مدیریت استفاده از ابزارهای دیجیتال؛برای کودکان

همه‌ی ما زمانی را به خاطر داریم که ابزار دیجیتال در خانه‌ها کمیاب بود یا وجود نداشت. آن‌زمان، کودکان بیشترِ روز را با بازی در حیاط و گشت‌وگذار‌ در اطراف سپری می‌کردند و سهم آن‌ها از صفحه‌ی نمایش، برنامه‌های تلویزیونی ساده‌ای بود که بین صحبت‌های مجری به دنبال ساعت پخش آن‌ بودند، اما امروزه نمایشگرها و ابزارهای دیجیتالی مانند تلویزیون، رایانه، کنسول‌های بازی، تبلت‌ها و گوشی‌‌های هوشمند، دنیای بزرگترها و کودکان را احاطه کرده‌اند و انبوهی از محتواهای جذاب و متنوع را در دسترس همه قرار داده‌اند.

در چنین اوضاعی، مدت استفاده از صفحات نمایش یا «اسکرین‌تایم» برای پدرومادرها به دغدغه‌ای تبدیل شده و این سؤال اساسی شکل گرفته که چگونه می‌توانیم میزان استفاده‌ی خود و خانواده‌مان از ابزارهای دیجیتال را به گونه‌ای مدیریت کنیم که در کنار بهره‌مندی از مزایای آن، از رشد و سلامت فرزندانمان نیز محافظت کرده باشیم؟

 در ادامه، به بررسی نکاتی می‌پردازیم که می‌تواند در این مسیر برای پدرومادرها مفید و راهگشا باشد. 

عوارض استفاده‌ی بیش از اندازه از صفحات نمایش

به گفته‌ی سازمان بهداشت جهانی، مهم‌ترین مشکلی که صفحات نمایش به وجود می‌آورند، بی‌تحرکی افراد است. استفاده‌ی بدون محدودیت از ابزارهای دیجیتال ممکن است سلامتی کودکان را به خطر بیندازد. گذشته از سبک زندگی بی‌تحرک، کارشناسان پیامدهای دیگری را نیز مطرح کرده‌اند: 

اختلال خواب

استفاده‌ی زیاد از صفحه‌نمایش به دلیل اثراتی که بر فعالیت مغز دارد، ممکن است به اختلال در خواب کودک منجر شود. نتایج پژوهشی که به‌تازگی منتشر شده نشان می‌دهد نوری که از دستگاه‌هایی مانند تلفن همراه، تلویزیون و کامپیوتر ساطع می‌شود، ترشح ملاتونین یا هورمون خواب را به تأخیر می‌اندازد و در نتیجه، کیفیت خواب را پایین می‌آورد. بنابراین کارشناسان توصیه می‌کنند علاوه بر استفاده‌ی متعادل از تلویزیون و تلفن همراه و کامپیوتر در طول روز، دست‌کم یک ساعت پیش از خواب، صفحات نمایش کنار گذاشته شوند.

اختلال در بینایی

 نگاه طولانی به صفحه‌‌نمایش ممکن است باعث ایجاد فشار روی چشم‌ها، سردرد، تاری دید و خشکی چشم شود و در طولانی‌مدت ضعف بینایی ایجاد کند.

محدود‌شدن مطالعه‌ و فعالیت‌های خلاقانه‌

اگر محتوای دیجیتالی را که کودکان از آن استفاده می‌کنند مدیریت نکنیم، آنها غالباً بازی‌های بی‌دردسر، محتواهای کم‌مسئله و محتواهای غیرخلاقانه‌ای را انتخاب می‌کنند. در نتیجه، ساختار ذهنشان به این نوع فعالیت‌ها خو می‌گیرد و در زندگی واقعی نیز حوصله و توان روبه‌رو شدن با مسائل و مشکلات را نخواهند داشت. برای مطالعه بیشتر به مقاله انتخاب محتوا مناسب در فضای دیجیتال مراجعه کنید.

جامعه‌پذیری کمتر

برخی مطالعات نشان داده‌اند که اتکاء بیش از اندازه به وسایل الکترونیکی بر توانایی کودک در برقراری روابط اجتماعی و همدلی با دیگران تأثیر منفی می‌گذارد. بسیاری از ما بزرگسالان نیز در زندگی روزمره، گفت‌وگوی مجازی و ارسال پیام از طریق پیام‌رسان‌ها را به تعامل حضوری و رو در رو با دیگران ترجیح می‌دهیم و این در حالی است که می‌دانیم برقراری ارتباط انسانی در زندگی شخصی و شغلی افراد اهمیت بسیاری دارد. بنابراین باید علاوه بر اینکه فرزندانمان را با اصول ارتباط سالم در محیط دیجیتال آشنا می‌کنیم، فرصت‌هایی را نیز برای تعاملات اجتماعی رو در رو فراهم کنیم و مطمئن شویم که مهارت‌های لازم در فضای اجتماعی واقعی را نیز کسب کرده‌اند.

