چگونه الگوی مناسبی برای عادت‌های دیجیتال فرزندمان باشیم؟

بسیاری از کودکان امروز در محیطی مملو از فناوری، با مسئله‌ها و فرصت‌هایی که به وجود می‌آورد، رشد می‌کنند. تجربیات کودکان و نوجوانان در این فضا، تحت‌تأثیر عوامل بسیاری است: آموزش و آگاه‌سازی بچه‌ها، همسالان، بلاگرها و افراد مشهور و بسیاری موارد دیگر، اما یکی از عوامل بیش از همه،‌ بر نگرش و رفتار فرزند شما در این فضا تأثیر دارد: «خودِ شما». 

بچه‌ها ما را تماشا می‌کنند و بسیاری از عادت‌های زندگی‌شان بر اساس رفتارهای ما شکل می‌گیرد. نتایج پژوهش جدید شرکت بین‌المللی امنیت سایبری Kaspersky نشان می‌دهد که کودکان و نوجوانان در میزان استفاده‌ از فناوری و همچنین روش استفاده از این امکانات، مشابه پدر و مادر خود عمل می‌کنند. 

احتمالاً تا به‌حال در موقعیتی قرار گرفته‌‌اید که کارهای عقب‌مانده‌ی زیادی داشته‌اید، اما کنار گذاشتن تلفن همراه برایتان دشوار بوده است. بسیاری از کارشناسان رسانه معتقدند که فناوری‌ها و رسانه‌ها به‌طور عمدی و هوشمندانه به‌گونه‌ای طراحی می‌شوند که مردم به‌راحتی نتوانند از محتوای آن‌ها دست بکشند. برای غلبه بر این مشکل نیاز داریم که به مهارت‌های سواد دیجیتال مجهز شویم و فعالیت‌های خود را نقادانه ارزیابی کنیم. 

برای ارزیابی فعالیت‌های دیجیتال خود خوب است که به این پرسش‌ها فکر کنید و صادقانه به آن‌ها پاسخ بدهید:

• در طول شبانه‌روز، اولین و آخرین باری که گوشی تلفن همراه را دستتان می‌گیرید یا از تلویزیون یا لپ‌تاپ استفاده می‌کنید چه زمانی است؟ 
• هر روز چقدر زمان صرف استفاده از ابزارهای دیجیتال می‌کنید؟
•  چه مقدار از زمانی که در فضایی مجازی می‌گذرانید، به ارتباطات کاری مربوط است و چه مقدار به امور شخصی؟ 
• چه مقدار از این زمان را صرف یادگیری می‌کنید و چقدر از آن به سرگرمی می‌گذرد؟ 
• آیا تلفن خود را در هر جا و هر زمان همراه دارید؟ 
• آیا بدون آن احساس کمبود و اضطراب دارید؟
• و مهم‌ترین پرسش این است که آیا از نتیجه راضی هستید؟
•  آیا اگر پاسخ فرزندانتان به این پرسش‌ها درست مثل پاسخ‌های شما باشد، برایتان رضایت‌بخش است؟ 

اگر نه، وقت آن است که این رفتارتان را که الگوی فرزندتان است، تغییر دهید و با اصلاح عادت‌های دیجیتالی ناسالم خود، به فرزندانتان نشان دهید که چگونه می‌توانند بدون اینکه اولویت‌های زندگی خود را فراموش کنند، از مزایای فناوری بهره‌مند شوند. 

نکاتی که در ادامه آمده به شما کمک می‌کند تا استفاده‌ی خود از فناوری را متعادل و عادت‌های سالم را برای فرزندتان الگوسازی کنید.

به فرزندان خود از سن کم رابطه‌ی سالم با فناوری را نشان دهید.

 رمز استفاده‌ی سالم از رسانه‌ و فناوری، تعیین حدود و قواعد و عمل به آن‌هاست. وقتی فرزندتان کوچک‌تر است، قواعدی درباره‌ی میزان و چگونگی استفاده از ابزارهای دیجیتال در نظر بگیرید و اول خودتان به آن پایبند باشید. 

برای خود محدودیت‌هایی تعیین و از ابزارهای موجود برای مدیریت زمان استفاده کنید. از فناوری کمک بگیرید. این کار می‌تواند به فرزندتان کمک کند تا بفهمد فناوری‌های دیجیتال و نمایشگرها ابزاری در خدمت زندگی بهتر هستند و جایگزینی برای ارتباط چهره به چهره و سایر فعالیت‌های ضروری زندگی نیستند.

از فناوری به‌طور هدفمند استفاده کنید.

به فرزندان خود نشان دهید که چگونه می‌توانیم از ابزارهای دیجیتال برای یادگیری، برقراری ارتباط سالم و رشد و پیشرفت استفاده کنیم و این ابزار را برای ارتباط با دوستان و خانواده، برنامه‌ریزی و ایجاد نظم و ساده‌سازی کارها به‌کار گیریم. این بدان معنا نیست که به‌طور کلی سرگرمی و بازی را از فعالیت‎‌های دیجیتال حذف کنیم، اما خوب است به فرزندانمان نشان دهیم که علاوه بر امکانات سرگرم‌کننده‌، وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌های نیز وجود دارند که به ما در یادگیری و ارتقاء کیفیت زندگی کمک می‌کنند. بچه‌ها را در جریان این شیوه‌ی استفاده از فناوری قرار دهید تا با اطلاع از چنین کارکردهایی، ایده‌های خود را با ذهنی باز به اجرا درآورند.

