‌دست‌آوردن این مهارت می‌تواند از فناوری برای کمک به رشد خود استفاده کند، مشکلات‌ و خطرات این محیط را بشناسد و به شکلی امن و مسئولانه با دیگران ارتباط برقرار کند. سواد دیجیتال می‌تواند دانش‌آموزان قرن بیست‌و‌یک را برای موفقیت در طول تحصیل و ورود به محیط کار آماده ‌کند. 

 

چرا پدر و مادرها باید سواد دیجیتال داشته باشند؟ 

پیش از اینکه به تقویت سواد دیجیتال فرزندانمان بپردازیم، باید بدانیم همه‌چیز از خود ما شروع می‌شود. در واقع استفاده‌ی ایمن و سالم فرزندان از ابزارهای دیجیتال به سطح سواد دیجیتال پدرومادر بستگی دارد. هیچ صدای دیگری به اندازه‌ی صدای ما در جایگاه پدر و مادر در ذهن و قلب فرزندمان تأثیرگذار نیست. چگونه می‌توانیم انتظار داشته باشیم فرزندانمان از فناوری‌ها به درستی استفاده کنند، اگر خودمان هیچ درکی از فناوری و سازوکارهای آن نداشته باشیم.

 

دلایل ضرورت و اهمیت سواد دیجیتال برای پدرومادرها: 

ایجاد تعادل در استفاده از ابزارهای دیجیتال 

میزان استفاده‌ی کودکان از فناوری‌ها روز به روز در حال افزایش است و فقط به بازی و سرگرمی در این فضا محدود نمی‌شود. با توجه به وابستگی آموزش، یادگیری و مهارت‌آموزی به فناوری، دیگر تعیین زمان مشخص و ثابت برای استفاده از این ابزارها سخت و غیرواقع‌بینانه شده است. در چنین وضعیتی، «تعادل» کلیدواژه‌ای مهم است. یکی از مهارت‌های فرزندپروری در عصر دیجیتال، ایجاد تعادل بین استفاده‌ از ابزارهای دیجیتال و پرداختن به همه‌ی ابعاد رشد فرزندان است. 

برای ایجاد تعادل باید به ارزش‌های خانواده‌ی خود فکر کنیم؛ به این‌که گنجاندن کدام مهارت‌ها و پرداختن به کدام ابعاد رشد فرزندمان در اولویت قرار دارد. 

پدران و مادران به‌طور معمول یادگیری مهارت‌های حرکتی، روابط اجتماعی، فعالیت‌های خلاقانه و هنری، پیشرفت تحصیلی و به‌دست‌آوردن مهارت‌های زندگی را ارزشمند و در اولویت می‌دانند. 

برای رشد همه‌جانبه‌ی کودکان باید در همه‌ی جنبه‌ها حفظ تعادل را در نظر بگیریم و خودمان نیز برای آنان «الگو» باشیم. با شناختن ظرفیت‌ها و امکانات فضای دیجیتال و فناوری‌ها، به فرزندانمان کمک کنیم تا از این امکانات بهره ببرند و در عین حال، پرداختن به فعالیت‌های غیردیجیتالی را هم برای خانواده‌ی خود در نظر بگیریم و برای آن برنامه‌ریزی کنیم. سواد دیجیتال به ما کمک می‌کند تا از راهکارها و نرم‌افزارهای مؤثر و کاربردی برای ایجاد برنامه‌ی زمانی و خودتنظیمی فرزندانمان استفاده کنیم.  

اعتبار و هویت آنلاین کودکان 

بسیاری از کودکان و نوجوانان برای اینکه بتوانند همسالان خود را تحت‌تأثیر قرار بدهند، تلاش می‌کنند در شبکه‌های اجتماعی و ارتباطات آنلاین، تصویری خاص از خود ارائه دهند. 

امروزه بسیاری از کارفرمایان، از موتورهای جست‌وجو و اطلاعات شبکه‌های اجتماعی برای بررسی هویت افراد و استخدام آنان استفاده می‌کنند. بنابراین «ردپای دیجیتالی» افراد اهمیت بسیار دارد. ردپای دیجیتالی ما همه‌ی مطالبی است که به صورت آنلاین می‌گوییم، می‌نویسیم و منتشر می‌کنیم. همه‌ی فعالیت‌ها از جمله پست‌ها، لایک‌ها، تصاویر و فیلم‌های شخصی و نظرات ما در فضای آنلاین ردپای دیجیتال ما را تشکیل می‌دهند. پدران و مادران با آموختن مهارت‌های فرزندپروری دیجیتال، از تهدیدها و خطرهای این فضا آگاه می‌شوند و می‌توانند با استفاده از راهکارهایی بر فعالیت‌های آنلاین فرزندشان نظارت کنند و مراقب اعتبار و هویت آنلاین آنان باشند. برقراری ارتباط صمیمانه با کودک و نوجوان و قانع‌کردن آنان برای اجرای محدودیت‌ها و قوانین دیجیتال خانواده نیز بسیار مهم است. 