کاهش دامنه‌ی توجه

مطالعات نشان داده‌اند که استفاده‌ی بیش از اندازه از صفحات دیجیتال ممکن است کودکان را به اختلال کمبود توجه دچار کند و موجب ‌شود نتوانند به خوبی بر روی موضوعات مختلف تمرکز کنند.

 

میانگین زمان استفاده از صفحات نمایش (اسکرین‌تایم) برای کودکان در سنین مختلف

طبق توصیه‌ی آکادمی روان‌پزشکی کودکان و نوجوانان آمریکا که در زمینه‌ی سلامت روان کودکان و نوجوانان پژوهش‌هایی علمی انجام می‌دهد، شیوه‌نامه‌ی‌ فعلی درباره‌ی اسکرین‌تایم به صورت زیر است:

بدو تولد تا 18 ماهگی: تنها استفاده از صفحه‌نمایش می‌تواند به صورت گفت‌وگوی تصویری با بستگان نزدیک باشد، مثلاً دیدن پدر یا مادری که به سفر رفته‌اند. در غیر این صورت استفاده از نمایشگرها تا حد امکان باید محدود شود.

18 تا 24 ماهگی: استفاده‌نکردن از صفحه‌نمایش مگر برای فعالیت‌های آموزشی با نظارت پدرومادر.

درواقع در این سن ابزارهای دیجیتال باید مکمل یک فعالیت باشند، نه کانون فعالیت. مثلاً فرزند شما درباره‌ی یکی از حیوانات سؤال می‌کند. شما قصد دارید از این موقعیت و حس کنجکاوی فرزندتان استفاده کرده و او را با آن حیوان آشنا کنید. انجام فعالیتی مانند نقاشی یا کاردستی همراه با نمایش فیلم کوتاه، ساده و کودکانه‌ای که در اینترنت پیدا کرده‌اید، روش مناسبی است برای استفاده از ابزارهای دیجیتال در این سن.

2 تا 5 سال: حداکثر یک ساعت در روز. بیشتر از این فقط برای برنامه‌های آموزشی.

6 سال به بالا: در این بازه‌ی سنی، توصیه‌ها بر «حفظ تعادل» و گنجاندن عادت‌ها و سرگرمی‌های متنوع در زندگی روزمره‌ی کودکان متمرکز است. منظور از حفظ تعادل این است که در برنامه‌های روزانه‌ی کودک فعالیت‌های ورزشی و حرکتی، بازی‌های خلاقانه، مطالعه و کسب مهارت و ارتباط با خانواده و دوستان هم در نظر گرفته شود. در صورت وجود فعالیت‌های متنوع که ضامن رشد همه‌جانبه‌ی کودک است، استفاده از ابزارهای دیجیتال نیز می‌تواند سودمند باشد. هرچند که همچنان نظارت پدرومادر بر کیفیت محتواهای در دسترس کودک ضروری است.

 

 فهرست بررسی استفاده‌ی متعادل از صفحات نمایش و فناوری‌های دیجیتال:

برای بررسی استفاده‌ی سالم و متعادل کودک و نوجوان از صفحات نمایش و ابزارهای دیجیتال می‌توانید این‌ها را از خود بپرسید:

• آیا فرزندم خواب کافی و آرامی دارد؟
• آیا در کنار استفاده از ابزارهای دیجیتال، در انجام تکالیف مدرسه و مطالعه‌ی درس‌هایش عملکرد موفقی دارد؟
• آیا با خانواده و دوستان ارتباطات اجتماعی مطلوبی برقرار می‌کند؟
• آیا غیر از سرگرمی‌ها و بازی‌های دیجیتال از انواع سرگرمی‌ها و بازی‌های غیردیجیتال هم لذت می‌برد؟
• آیا هر روز فعالیت بدنی دارد؟ 
• آیا فعالیت‌های خلاقانه و ساختنی مثل نقاشی، کاردستی و لگو در کارهای روزمره‌ی فرزندم وجود دارد؟
• آیا کتابخوانی در سبک زندگی خانواده‌ی ما جایگاهی دارد؟
• آیا فرزندم در فضای دیجیتال با نظارت پدر و مادر از محتوای باکیفیت استفاده می‌کند؟

اگر پاسخ شما به همه‌ی این پرسش‌ها یا بیشتر آن‌ها مثبت است، احتمالاً فرزند شما سبک زندگی سالمی دارد و از فناوری دیجیتال به‌طور متعادل استفاده می‌کند.

 

نکاتی برای مدیریت اسکرین‌تایم کودکان و نوجوانان:

• در استفاده‌ی سالم از صفحه‌نمایش و ابزارهای دیجیتال برای فرزندتان الگو باشید. بچه‌ها با مشاهده‌ی پدر و مادرشان بسیاری از رفتارها را یاد می‌گیرند. بنابراین با استفاده‌ی محدود و اصولی از تلفن همراه و تلویزیون، در کاربرد درست این ابزارها  الگوی فرزندتان باشید.
• کودکان را به انجام فعالیت‌های حرکتی تشویق کنید.در طول روز برای فرزندتان فرصت‌هایی فراهم کنید که ورزش کند یا به بازی‌های حرکتی مشغول شود. حتی در هنگام تماشای تلویزیون، او را تشویق کنید که بلند شود و بدنش را هماهنگ با موسیقی برنامه‌ها حرکت دهد.
• برای اینکه بتوانید خواب آرامی داشته باشید، استفاده از صفحه‌نمایش در اتاق خواب را محدود کنید؛ به‌ویژه یک ساعت پیش از خواب. مثلاً می‌توانید در نقطه‌‌ای از خانه‌تان ایستگاهی را در نظر بگیرید که گوشی‌ها و تبلت‌های خانواده در طول شب آنجا پارک شوند. 
• از امکانات موجود در ابزارهای نظارت پدرومادر (Parental Control) یا تنظیمات اسکرین‌تایم موجود در دستگاه‌ها استفاده کنید.در بیشتر دستگاه‌ها امکاناتی برای مدیریت مدت استفاده از صفحه‌نمایش تعبیه شده که با تنظیم آن‌ها می‌توانید اسکرین‌تایم را مدیریت کنید. علاوه بر اینکه از این امکانات برای مدیریت زمان فرزندمان استفاده می‌کنیم، به خودمان هم یادآوری ‌کنیم که گاهی از صفحات‌ نمایش فاصله بگیریم و فعالیت‌های دیگری داشته باشیم. می‌توانیم بخشی از این زمان را به ارتباط با عزیزانمان، مطالعه، استراحت و گردش بگذرانیم.

 

در ادامه به بررسی تنظیمات اسکرین‌تایم در دستگاه‌های رایج می‌پردازیم:

تنظیمات اسکرین‌تایم در دستگاه‌های اپل

آیفون و آیپد-(iPhone, iPad)

 

1.وارد بخش تنظیمات دستگاه شوید.

 

2.گزینه‌ی Screen Time را انتخاب کنید.

 

3. با انتخاب Turn On Screen Time وارد تنظیمات اسکرین‌تایم شوید.

 

4. با انتخاب Turn On Screen Time تنظیمات اسکرین‌تایم را روشن کنید.

 

 

 

 

5. اگر دستگاه در اختیار فرزندتان است،   با واردشدن به This is My Child’s iPhone می‌توانید گزینه‌هایی را برای مدیریت استفاده‌ی فرزندتان از دستگاه انتخاب کنید. با استفاده از گزینه‌ی اول یعنی This is My iPhoneنیز می‌توانید تنظیمات مربوط به خود را انجام دهید.

 

 

6. در این بخش، امکان تعیین سن و ایجاد محدودیت در محتواهای در دسترس کودک وجود دارد. پس از تعیین محدودیت‌ها، با انتخاب Turn On Restrictions تنظیمات اِعمال می‌شود و به بخش بعدی می‌روید.

 

 

7.در انتها از طریق تنظیم زمان شروع و پایان کار با دستگاه و انتخاب گزینه‌ی Turn On Downtime می‌توانید میزان ساعات استفاده‌ی فرزندتان از دستگاه را محدود کنید.

 

 

تنظیمات اسکرین‌تایم در اندروید:

1. بخش Settings گوشی اندروید خود را که باز کنید، گزینه‌ی Digital Wellbeing and parental controls را خواهید دید. 2. روی آن ضربه بزنید.

 

 

3. با ضربه روی گزینه‌ی App timer می‌توانید زمان هر یک از برنامه‌هایتان را مدیریت و تنظیم کنید. فهرستی از برنامه‌ها و آماری وجود دارد که نشان می‌دهد چقدر زمان صرف هر برنامه شده است. برای تنظیم تایمر هر برنامه روی آیکون ساعت شنی در سمت راست برنامه ضربه بزنید.

 

4.مدت زمانی را که می‌خواهید در طول روز از برنامه استفاده کنید، تعیین کنید و Done را بزنید.

 

امکانات بسیاری برای مدیریت استفاده از ابزارهای دیجیتال و نظارت پدران و مادران وجود دارد که یا در خود دستگاه‌ها تعبیه شده‌اند، یا با دریافت آن‌ها از اینترنت می‌توانید از مزایای آن‌ها برای بهبود فعالیت‌های خود و فرزندانتان استفاده کنید. در مقالات بعدی دانابن به‌طور مفصل‌ به بررسی این امکانات و ابزارها خواهیم پرداخت.

 

سخن آخر

فناوری دیجیتال به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره ما تبدیل شده و ما در جایگاه پدر یا مادر باید علاوه بر اطلاع از مزایا و فرصت‌های موجود در این فضا، از خطرات احتمالی آن نیز آگاه باشیم و مرزهای سالمی را برای خانواده‌ی خود تعیین کنیم. کسب مهارت‌های سواد دیجیتال برای پدرومادرها از ضرورت‌های عصر دیجیتال است. سواد دیجیتال به پدران و مادران کمک می‌کند که به تعیین قواعدی برای استفاده از صفحات نمایش، برنامه‌ریزی برای انجام فعالیت‌های غیردیجیتال، نظارت بر محتوای در دسترس بچه‌ها و الگوسازی عادت‌های مطلوب بپردازند تا فرزندانشان به روشی ایمن و سالم در دنیای دیجیتال گام بردارند.