با احترام و مسئولیت‌پذیری در فضای مجازی، رفتار مناسب در این فضا را برای فرزندان خود الگوسازی کنید.

این موضوع شامل الگوسازی در زمینه‌ی حفاظت از اطلاعات شخصی، احترام به دیگران در فضای آنلاین، استفاده‌ی اخلاقی از محتواها و در کل کمک به ایجاد محیط مجازی امن و سالم برای خود و دیگران است. 

سواد رسانه‌ای را تمرین کنید.

به فرزندان خود نشان دهید که به رسانه‌ و پیام‌هایی که در آن وجود دارد، نگاهی نقادانه دارید. آن‌ها را تشویق کنید تا آنچه را  در فضای مجازی می‌بینند و می‌خوانند زیر سؤال ببرند و پیش از اینکه اطلاعات را باور کنند یا به اشتراک بگذارند، از اعتبار آن‌ها مطمئن شوند. با آموزش مهارت‌های سواد رسانه‌ای به فرزندانتان، می‌توانید به آن‌ها کمک کنید تا از رسانه‌ها هوشمندانه‌تر استفاده کنند.

زمان‌هایی را به‌طور ویژه به ارتباط با خانواده اختصاص دهید.

کودکان و نوجوانان به تعامل گرم و صمیمانه با افراد خانواده نیاز دارند، اما اغلب اوقات فناوری‌ها مانع این تعامل می‌شوند. مثل زمانی که ما برای بررسی پیام‌ها‌ی شخصی یا مرور چت‌های گروهی، گفت‌وگو با فرزندمان را قطع می‌کنیم. 

بهتر است اگر هنگام صحبت با شخصی، به‌ویژه فرزندمان، پیامی دریافت کردیم، صبر کنیم تا گفت‌وگو تمام شود و بعد پیام رسیده را پاسخ بدهیم. حالت بهتر آن است که وقتی با فرزندمان صحبت یا بازی می‌کنیم، گوشی یا لپ‌تاپ را به‌طور کلی کنار بگذاریم تا بتوانیم در لحظه با او باشیم و کیفیت ارتباط و پاسخ‌دهی به او را افزایش دهیم. 

برای خودتان زمان‌ و مکان‌ بدون فناوری در نظر بگیرید.

مثلاً وقتی فرزندتان از مدرسه به خانه برمی‌گردد یا خودتان از محل کار به خانه می‌آیید، یا زمان صرف غذا با خانواده یا تماشای ورزش و شیرین‌کاری‌های فرزندتان، تلفن همراه را کاملاً کنار بگذارید. 

سعی کنید شب‌ها گوشی، تبلت یا لپ‌تاپ را از اتاق خواب خارج کنید. وقتی تلویزیون تماشا می‌کنید، تلفن همراه را خاموش کنید. گاهی اوقات ما فناوری را بیش از اندازه جدی می‌گیریم، تا حدی که خاموش‌شدن یا جاگذاشتن تلفن همراه برایمان سخت و طاقت‌فرسا می‌شود. این ممکن است الگوی نادرستی را به فرزندمان ارائه دهد. به فرزندتان نشان دهید که همراه نداشتن گوشی یا تبلت اشکالی ندارد و پایان دنیا نیست، حتی گاهی ممکن است بدون آن بتوانیم لحظه‌های بهتری را تجربه کنیم.

نظرات و عقاید خود را درباره‌ی چگونگی استفاده از شبکه‌های اجتماعی با فرزندتان در میان بگذارید.

 به جای نصیحت و توصیه‌های یک‌سویه، دیدگاهتان را درباره‌ی روش استفاده از رسانه‌های اجتماعی با فرزندتان در میان بگذارید. هر زمان که ممکن بود، با هم از رسانه‌ها استفاده کنید، با فرزندتان کارتون تماشا کنید و آنلاین بازی کنید. در این حین از آن‌ها بپرسید که درباره‌ی محتوا چه فکرهایی می‌کنند و ارزش‌های خود را با آن‌ها به اشتراک بگذارید. 

اگر بچه‌ها بزرگ‌تر باشند و به شبکه‌های اجتماعی دسترسی داشته باشند، ارسال محتواهای سرگرم‌کننده فرصت خوبی را فراهم می‌کنند برای صحبت درباره‌ی ارزش‌ها و مسائلی که فکر می‌کنید مهم هستند. 

پیش از اینکه عکس یا اطلاعات فرزندتان را در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک بگذارید، حتماً از او اجازه بگیرید.

این کار علاوه بر اینکه احترام به حریم خصوصی کودکان است، به آن‌ها کمک می‌کند تا به هر چیزی که با آن موافق نیستند، به‌راحتی «نه» بگویند. همچنین برای کودکان و نوجوانان الگویی خواهد بود تا بدانند احترام به حق تصمیم‌گیری افراد و رضایت آن‌ها در به اشتراک‌گذاری عکس و اطلاعاتشان تا چه اندازه مهم است.

الگوسازی رفتارهای دیجیتال پدر و مادر، با وجود اهمیت بسیار آن، تنها یکی از جوانب فرزندپروری دیجیتال است که پدرومادرها باید به آن توجه داشته باشند. 

در مقاله‌های بعدی دانابن به سایر جنبه‌ها از جمله ایمنی آنلاین، مراقبت از کودکان در فضای دیجیتال و استفاده از ابزارهای نظارت بر کودک در محیط مجازی می‌پردازیم.