حفظ سلامت و امنیت دیجیتال فرزندان

ما معمولاً تا زمانی‌که در خانه و زندگی خودمان در موقعیتی ناامن و پرخطر قرار نگیریم، به فکر استفاده از سیستم‌های امنیتی برای خانه یا اتومبیل خود نخواهیم بود. اغلب تا زمانی که یک مسئله شخصی نشود، دست‌به‌کار نمی‌شویم. این در مورد اقدام ما برای محافظت از زندگی دیجیتالی خود و فرزندانمان هم صادق است، اما پدرومادرانی که به سطحی از آگاهی و سواد دیجیتال دست می‌یابند، با درک اهمیت ایمنی آنلاین و شناسایی خطرها و تهدیدهای این فضا، می‌توانند از ایجاد موقعیت‌های پرخطر و ناامن پیشگیری کنند. یکی از مهارت‌های مهم تربیت فرزند در عصر دیجیتال، آگاهی پدرومادر از موضوع امنیت و حریم خصوصی در فضای آنلاین است. لازم است در یادگیری سواد دیجیتال از فرزندان خود یک قدم جلوتر باشیم تا بتوانیم راهکارهایی را به آن‌ها آموزش دهیم و ابزارهایی را در اختیارشان قرار دهیم که به حفظ امنیت بچه‌ها کمک می‌کند. امروزه آموزش اصول ایمنی دیجیتال به کودکان نیز مانند آموزش عادت‌هایی مانند قفل‌کردن درها، بستن کمربند ایمنی یا همراه‌نشدن با افراد غریبه، مهم و حیاتی است. برای مطالعه بیشتر به مقاله ایمنی کودکان و نوجوانان در فضای آنلاین مراجعه کنید.

کمک به انتخاب محتوای مناسب

اینترنت مملو از اطلاعات و محتواهای جذاب و رنگارنگ است و برای به‌دست‌آوردن اطلاعات هیچ محدودیتی وجود ندارد. با چند کلیک می‌توانیم به هر محتوایی دست پیدا کنیم و هر چیزی را که دوست داریم، یاد بگیریم. بیش از 1.5 میلیارد وب‌سایت در فضای وب وجود دارد و تعدادشان روز‌به‌روز بیشتر می‌شود. در این شرایط بسیار مهم است که بدانیم آنچه توجه بچه‌ها را جلب می‌کند همیشه برای آن‌ها بهترین محتوا نیست و قرار نیست همه‌ی وب‌سایت‌ها و اطلاعات موجود برای فرزند ما مناسب و بی‌خطر باشند. برخی از برنامه‌های تلویزیونی، بازی‌ها و برنامه‌ها برای کودکان نوپا، پیش‌دبستانی و نوجوانان مناسب‌ترند. در عین حال که نباید استفاده از فناوری‌ها جایگزین بازی و ارتباطات رو در رو شود، انتخاب محتوای باکیفیت نیز مهم است و می‌تواند در یادگیری و رشد کودکان مؤثر باشد. 

محتوای دیجیتالی باکیفیت می‌تواند یادگیری فرزندتان را افزایش دهد، به خصوص اگر به قدرت خیال‌پردازی کودک پروبال بدهد و علایق او را در بر داشته باشد. مثلاً یک کودک در دوران پیش‌ از دبستان ممکن است به کمک بازی با برنامه‌ای که به او امکان کشیدن نقاشی، طراحی شخصیت یا ساخت کلاژ را می‌دهد، به خلاقیت و یادگیری مهارت‌های جدید ترغیب شود. 

پدرومادری که دغدغه‌ی به‌دست‌آوردن مهارت‌های دیجیتال را دارند، می‌توانند از امکانات موجود برای انتخاب محتوای مناسب کودکان استفاده کنند. برای نمونه وب‌سایت کامن‌سنس را معرفی می‌کنیم که یکی از منابع اصلی است و بر اساس توصیه‌ و پیشنهادهای کارشناسان و تجربه‌ی پدرومادرها به خانواده‌ها و مدرسه‌های سراسر دنیا کمک می‌کند که فیلم، بازی یا برنامه‌های تلویزیونی مناسب کودکان و نوجوانان را انتخاب کنند. 

 

در آخر...

علاوه بر مطالب ذکرشده، پدرومادر نقش مهمی نیز در مدیریت ارتباطات آنلاین فرزندان و استفاده‌ی درست از فناوری برای تقویت مهارت‌هایی مانند خلاقیت، حل مسئله، خودتنظیمی و مدیریت یادگیری دارند. 

در مقاله‌های بعدی دانابن، به‌طور مفصل و با جزییات بیشتر به موضوع سواد دیجیتال پدران و مادران و ارائه‌ی راهکارهای عملی می‌پردازیم و در مسیر تقویت این مهارت با پدران و مادران همراه خواهیم بود.